Το νέο «διαβατήριο» για το διαδίκτυο: Πώς η προστασία των ανηλίκων απειλεί την ιδιωτικότητα όλων

Γράφει ο Νικόδημος Γ. Καλλιντέρης 

 

Στις 20 Οκτωβρίου 2026 δημοσιεύτηκε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση της βρετανικής οργάνωσης Defend Digital Me που εξετάζει τις επιπτώσεις των υποχρεωτικών συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας (age assurance) στο διαδίκτυο, με επίκεντρο την απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) για παιδιά κάτω των 16 ετών στην Αυστραλία και τις αντίστοιχες νομοθετικές πρωτοβουλίες στην Ευρώπη (βλ. και την πολύ πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση στην Ελλάδα).

 

Οι δύο εξειδικευμένες συντάκτριες της πολυσέλιδης έκθεσης (Jen Persson και Madeleine Stone) υποστηρίζουν ότι οι μηχανισμοί επαλήθευσης μέσω αναγνώρισης προσώπου, βιομετρικής ανάλυσης, εγγράφων ταυτότητας και παρακολούθησης της διαδικτυακής συμπεριφοράς, ενδέχεται να δημιουργήσουν μια εκτεταμένη υποδομή ψηφιακής επιτήρησης με σοβαρές συνέπειες για την ιδιωτικότητα, την ανωνυμία και την ελευθερία έκφρασης στον ψηφιακό κόσμο.

 

Οι συγγραφείς επικαλούνται επίσης την απόφαση του Γαλλικού Συνταγματικού Συμβουλίου του Αυγούστου 2026, με την οποία κρίθηκαν αντισυνταγματικές διατάξεις για τον αποκλεισμό ανηλίκων κάτω των 15 ετών από τα κοινωνικά δίκτυα, λόγω ανεπαρκών εγγυήσεων προστασίας θεμελιωδών ελευθεριών.

 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται περίπου το 70% των Αυστραλών ανηλίκων κάτω των 16 ετών που διέθεταν λογαριασμούς εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση στις πλατφόρμες, γεγονός που εγείρει αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα των περιορισμών.

 

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εμπλοκή ιδιωτικών εταιρειών που επεξεργάζονται συχνά τα προσωπικά δεδομένα, κυρίως βιομετρικά, χωρίς επαρκή διαφάνεια.

 

Η έκθεση καλεί τις κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τα οριζόντια μέτρα καθολικών ηλικιακών απαγορεύσεων, να περιορίσουν τη συστηματική επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων ανηλίκων και να διενεργήσουν ανεξάρτητες εκτιμήσεις επιπτώσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα πριν από την εφαρμογή νέων μέτρων.

 

ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΕΚΘΕΣΗ ΕΔΩ: defenddigitalme.org/wp-content/upl…

 

πηγή

Ο Θεοφάνης Μαλκίδης στην εκπομπή του Νικολάου Σμολοκτού στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΤΑΡ Βορείου Ελλάδος

Για τον Ελληνισμό 

 

Μιλώντας ο Θεοφάνης Μαλκίδης στην εκπομπή του Νικολάου Σμολοκτού στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΤΑΡ Βορείου Ελλάδος, ανέφερε τα εξής: 

 

1. Το Δημογραφικό πρόβλημα και η κατάσταση στον Έβρο

 

Η υπογεννητικότητα χαρακτηρίζεται ως υπαρξιακός κίνδυνος για το μέλλον του Ελληνισμού, αφού σύμφωνα με δημογραφικές εκτιμήσεις, στα επόμενα 30 χρόνια ο πληθυσμός των Ελλήνων κινδυνεύει να περιοριστεί δραματικά.

 

Η δημογραφική κατάσταση στον Έβρο είναι εξαιρετικά οδυνηρή. Στο βόρειο και κεντρικό τμήμα του νομού οι θάνατοι ξεπερνούν κατά πολύ τις γεννήσεις, ενώ πολλά χωριά κινδυνεύουν να ερημώσουν εντελώς μέσα στα επόμενα 5 έως 10 χρόνια λόγω της ηλικιακής γήρανσης των κατοίκων.

 

Το μέτρο οικονομικής ενίσχυσης για την προσέλκυση οικογενειών στον Έβρο κρίθηκε αποτυχημένο στην πράξη (ελάχιστες αιτήσεις υλοποιήθηκαν), καθώς δόθηκε εφάπαξ βοήθεια χωρίς να διασφαλιστούν βασικές προϋποθέσεις, όπως σταθερή εργασία, κατάλληλη στέγη, ενεργειακή στήριξη για τον χειμώνα και υποδομές για τα σχολεία

 

Σημειώνεται το γεγονός ότι η Τουρκία παρεμβαίνει και αντιδρά ακόμα και σε δημογραφικά μέτρα που αφορούν την εγκατάσταση Ελλήνων πολιτών στις παραμεθόριες περιοχές, επικαλούμενη τη Συνθήκη της Λωζάνης.

 

2. Εθνικά θέματα και Εξωτερική Πολιτική

 

Η Τουρκία ασκεί συστηματικό ψυχολογικό πόλεμο και προωθεί τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», επιδιώκοντας την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε νησιά, βραχονησίδες (όπως τα Ίμια και η Κίναρος) και στα θαλάσσια σύνορα.

 

Η συζήτηση γύρω από την πόντιση καλωδίων ενέργειας και η απαίτηση ενημέρωσης της Τουρκίας υποδηλώνουν πολιτική υποχωρητικότητας και σταδιακής «φινλανδοποίησης».

 

Η παράνομη συμφωνία Τουρκίας - Λιβύης επιχειρεί να αγνοήσει τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών (Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος, Κρήτη) και περιοχών όπως το Καστελόριζο. Τονίζεται η ανάγκη η Ελλάδαθρ΄'α να οριοθετήσει αποφασιστικά την ΑΟΖ της και να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια.

