23 Φεβρουαρίου 2021

Φωτογραφικό αφιέρωμα στο λιμανάκι της Ζέας και στο Μικρολίμανο.

Κείμενο από την Wikipedia και φωτογραφίες του Γιάννη Κατσέα
(πατήστε τις φωτογραφίες για μεγέθυνση)
 


Ο Λιμένας Ζέας ή παλαιότερα Πασαλιμάνι είναι ο δεύτερος σε μέγεθος λιμένας του Πειραιά με σχήμα κυκλικό.
 
Κατά την αρχαιότητα ήταν ο μεγαλύτερος από τους τρεις πολεμικούς λιμένες της Αθήνας, Ζέας, Μουνιχίας και Κανθάρου (ο σημερινός κεντρικός), αλλά και του ελλαδικού χώρου γενικότερα, αφού περιλάμβανε περισσότερους νεώσοικους και από τους άλλους δύο (αναφέρονται 196), σε ακτινωτή διάταξη επί της παραλίας του. 
 


Ο λιμένας αυτός λεγόταν από τους αρχαίους Αθηναίους «Ζέα», όπως εξακριβώθηκε από επιγραφή που βρέθηκε στο μυχό του λιμένα προ της σημερινής πλατείας Κανάρη, επί της οποίας υπήρχε το συμβόλαιο της «εν Ζέα Σκευοθήκης του Αττικού Ναυστάθμου».  
 


Από τους τρεις μεγάλους φυσικούς λιμένες του Πειραιά (Μουνιχίας, Ζέας και Κανθάρου), φαίνεται ιστορικά πως ο δεύτερος ήταν εκείνος που δέχθηκε τους πρώτους εργάτες, επί Θεμιστοκλή, για την ανέγερση των μεγαλόπνοων εκείνων λιμενικών έργων. Έτσι ο λιμένας της Ζέας καθώς και αυτός της Μουνιχίας είχαν διατεθεί εξ ολοκλήρου για τις πολεμικές ναυτικές ανάγκες της Αθήνας. Προτιμήθηκαν αυτοί από τον μεγάλο λιμένα, λόγω της πληρέστερης ασφάλειας που παρείχε ο υπερκείμενος σ' αυτούς λόφος Μουνιχίας.



Εγκατάσταση - εξοπλισμός 
 
Στους δύο αυτούς πολεμικούς λιμένες, Ζέας και Μουνιχίας, ναυπηγήθηκε το 493-492 π.Χ. ο στόλος, με τον οποίο οι Αθηναίοι αντιμετώπισαν τους Αιγινήτες και αργότερα τους Πέρσες. Το γεγονός αυτό μαρτυρά πως στις παραλίες αυτών των μικρών λιμένων φαίνεται πως είχαν συγκεντρωθεί οι πλέον έμπειροι ναυπηγοί της εποχής, οι οποίοι κατέστρωσαν το μεγάλο εκείνο πρόγραμμα ανάπτυξης ναυτικής δύναμης. Ακολουθώντας ένα ορθολογιστικό τρόπο ανάπτυξης τοποθέτησαν πέριξ αυτών τα ναυτικά οικοδομήματα (ναυπηγεία, νεώσοικους), καθώς και όλα τα σχετικά οικήματα ιδιωτικής και δημόσιας χρήσης. Ίσως να ήταν η πρώτη φορά που μελετήθηκε ο χώρος έτσι, ώστε η ναυπήγηση σκαφών να υπερβαίνει σε ταχύτητα κάθε προηγούμενο ναυπηγείο σε όλο τον αρχαίο ελλαδικό χώρο.  
 


Η εγκατάσταση των ναυστάθμων δεν πρέπει να θεωρείται ότι ήταν αποτέλεσμα κάποιας βαθμιαίας εξέλιξης, αφού δεν υπήρχαν προηγουμένως, αλλά κατόπιν και μόνο εμπεριστατωμένης μελέτης από τοπογράφους, στρατιωτικούς, μετεωρολόγους και άλλους ειδικούς, όπως συνάγεται από τα ευρήματα. Η εγκατάσταση των εργατών καταλάμβανε τις νοτιοδυτικές πλαγιές του λόφου της Μουνιχίας προς τον λιμένα της Ζέας. 
 


Μεταξύ αυτών των οικισμών και των λιμενικών εγκαταστάσεων ήταν οι στρατώνες, οι αποθήκες ναυπηγικών υλικών, οι σκευοθήκες (φύλαξης κρεμαστών και ξύλινων σκευών), οι χώροι διασκέδασης και συγκέντρωσης των πληρωμάτων, τα διάφορα βιοτεχνικά εργαστήρια, (ξυλουργεία, μηχανουργεία κ.λπ.) που ασχολούνταν με τον εφοδιασμό, τη συντήρηση και την επισκευή των πλοίων. Τα εργαστήρια αυτά πρέπει να εργάζονταν βάσει κρατικών παραγγελιών και μάλλον είχαν οικονομική αυτοτέλεια, ακολουθώντας ορισμένες υποδείξεις και όρους κάθε φορά.  
 
(από το σημείο αυτό και κάτω είναι φωτογραφίες του Μικρολίμανου)
 


Η πρώιμη αυτή «βιομηχανική ζώνη» γύρω από τους δύο πολεμικούς λιμένες φαίνεται πως δεν συμπεριλήφθηκε αργότερα στην Ιπποδάμεια ρυμοτόμηση του Πειραιά. Ο πολεμικός ναύσταθμος Ζέας φαίνεται πως χωριζόταν από τη λοιπή περιοχή του Πειραιά με ένα τείχος σε απόσταση 37 μέτρων περιφερειακά από την παραλία. 
 