 

3. Πολιτιστική κληρονομιά και Κειμήλια

 

Υπάρχει τεράστιο ζήτημα με τα χιλιάδες εκκλησιαστικά και ιστορικά κειμήλια που εκλάπησαν από περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης . Η απόδοση ελάχιστων εξ αυτών (και η λανθασμένη διαπραγματευτική τακτική γύρω από αυτά) κρίνεται απολύτως ανεπαρκής, με αίτημα την άμεση και άνευ όρων επιστροφή όλης της κλαπείσας πολιτιστικής κληρονομιάς.

 

Η συνέντευξη στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΤΑΡ Βορείου Ελλάδος στον παρακάτω σύνδεσμο

https://youtu.be/qDjTHTj2SBw

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ Ο ΕΛΕΗΜΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ

Του ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού  

 

Ανάμεσα στους πολλούς ευσεβείς αυτοκράτορες του Βυζαντίου ξεχωρίζει ο Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης, ο οποίος υπήρξε ένας από τους ενδοξότερους βασιλείς, και άγιος της Εκκλησίας μας και μάλιστα έχει την προσωνυμία του Ελεήμονος.

 

Γεννήθηκε στο Διδυμότειχο το 1193 από γονείς επιφανείς και ευσεβείς. Ο πατέρας του Βασίλειος και ήταν ο Δούκας του θέματος των Θρακησίων και δομέστικος της ανατολής. Η μητέρα του Αγγελίνα ήταν κόρη του Ισαακίου, γιού του Κωνσταντίνου Αγγέλου, και της Θεοδώρας Κομνηνής, κόρης του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού.

 

Έζησε σε καιρούς τραγικούς για το θεόσωστο κράτος, αφού οι αιρετικοί δυτικοί, μη μπορώντας να υποτάξουν διαφορετικά την Εκκλησία στην εξουσία του αιρεσιάρχη πάπα, έκαναν τις φοβερές σταυροφορίες, με σκοπό δήθεν την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων από τους μουσουλμάνους Σαρακηνούς, αλλά στην ουσία να καθυποτάξουν την Ορθοδοξία στον παπισμό, δια της βίας.

 

Οι πραγματικοί σκοποί των σταυροφόρων αποκαλύφτηκαν κατά την Δ΄ σταυροφορία, το 1204. Οι ορδές των φραγκικών δυτικών στρατευμάτων αντί να οδεύσουν προς την Ιερουσαλήμ, στράφηκαν προς τη Βασιλεύουσα, την οποία εκπόρθησαν, κατάκτησαν και λεηλάτησαν, σε τέτοιο βαθμό, που ξεπέρασε και αυτή την άλωσή της από τους Οθωμανούς το 1453!

 

Η πόλη παραδόθηκε στους δυτικούς κατακτητές. Στον αυτοκρατορικό θρόνο ανέβηκε Λατίνος αυτοκράτορας, όπως και στον πατριαρχικό θρόνο. Η αυτοκρατορία διαμελίστηκε. Το μεγαλύτερο μέρος κατέλαβαν οι Φράγκοι, ενώ σχηματίστηκαν άλλα τρία αντίπαλα βασίλεια (Αυτοκρατορία της Νικαίας, το Δεσποτάτο της Ηπείρου, και το Βουλγαρικό βασίλειο του Ιωάννη 2ου του Ασάνη). Ο νόμιμος αυτοκράτορας και ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κατέφυγαν στην αυτοκρατορία της Νικαίας.

 

Μετά το θάνατο των γονέων του ο Ιωάννης, αφού μοίρασε στους φτωχούς τη μεγάλη περιουσία του και μη αντέχοντας την λατινοκρατία, κατέφυγε στην ελεύθερη Νίκαια, με προορισμό την πόλη Νυμφαίο της Βιθυνίας. Ο αδελφός του πατέρα του και ιερέας στα ανάκτορα του βασιλέα Θεόδωρου Α΄ Λάσκαρη, τον κάλεσε και τον φιλοξένησε στο παλάτι και τον γνώρισε στον αυτοκράτορα. Εκείνος διείδε τον δυναμικό χαρακτήρα του, τις αρετές του και τις στρατιωτικές του ικανότητες και του απένειμε το αξίωμα του πρωτοβεστιάριου. Αργότερα, όταν διαπίστωσε την πιστότητά του σ’ αυτόν αποφάσισε να τον κάμει γαμπρό του, δίνοντάς του ως σύζυγο την μεγαλύτερη κόρη του, την πριγκίπισσα Ειρήνη, εξασφαλίζοντας έτσι διαδοχή για τον αυτοκρατορικό θρόνο.

 

Το 1222 ο Θεόδωρος Λάσκαρης πέθανε ξαφνικά σε ηλικία 47 ετών. Την ίδια χρονιά ο στρατός και ο λαός ανακήρυξαν αυτοκράτορα τον Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη, τον οποίο έστεψε ο Πατριάρχης Μανουήλ Σαραντινός. Με την άνοδό του στο θρόνο έδειξε τις σπάνιες πολιτικές και στρατιωτικές ικανότητές του. Έδωσε μεγάλη σημασία στην αναδιοργάνωση του στρατού, στα πρότυπα των παλαιών μεγάλων αυτοκρατόρων. Παράλληλα άρχισε μια ριζική αναδιοργάνωση του Κράτους. Όλα αυτά, για την ανάκτηση των χαμένων εδαφών της από τους Φράγκους. Αναδείχτηκε έτσι ως ένας από τους μεγαλύτερους χριστιανούς ηγεμόνες της εποχής του.

 

Πραγματοποίησε μια σειρά από νικηφόρες μάχες και με έξυπνους χειρισμούς, κατάλαβε, σε σύντομο χρονικό διάστημα, όλα σχεδόν τα εδάφη της Μ. Ασίας, τα οποία βρισκόταν στα χέρια των Λατίνων. Στη συνέχεια μετέφερε τον πόλεμο στο ευρωπαϊκό τομέα, καταλαμβάνοντας την Αδριανούπολη. Ως το 1254, έτος του θανάτου του, είχε καταλάβει όλα τα χαμένα εδάφη της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, που είχε πριν την φραγκοκρατία και το μόνο που απόμεινε ήταν η κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως, την οποία ανακατάλαβε ο διάδοχός του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος το 1261. Την ανασύσταση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας την αποδίδουν οι ιστορικοί ουσιαστικά στον Ιωάννη Βατάτζη.

 

Εκτός από ικανός στρατιωτικός αναδείχτηκε και ιδανικός πολιτικός. Εμφορούμενος από φλογερή πίστη στο Θεό, σεβασμό για την Εκκλησία και αγάπη για το λαό κυβέρνησε με δικαιοσύνη και σωφροσύνη. Πονούσε που έβλεπε την απόσχιση της δυτικής χριστιανοσύνης από την μία αδιαίρετη Εκκλησία και γι’ αυτό είχε κάνει πολλές απόπειρες για την ένωσή της με αυτή. Μάταια όμως, διότι ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ τον αγνοούσε!

 

Ως χαρακτήρας ήταν απλός, καταδεκτικός και φιλήσυχος. Ο κάθε πολίτης μπορούσε να τον δει και να του εκθέσει τα προβλήματά του. Προστάτευε τους αδικημένους και τους αδύναμους. Περιόρισε τη δύναμη των γαιοκτημόνων προς χάριν των μικροϊδιοκτητών αγροτών. Αναδιοργάνωσε τη γεωργία και την κτηνοτροφία και αύξησε την επάρκεια τροφίμων. Υποστήριξε τα φιλανθρωπικά ιδρύματα, στα οποία έβρισκαν καταφύγιο χιλιάδες αναξιοπαθούντες, περιορίζοντας δραστικά τη φτώχια. Ο ίδιος ζούσε λιτά, σχεδόν ασκητικά και στηλίτευε την πολυτέλεια και τις σπατάλες. Τα δημόσια ταμεία γέμισαν από την χρηστή διαχείριση και μπορούσε έτσι να ασκεί το σπάνιο φιλανθρωπικό του έργο. Ο λαός τον υπεραγαπούσε.

 

Στις 4 Νοεμβρίου του 1254 ο χρηστός και ευσεβής αυτοκράτορας της Νικαίας Ιωάννης αρρώστησε ξαφνικά και πέθανε. Η αγία του ψυχή πέταξε στα ουράνια και το ασκητικό του σώμα κηδεύτηκε με θλίψη αβάσταχτη από το λαό, ο οποίος θρηνούσε για μέρες τον αγαπημένο του ηγεμόνα. Ενταφιάστηκε στη Μονή του Σωτήρος Χριστού, που είχε ιδρύσει και χτίσει ο ίδιος στο Νυμφαίο της Βιθυνίας. Όμως μετά από επτά χρόνια, όταν έγινε εκταφή βρέθηκε άφθαρτο, να ευωδιάζει, έχοντας το χρώμα ζωντανού ανθρώπου και εύκαμπτο, δείγμα της αγιότητάς του. Ως και τα ενδύματά του ήταν απόλυτα άφθορα! Μεταφέρθηκε στη Μαγνησία της Μ. Ασίας, το οποίο έκανε άπειρα θαύματα. Η Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο και η μνήμη του εορτάζεται στις 4 Νοεμβρίου.

 

Αργότερα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και χάθηκε μυστηριωδώς κατά την άλωση. Γι’ αυτό αναπτύχθηκε γύρω από αυτόν ο θρύλος του «Μαρμαρωμένου Βασιλιά», ο οποίος θα φανεί για να ελευθερώσει ξανά την Βασιλεύουσα. Με αυτόν τον ελπιδοφόρο θρύλο πορεύτηκε το Γένος μας για αιώνες και καρποφόρησε το δένδρο της λευτεριάς, ο οποίος είναι συνδεδεμένος με τον άγιο Ιωάννη Βατάτζη! 

Καιρός ἐπιτέλους γιά τόν πραγματικό πατριωτισμό…

Γράφει ο Νεκτάριος Δαπέργολας

 

Καί τώρα πού τελείωσαν πάλι οἱ ἐπετειακές ἰαχές γιά τό ΟΧΙ καί οἱ δεκάρικοι ἀπό κάθε λογῆς πατριῶτες καί...«πατριῶτες», καιρός νά ξαναθυμηθοῦμε ποιός εἶναι ἐκεῖνος ὁ πατριωτισμός πού μπορεῖ πραγματικά νά δώσει λύση καί διέξοδο στήν τραγική κατάσταση στήν ὁποία ἔχει βουλιάξει ὁ τόπος μας. Καί δέν ἐννοῶ φυσικά τούς κάθε λογῆς πλανῶντες καί πλανώμενους, πού μέσα ἀπό κομματικές «προτάσεις» καί κωμικοτραγικές διακηρύξεις «κινημάτων» ἰσχυρίζονται ὅτι θά μεταβάλουν τό πολιτικό σκηνικό καί θά ἀναγεννήσουν τήν πατρίδα. Τό ἔχουμε πεῖ πολλές φορές ἐδῶ καί πάρα πολλά χρόνια (χωρίς ποτέ νά διαψευστοῦμε) ὅτι τέτοιες ἀστειότητες τυγχάνουν ὄχι ἁπλῶς μάταιες, ἀλλά καί ἐπιζήμιες: πρῶτον, γιατί ἀποπροσανατολίζουν, δημιουργοῦν ψευδεῖς προσδοκίες καί κυρίως αἰσθήματα ἐπανάπαυσης, ἐπειδή ψηφίζοντας ἕνα μέρος τοῦ λεγόμενου πατριωτικοῦ κόσμου νιώθει ὅτι ἔκανε τό καθῆκον του (καί φυσικά κάθε φορά προδίδεται καί ἀπογοητεύεται, ἀλλά δυστυχῶς μυαλό ποτέ δέν βάζει) καί δεύτερον, γιατί πρόκειται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γιά δεκανίκια τοῦ συστήματος, πού τούς «ἐπιτρέπεται» νά βρίσκονται ἐκεῖ μόνο γιά νά ἐκτονώνουν λίγη ἀπό τήν πίεση στόν ἀτμό τῆς χύτρας, καί ὄχι μόνο δέν θά ἔρθουν ποτέ σέ πραγματική ρήξη γιά κανένα μεῖζον θέμα, ἀλλά τήν κρίσιμη ὥρα πιθανότατα θά συμπλεύσουν κιόλας - ἄμεσα ἤ ἔμμεσα - μέ τά ἀφεντικά στό ἔργο τοῦ ξεπουλήματος.