Γύρω από το τείχος υπήρχε ευρεία οδός με ορόσημα που καθόριζαν τη περιοχή του ναυστάθμου. Η ζώνη αυτή ένωνε από ξηράς τους δύο ναυστάθμους και μέσα σ΄ αυτήν ήταν και το αρχαίο θέατρο της Μουνιχίας, στο ήμισυ της απόστασης του λιμένα Ζέας με τη κορυφή του λόφου.
 


Νεώσοικοι Ζέας 
 
Στην παραλία του λιμένα Ζέας υπήρχε ο μεγαλύτερος αριθμός νεωσοίκων από οποιονδήποτε άλλο πολεμικό λιμένα της αρχαιότητας. Τα ερείπια αυτών μελέτησε λεπτομερέστατα το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Οι νεώσοικοι της Ζέας, 196 στον αριθμό, ήταν μεγαλύτεροι εκείνων της Μουνιχίας (40 μ. μήκους και 6,5 μ. πλάτους). Γι' αυτό και ήταν δικαιολογημένη η γνώμη του Ηλ. Αγγελόπουλου, ότι ήταν αδύνατο να χωρέσουν τόσοι νεώσοικοι στη Ζέα.
 
 


Την δυσκολία αυτή παρέκαμψε ο Judeich διατυπώνοντας την υπόθεση ότι ίσως η βόρεια πλευρά του λιμένα, προς τη σημερινή πλατεία Κανάρη, να έφερε διπλά διαμερίσματα για τη στέγαση δύο πλοίων, τούτο όμως δεν εξακριβώθηκε ούτε από ερείπια ούτε από επιγραφές ή αρχαία κείμενα.
 
Είσοδος του λιμένα 
 
Στο στόμιο του λιμένα Ζέας και κοντά στους λιμενοβραχίονες υπήρχαν λιθόκτιστοι πύργοι, που απείχαν μεταξύ τους 96 μέτρα, από τους οποίους φερόταν αλυσίδα έτσι ώστε ανελκόμενη να κλείνει ο λιμένας, εξ ου και η ονομασία του ως «κλειστός λιμένας». Δίπλα στους πύργους εκείνους βρίσκονταν οι λεγόμενες «ψύκτρες», που κατά το πιθανότερο πρέπει να ήταν χώροι στεγνώματος πανιών και σχοινιών.
 


Η Ζέα σήμερα 
 
Η Ζέα σήμερα αποτελεί το επίκεντρο της ψυχαγωγικής δραστηριότητας του Πειραιά και ένα από τα δημοφιλέστερα μέρη ως τόπος ψυχαγωγίας, γνωστή και ως Πασαλιμάνι. Η παραλιακή οδός Τρύφωνος Μουτσοπούλου είναι γεμάτη καταστήματα εστίασης, καφετέριες και πολυκαταστήματα, αλλά η μεγάλη πλατεία Κανάρη που βρίσκεται επί της Γρηγορίου Λαμπράκη απέναντι από το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας είναι το μέρος που συγκεντρώνει τον περισσότερο κόσμο όλο τον χρόνο, χάρη στις πολλές καφετέριες. Στην Ζέα βρίσκεται το θέατρο Αυλαία, το αρχαίο θέατρο Πειραιά και μεγάλες ιδιωτικές κλινικές.  
 
Ένα από τα πιο σημαντικά αξιοθέατα του Πειραιά είναι το πέτρινο ρολόι της Ζέας στην πράσινη ελλειπτική νησίδα, που βρίσκεται στην συμβολή της οδού Λαμπράκη με την οδό Μουτσοπούλου δίπλα από την πλατεία Κανάρη, γνωστή σαν αυγό λόγω του σχήματος της. Το ρολόι κατασκευάστηκε το 1940 επί δημαρχίας Μιχάλη Μανούσκου μέσω του προυπολογισμού ύψους 117 εκατομμυρίων δραχμών, που είχε διαθέσει η τότε κυβέρνηση Μεταξά για την ανάπλαση του κέντρου του Πειραιά. Την μεταπολεμική περίοδο η περιοχή γύρω απο το πέτρινο ρολόι ήταν για πολλές δεκαετίες πασίγνωστος τόπος συνάθροισης και ραντεβού, ώσπου μετατοπίστηκε τα τελευταία χρόνια στην γειτονική πλατεία Κανάρη.
 
 


Ανασκαφές 
 
Η περιοχή της Ζέας έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων. Το πρόγραμμα Λιμένα Ζέας (Zea Harbour Project) ήταν μια ελληνοδανική αρχαιολογική ανασκαφή που ξεκίνησε το 2002 υπό τη διεύθυνση του δρ. Μπγιορν Λοβέν (Bjørn Lovén), επιστημονικού συνεργάτη στο πρόγραμμα Θαλάσσιας Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Νότιας Δανίας. Ο στόχος του προγράμματος ήταν να ανασκάψει και να ερευνήσει τις αρχαίες αθηναϊκές ναυτικές βάσεις και τις οχυρώσεις τους. Επίσης στόχευε να ανακτήσει τον αθηναϊκό στόλο των τριήρων, που πιστεύεται ότι βρίσκεται στα αρχαία λιμάνια της Ζέας και της Μουνιχίας, που τώρα βρίσκονται στην Αττική. Η τελευταία ανασκαφή πραγματοποιήθηκε το 2012.



Share

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Επίσης μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις δυνατότητες του Google Friend Connect (θα βρείτε δεξιά το ανάλογο gadget) να γίνετε φίλος του ιστολογίου μας και να λαμβάνετε με την εγγραφή σας στο αμέσως παρακάτω gadget πατώντας την λέξη "Εγγραφή" ενημερώσεις του ιστολογίου μας.

4. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

5. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

6. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

7. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

8. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Αλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.