 

Τό εἴπαμε ἐπίσης πολλές φορές - καί θά τό ξαναποῦμε μία ἀκόμη: τό μόνο πρᾶγμα πού μπορεῖ νά μᾶς σώσει στό πρωτοφανές χάλι πού βρισκόμαστε, εἶναι ἡ ἐπέμβαση τοῦ Θεοῦ. Καί αὐτήν φυσικά δέν θά κάτσουμε μέ σταυρωμένα χέρια νά τήν περιμένουμε (γιατί τότε πολύ ἁπλά δέν θά ἔρθει ποτέ), ἀλλά θά πρέπει νά ἀγωνιστοῦμε γιά νά τήν «προκαλέσουμε». Καί αὐτό ἀσφαλῶς δέν θά γίνει βρίζοντας τόν κάθε προδότη κυβερνῶντα ἤ ρίχνοντας «πατριωτικά» ψηφαλάκια σέ στημένες κάλπες συστημικῆς ἀνακύκλωσης καί στηρίζοντας φροῦδες ἐλπίδες «ἐπί υἱούς ἀνθρώπων, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία». Θά γίνει μέ τήν μετάνοια, τήν ἀλλαγή τῆς ζωῆς μας, τόν σκληρό πνευματικό ἀγῶνα γιά νά καθαρίσουμε τόν βόρβορο μέσα μας. Καί θά γίνει επίσης μέ τήν ἀντίστασή μας καί τά ΟΧΙ πού θά ποῦμε ἀπέναντι στά ἀντίχριστα δυστοπικά μέτρα τῶν νεοταξικῶν ἐξουσιῶν. Γιατί αὐτά εἶναι πού θά δεῖ ὁ Θεός, τήν πίστη μας, τόν πνευματικό κόπο μας, τήν ὁμολογία καί τήν ἄρνηση νά ὑποταχθοῦμε. Μέ αὐτά εἶναι πού θά «ἐκβιάσουμε» τό θαῦμα. Ἀσφαλῶς, συμπληρωματικά πάντοτε, ὀφείλουμε καί νά φωνάξουμε, νά διαμαρτυρηθοῦμε, νά βγοῦμε καί στό «ἅγιο πεζοδρόμιο» - ὄχι φυσικά μέ τήν αἴσθηση ὅτι μέ αὐτά θά ἀλλάξουμε τήν κατάσταση (θά πρέπει νά εἶναι κάποιος ἀσύγγνωστα ἀφελής, γιά νά μήν πῶ κάτι βαρύτερο, ὥστε νά ἀδυνατεῖ νά καταλάβει ὅτι αὐτή πλέον ΔΕΝ ἀλλάζει ἀνθρωπίνως), ἀλλά ἐπειδή καί αὐτά εἶναι ὁμολογία καί μαρτυρία, πού θά τά ἐκτιμήσει ἐπίσης ὁ Θεός. Πρωτίστως ὅμως προέχει τό νά παλέψουμε γιά νά ἀλλάξουμε τούς ἄθλιους ἑαυτούς μας.

 

Τό εἶπε πολύ ὡραῖα κάποτε καί ἕνας ἀπό τούς κορυφαίους σύγχρονους ἐκκλησιαστικούς πατέρες μας, ὁ μακαριστός π. Ἀθανάσιος Μυτιληναῖος (τοῦ ὁποίου τό τεράστιο ἔργο πρέπει νά ἀξιοποιηθεῖ, γιατί θά μποροῦσε νά ἀποτελέσει ἕνα πραγματικό «πνευματικό πανεπιστήμιο» γιά τόν ἀκατήχητο λαό μας). Ἡ ὑψηλότερη φιλοπατρία, ἔλεγε, πού μπορεῖ ἕνας πολίτης νά διαθέσει ὑπέρ τῆς πατρίδας του εἶναι το νά μήν ἁμαρτάνει ὁ ἴδιος, νά ζεῖ ἀληθινή χριστιανική ζωή καί ἔτσι θά βοηθήσει καί τήν πατρίδα του νά ἀνέβει πνευματικά. Τό ἔχουν πεῖ βεβαίως μέ ἄλλα λόγια καί ἄλλοι ἁγιασμένοι πνευματικοί. Πρῶτα πρέπει νά ἀλλάξουμε τό μέσα μας καί μετά θά ἀλλάξει καί τό ἔξω. Αὐτός εἶναι ὄντως ὁ ἀνώτερος πατριωτισμός καί ὁ μόνος πού μπορεῖ νά φέρει καρπούς στή σημερινή τρομακτική συγκυρία καί βαθιά κατάπτωση πού βρισκόμαστε. Ἐπιτέλους, ἀρκετό χρόνο καί κόπο ξοδέψαμε μέ τίς κάθε λογῆς αὐταπάτες...

Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912 -1913

Γράφει ο Χρήστος Μπολώσης 

 

Η προσπάθεια για γνώση της ιστορίας, πολλές φορές κουράζει. Η άγνοιά της όμως… σκοτώνει. 

 

Μέρες που είναι λοιπόν (αρχές Οκτωβρίου του 1912 άρχισαν), ας θυμηθούμε λίγα πράγματα για τους πολέμους που διπλασίασαν την Ελλάδα μας.

 

Το 1908 και ενώ η ένταση μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας είχε φθάσει στα άκρα, με αποκορύφωμα τον Μακεδονικό Αγώνα, εκδηλώνεται στην Θεσσαλονίκη η Επανάσταση των Νεοτούρκων με δυτικοευρωπαϊκές επιρροές και σύνθημα «Ελευθερία -Ισότης – Δικαιοσύνη». Όμως οι όποιες ελπίδες των Χριστιανών γρήγορα διαψεύστηκαν, αφού οι Νεότουρκοι εμφανίζοντας το πραγματικό πρόσωπό τους, θέτουν σε εφαρμογή, μία σειρά σκληρών μέτρων εις βάρος των Χριστιανών.

 

Ήδη όμως, ο εκφυλισμός της άλλοτε πανίσχυρης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, είχε φθάσει σε τέτοιο βαθμό, ώστε όλη η Ευρώπη να μιλάει για τον «Μεγάλο Ασθενή».

 

Από το 1860 είχαν αρχίσει ζυμώσεις μεταξύ των 4 βαλκανικών κρατών, για την μεταξύ τους σύναψη συμφωνιών ώστε να διεκδικήσει το καθένα τα εδάφη που του ανήκαν. Έτσι η Σερβία διεκδικούσε τα εδάφη ΒΔ του όρους Σκάρδος μέχρι τα Σκόπια και το Μοναστήρι, η Βουλγαρία την Ανατολική Ροδόπη, το Μαυροβούνιο διεύρυνση των ήδη κατεχομένων από αυτό εδαφών με την κατάληψη της Σκόδρας. Τέλος η Ελλάδα διεκδικούσε την Ήπειρο και την Μακεδονία. Για τον λόγο αυτό, υπογράφονται μεταξύ των συμμάχων διάφορες αμυντικές συμφωνίες και στρατιωτικές συνθήκες.

 

Έτσι, τα αίτια υπήρχαν, οι συμμαχίες έστω και διμερείς, είχαν δημιουργηθεί και πλέον δεν έμενε παρά η αφορμή, η οποία δόθηκε με την μορφή διαφόρων τουρκικών αυθαιρεσιών και σοβαρότατων μεθοριακών επεισοδίων.

 

Στις 25 Σεπτεμβρίου, πρώτο το Μαυροβούνιο, κηρύσσει τον πόλεμο στην Τουρκία, ενώ στις 30 Σεπτεμβρίου η Ελλάδα, η Σερβία και η Βουλγαρία, εκδίδουν ταυτόσημη διακοίνωση, με την οποία ζητούν να σεβαστούν οι τούρκοι τους Χριστιανικούς πληθυσμούς.

 

Αντί απαντήσεως, η Τουρκία αποσύρει τους πρέσβεις της από τις χώρες αυτές, διακόπτοντας έτσι τις διπλωματικές σχέσεις.

 

Στις 5 Οκτωβρίου και οι 3 σύμμαχοι εκδηλώνουν τις επιθέσεις τους κατά των τουρκικών θέσεων.

 

Ο Ελληνικός Στρατός, με νωπή ακόμη την ήττα του 1897, αναδιοργανώθηκε, εκπαιδεύτηκε και εξοπλίστηκε άριστα (τα παθήματα γίνονται μαθήματα …), το δε ηθικό του ήταν άριστο.

 

Η Ελλάς επιστράτευσε 8 Μεραρχίες, από τις οποίες οι 7, αποτελούσαν την «Στρατιά Θεσσαλίας», υπό την Αρχιστρατηγία του Διαδόχου Κωνσταντίνου. Η Στρατιά αυτή ήταν προσανατολισμένη προς την Μακεδονία, με πρώτο αντικειμενικό σκοπό την Τοποθεσία Σαρανταπόρου, την οποία υπερασπιζόταν ο Χασάν Ταξίν πασάς.

 

Η άλλη, η «Στρατιά Ηπείρου», είχε ως αποστολή της την απελευθέρωση της Ηπείρου και διοικητή τον Αντιστράτηγο Κων. Σαπουντζάκη. Οι εκεί τουρκικές δυνάμεις, είχαν επικεφαλής τον Στρατηγό Εσάτ πασά.

 

Παραλλήλως ο Ελληνικός στόλος, εκσυγχρονίσθηκε με Ναυαρχίδα το θωρακισμένο καταδρομικό «Αβέρωφ». Ο στόλος από την αρχή του πολέμου κυριάρχησε στο Αιγαίο και απέκλεισε τον τουρκικό στόλο στην θάλασσα του Μαρμαρά.

 

Η πρώτη σοβαρή μάχη του Ελληνικού Στρατού (Ε.Σ.), δόθηκε για την διάσπαση της αμυντικής τοποθεσίας του Σαρανταπόρου, την οποία οι Τούρκοι είχαν ισχυρώς οχυρώσει, υπό τις οδηγίες του Γερμανού Στρατηγού Βαν Ντερ Γκολτς, ο οποίος διεκήρυσσε ότι: «Εάν η Ελλάς επιχειρήσει να διασπάσει την Τοποθεσία Σαρανταπόρου, τότε η τοποθεσία αυτή, θα γίνει ο τάφος της». Βέβαια ο Ε.Σ. φρόντισε να τον διαψεύσει και σε 2 μέρες (9-11 Σεπτεμβρίου), είχε διασπάσει την τοποθεσία και έφθανε στα Σέρβια και στην συνέχεια στην Κοζάνη.

 

Ακολούθησε στις 26 Οκτωβρίου 1912 η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης οπότε και τερματίζεται ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος.

 

Της απελευθερώσεως της Θεσσαλονίκης είχε προηγηθεί η γνωστή ιστορία της ανταλλαγής των τηλεγραφημάτων μεταξύ του Αρχιστρατήγου (Κωνσταντίνου) και Πρωθυπουργού (Βενιζέλου). Το γεγονός αυτό έχει παρουσιασθεί κατά πώς συμφέρει τον καθένα και θα πρέπει κάποια στιγμή να απασχολήσει και εμάς.

 

Στο μεταξύ οι επιχειρήσεις στην Ήπειρο, εκτός από μερικές μικροεπιτυχίες γενικώς δεν ευωδούνται, ώσπου φθάνει εκεί και τίθεται επικεφαλής του Ε.Σ. ο Διάδοχος Κωνσταντίνος, που επιτυγχάνει της απελευθέρωση των Ιωαννίνων στις 21 Φεβρουαρίου του 1913. Είχε προηγηθεί η «αποκοτιά» του ταγματάρχου Ιωάννη Βελισσαρίου, ο οποίος παραβαίνοντας τις ισχύουσες διαταγές υπερκέρασε τις τουρκικές δυνάμεις και έφθασε προ των Ιωαννίνων επισπεύδοντας την παράδοσή τους.

 

Ακολουθεί ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος, ο οποίος διήρκεσε από 16 Ιουνίου μέχρι τις 18 Ιουλίου του 1913.

 

Κατά τον πόλεμο αυτό, αντίπαλοι πλέον ήσαν οι χθεσινοί σύμμαχοι. Δηλαδή η Βουλγαρία εναντίον της Ελλάδος και της Σερβίας.

 

Η πλέον φονική μάχη του πολέμου αυτού, ήταν αυτή του Κιλκίς – Λαχανά (19-21 Ιουνίου), μετά την οποία ο Ε.Σ. προελαύνοντας προς Βορράν φθάνει βαθιά μέσα στο Βουλγαρικό έδαφος, μέχρι τα Στενά της Κρέσνας.

 

Εκεί τερματίζεται και ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος, με την Συνθήκη Βουκουρεστίου (10 Αυγούστου 1913), οι όροι της οποίας, όπως άλλωστε όλων των συνθηκών, άλλους ευχαρίστησαν και άλλους δυσαρέστησαν.

 

Πάντως, είναι γεγονός ότι οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, απετέλεσαν μία ανάσταση το Ελληνικού Έθνους, μετά την ταπεινωτική ήττα του 1897, αφού η Ελλάδα διπλασιάστηκε σε έκταση και πληθυσμό.

 

Ακόμη η περίοδος αυτή, είναι μία από τις λίγες που παρουσιάσθηκε ομονοούσα η πολιτειακή (βασιλεύς) και πολιτική (πρωθυπουργός) ηγεσία της Χώρας, καίτοι το πρώτο σπέρμα του Εθνικού Διχασμού, εκεί πρωτοεμφανίσθηκε.

 

Και επειδή σήμερα καταπιαστήκαμε με την ιστορία, απολαύστε ένα κείμενο, που δημοσιεύθηκε στα πολύ καλά σάϊτ http://roykoymoykoy.blogspot.gr/ (το είχε στείλει ο κ. Δημήτρης Ακριτίδης) και https://oikohouse.wordpress.com/

 

Αγαπητό μου παιδί, ονομάζομαι Αγγελική.

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη το 1880. Από μικρή έμεινα ορφανή και με μεγάλωσε ή αδελφή τού πατέρα μου, πού μού μετάγγισε αισθήματα ανθρωπιάς και φιλοπατρίας.

 

Το 1900 διορίζομαι δασκάλα στην Καρατζόβα, πού ήταν φωλιά των κομιτατζήδων.

Τα χωριά τής Μακεδονίας είχαν γεμίσει από Βούλγαρους πού έσφαζαν και ρήμαζαν. Κύριος στόχος τους ήταν οι παπάδες και οι δάσκαλοι.

Με θάρρος προσφέρω τα νιάτα μου στο καθήκον πού με καλούσε.

Στην Καρατζόβα ξαναμαζεύω τα παιδιά στο ελληνικό σχολείο και τα μαθαίνω γράμματα και τα φέρνω στον δρόμο του Θεού.

Με προσφορά πολύπλευρη δεν ησυχάζω μέρα νύχτα σαν τον καλό άγγελο, βρίσκομαι παντού.

Όπου υπάρχει αρρώστια, πόνος, ανάγκη, τρέχω.

Μαζεύω τίς νοικοκυρές και τούς δίνω θάρρος να συνεχίσουν τον αγώνα τους.

Οι Βούλγαροι με έβλεπαν να εργάζομαι ευσυνείδητα και να σκορπώ χαμόγελα και φως και κουράγιο στις ψυχές των Ελλήνων και με θεωρούσαν εμπόδιο στα κακόβουλα σχέδιά τους.

 

Το ελληνικό προξενείο κατάλαβε τον κίνδυνο για τη ζωή μου και με μετέφερε στην Κλεπούσνα (σήμερα Αγριανή), στις Σέρρες.

Εκεί οι Βούλγαροι τρομοκρατούσαν τούς Έλληνες και από τίς 180 οικογένειες τού χωριού οι 90 είχαν προσχωρήσει στην Εξαρχία.

Εκεί παντρεύομαι τον δάσκαλο Δημήτριο Φιλιππίδη. Αφοσιώνομαι πάλι στην αποστολή μου με αυταπάρνηση και θάρρος.

 

Μαζί με την Βελίκα Τράικου έχουμε καταστρώσει ένα κατασκοπευτικό δίκτυο, τέλεια οργανωμένο. Ξέρουμε όλες τίς θέσεις του εχθρού, κάθε του κίνηση.

Γνωρίζουμε με λεπτομέρειες τίς δυνάμεις του εχθρού και τίς προθέσεις του.

Ο άρχικομιτατζής Αποστόλ έλεγε για μένα «Αυτή φταίει πού δεν στεριώνει δικός μας δάσκαλος στην περιοχή και δεν λειτουργεί σχολείο μας. Ή Αγγελική Φιλιππίδου πρέπει να φύγει από τη μέση».

Το βράδυ της 12ης Δεκεμβρίου 1906 οι Βούλγαροι, αφού σκότωσαν πολλούς κατοίκους του χωριού και έκαψαν εφτά σπίτια, επιτέθηκαν στο σπίτι μου.

Με τον Δημήτρη τον άνδρα μου πολεμούσαμε με θάρρος, με περίστροφα, από παράθυρο σέ παράθυρο και δεν παραδινόμασταν.

Ώσπου μια σφαίρα τσάκισε το γόνατό μου άλλα συνέχισα γενναία να πολεμάω, ώσπου οι Βούλγαροι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό.

 

Είχα πληγωθεί και πονούσα πολύ. Οι κάτοικοι προσφέρθηκαν να με μεταφέρουν αμέσως στο νοσοκομείο Σερρών. Αλλά αρνήθηκα. Τούς παρακάλεσα να με βάλουν σέ φορείο και να σταματούν στην πλατεία κάθε χωριού να μαζεύονται οι κάτοικοι και να τούς μιλώ.

 

Οι χωρικοί υπάκουσαν με σήκωσαν στο φορείο και ξεκίνησαν να με σώσουν. Στην τραγική εκείνη πορεία το αίμα μου έβαψε σταγόνα – σταγόνα την μαρτυρική Μακεδονική γη.

 

Σέ κάθε χωριό οι κάτοικοι έτρεχαν με πόνο να με δουν και να με ακούσουν και τούς έλεγα πώς είμαι περήφανη πού δίνω το αίμα μου για την λευτεριά της Μακεδονίας και καλούσα όλους, άνδρες και γυναίκες, γέρους και παιδιά, να πάρουν όπλα και ξύλα τσεκούρια και πέτρες και να εξεγερθούν κατά των κομιτατζήδων.

 

Στο νοσοκομείο Σερρών συνέρρεε πλήθος κόσμου και με αποχαιρετούσαν. Οι εχθροί πίστευαν πώς τα φρικτά εγκλήματα θα φόβιζαν τίς άλλες νεαρές δασκάλες, όμως την ελληνική ψυχή ό κίνδυνος την γιγαντώνει, την χαλυβδώνει.

 

Οι δασκάλες πλήθαιναν. Πίστευαν ακράδαντα πώς ή ελευθερία της Ελλάδας ήταν πιο σημαντική, πάνω και άπ’ την ίδια τους τη ζωή.

 

Και εσύ παιδί μου όταν ακούς για τον Μακεδονικό αγώνα να θυμάσαι πώς νεαρά κορίτσια ήμασταν κι εμείς, όπως εσύ και είχαμε ιδανικά και αξίες και ενθουσιασμό στη ζωή μας.

Να αγαπάς την Μακεδονία μας, πού με αίμα την ελευθερώσαμε από τούς εχθρούς της.

Χαίρε πάντοτε.

Αγγελική Φιλιππίδου

 

Σημείωση: Η Καρατζόβα (ή Καρατζιόβα) είναι η παλαιότερη οθωμανική ονομασία της ιστορικής και γεωγραφικής περιοχής της Αλμωπίας, στον νομό Πέλλας.

 

Η λέξη είναι τουρκικής προέλευσης (Karacaova) και μεταφράζεται ως «Μαύρος Κάμπος» ή «Μαύρη Κοιλάδα». Σήμερα, η περιοχή αυτή ανήκει διοικητικά στον διευρυμένο Δήμο Αλμωπίας, ο οποίος έχει ως έδρα και κεντρική του κωμόπολη την Αριδαία.)

 

Φίλος με αφορμή προηγούμενο σημείωμα με τίτλο «Η θεωρία της γεμάτης ταβέρνας», μου έγραψε: «Αυτά τα επιχειρήματα φίλε μου τα ακούω χρόνια τώρα… Και τους λέω ακριβώς τα ίδια πράγματα… Ένας μου έλεγε: “καλά δεν βλέπεις κάθε καλοκαίρι η Μύκονος και τα συναφή νησιά είναι γεμάτα…. και τον χειμώνα όλα τα χειμερινά κέντρα είναι τίγκα. Για δες την Αράχοβα και όλα τα χιονοδρομικά κέντρα… Άσε τα σκυλάδικα και τα νυχτερινά μαγαζιά”. Και του απάντησα: «Πόσες κλίνες έχει η Αράχοβα; Όλο το χωριό, μαζί με τα χιονοδρομικά; 3.000. Πόσες κλίνες έχει η Μύκονος; 50.000. Πόσα σκυλάδικα υπάρχουν στην Ελλάδα; 200; Όλα αυτά μαζί 500.000 λεφτάδες δηλαδή 150.000 οικογένειες, ΟΠΕΚΕΠΕΔΕΣ κ.λπ. τα γεμίζουν άνετα χειμώνα καλοκαίρι… Οι υπόλοιποι 9,5 εκατομμύρια, πώς ζούνε, έχεις αναρωτηθεί;»

 

Όχι φίλε μου. Ούτε έχει αναρωτηθεί ούτε πρόκειται να αναρωτηθεί ποτέ, Γιατί; Γιατί… δεν βλέπει κάναν καλύτερο κι΄ εσύ είσαι απλώς στείρα αντιπολίτευση…

 

Παράγραφοι. 

 

Ο θρύλος λέει ότι όταν ο Μιχαήλ Άγγελος τελείωσε το άγαλμα του Μωυσή, τόσο πολύ ενθουσιάστηκε από την απίστευτη ζωντάνια του, ώστε χτυπώντας με το σφυρί το γόνατο του αγάλματος, φώναξε οργισμένος: «Γιατί δεν μιλάς;». Εγώ βέβαια ούτε Μιχαήλ Άγγελος είμαι, ούτε Μωυσής (μη κλέβουμε και τίτλους), αλλά ένας απλός θνητός. Γι’ αυτό την δεδομένη στιγμή, φωνάζω: «Γιατί μιλάς;». Και η δεδομένη στιγμή είναι σχεδόν πάντα όταν εμφανίζεται στο γυαλί κάποιος ξερόλας, για να σχολιάσει την επικαιρότητα. Ένα πρόσφατο. Λίγες ώρες μετά την πτώση του Φάντομ στην Τανάγρα, ένας… αναλυτής είπε στην περισπούδαστη ανάλυσή του ότι «….Εκτίμησε…. φάνηκε ότι το αεροσκάφος….. (ξανά) εκτίμησε… επικαλέστηκε το στοιχείο του απρόβλεπτου… κ.λπ.», αλλά τελικώς τόνισε ότι το στοιχείο του απρόβλεπτου, σε τόσο χαμηλό υψόμετρο είναι καθοριστικό, όμως η επίσημη Επιτροπή Διερεύνησης είναι εκείνη που θα ρίξει πλήρες φως στα ακριβή αίτια της τραγωδίας. Τότε μπορεί να μας πει ο… πάνσοφος, τι βγήκε να μας αναλύσει, αφού, όπως πολύ σωστά κατέληξε, η Επιτροπή Διερεύνησης είναι η αρμοδία να αποφανθεί για τα αίτια; Κάτι ήθελε νας πει κι’ αυτός ή απλώς επιβεβαίωσε τον Άντι Γουόρχολ ότι: «Στο μέλλον, όλοι θα είναι διάσημοι για 15 λεπτά»; Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου. . 

 

Κι΄ εγώ που έλεγα ότι αυτή τη βδομάδα θα μέναμε δίχως σκάνδαλο έσκασε το τρίποντο. Τα νέα θα τα διαβάσατε. Συνελήφθησαν ο πρόεδρος της ΕΟΚ, διαιτητές και λοιποί ασχολούμενοι με το μπάσκετ, κατηγορούμενοι για χειραγώγηση (διάβαζε στήσιμο) παιχνιδιών, ίνα (ξανα)πληρωθεί το ρηθέν ότι δεν έχει μείνει τίποτε όρθιο σ’ αυτόν τον έρημο τόπο. Αμέσως βγήκε και ο αρμόδιος υπουργός να δηλώσει ότι οι μηχανισμοί ελέγχου λειτουργούν. Ποιοι μηχανισμοί ελέγχου κύριε υπουργέ μου; Καταγγελίες έγιναν. Κάποιοι τους… μαρτύρησαν: «Να αυτοί είναι, αυτά έκαναν, άμετε να τους τσουβαλιάσετε». Μη λέμε κι’ ότι θέμε τώρα. Και κάτι ακόμα. Μόνο μετά από καταγγελίες θα αγρυπνούν οι θεσμοί; Ο ιδιοκτήτης του Παναθηναϊκού Δημήτρης Γιαννακόπουλος χρόνια φώναζε και αντί οι μηχανισμοί να λειτουργήσουν του απαγόρευαν την είσοδο στα γήπεδα. Παρεμπιπτόντως μπράβο για την ανακοίνωσή του. Η ΑΕΚ ωρυόταν για περίεργες διαιτησίες από συγκεκριμένους διαιτητές, αλλά ποιος την άκουγε; Χαμπάρι στο Καρπενήσι. Τώρα, προσωπικώς, περιμένω χιονοστιβάδα αποκαλύψεων του στυλ «χειραγώγηση και σε παιχνίδια μπάσκετ Κουτσοχωρίου – Τσαρουχοχωρίου» ή «Αποκαλύψεις για το εξοχικό διαιτητή του μπάσκετ» ή «Ποιόν συνάντησε ο φροντιστής γνωστής ομάδας σε ταβέρνα στα Βλάχικα;» και πάει λέγοντας. Τι λέγαμε όμως προχθές; Πάντα επιμηθείς…. 

 

Έλληνες. Αύριο ξημερώνει μία ιστορική μέρα για το Έθνος μας. Είναι η μέρα κατά την οποία οι Ιταλοί, μέσω της τότε Τεχνητής Νοημοσύνης, ξύπνησαν 8 εκατομμύρια Έλληνες και τους ζήτησαν να επιτρέψουν την ελεύθερη διέλευση των στρατευμάτων τους από την χώρα μας. Οι Έλληνες απάντησαν όχι και μετά το έκοψαν δίπλα και συνέχισαν τον ύπνο τους. Πάντως, ο τότε Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα Εμμανουέλε Γκράτσι, καλού – κακού και για να το σιγουρέψει επισκέφθηκε στις 03.30 τα ξημερώματα τον τότε πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά και του επέδωσε το γνωστό τελεσίγραφο, οπότε και εισέπραξε το ιστορικό «ΟΧΙ», για το οποίο ενημερώθηκε ο Ελληνικός Λάος, που είχε… πει το ΟΧΙ χωρίς να το ξέρει, στις 05.30 το πρωί, από τις σειρήνες που έστελναν το μήνυμα: «Πόλεμος»! Κατόπιν όλων αυτών τιμή και δόξα στον τότε Εθνικό Κυβερνήτη Ιωάννη Μεταξά, διότι μόνος μέσα στην νύχτα αντέταξε στην ιταμότητα το νέο «Μολών Λαβέ». Τιμή και δόξα στον αδάμαστο και ηρωικό Ελληνικό Λαό, που στήριξε εμπράκτως και μάλιστα με το χαμόγελο στα χείλη την απόφαση του κυβερνήτη του. Ζήτω η 28η Οκτωβρίου του 1940.. 

 

Λίγο παλιό αλλά πάντα επίκαιρο. Διαβάζω στο gazzetta της 13 Αυγούστου: «Η Αυστραλίααποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους δημοφιλείς προορισμούς για νέους ανθρώπους που αναζητούν καλύτερες οικονομικές απολαβές και περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες. Ανάμεσά τους βρίσκεται και ο Dylan Juárez από την Αργεντινή, ο οποίος εργάζεται στον κατασκευαστικό κλάδο και μοιράζεται στα social media εικόνες από την καθημερινότητά του. Ο ίδιος ανέβασε βίντεο στο οποίο εξηγεί πόσα χρήματα παίρνει για μια ημέρα εργασίας, προκαλώντας το ενδιαφέρον των χρηστών. ‘’Μετά από 8 ώρες δουλειάς, φεύγουμε για το σπίτι με 320 δολάρια’’, αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας παράλληλα ότι τα χρήματα αυτά έρχονται μετά από μια ολόκληρη ημέρα εργασίας κάτω από τον ήλιο». Όλα τα παραπάνω αφιερώνονται σ’ αυτούς που λιγωμένοι κατακλύζουν τα φιλοκυβερνητικά μέσα με ρεπορτάζ, στα οποία ευτυχείς Γάλλοι, πανευτυχείς Ισραηλινοί και ευδαίμονες Αυστραλοί, δηλώνουν ότι «στη Χώρα σας όλα είναι πάμφθηνα». Ή ακόμα βγάζουν συμπεράσματα για την ανθηρότητα του οικογενειακού προϋπολογισμού, από το πόσα τζατζίκια και τυροκαυτερές πουλήθηκαν στις ταβέρνες, μια γιορτινή μέρα. Μα βέβαια όταν αυτοί με πέντε μεροκάματα ισοφαρίζουν τους εδώ υψηλόμισθους, φυσικό δεν είναι να βρίσκουν το πίτογυρο των 4,5+ ευρώ τζάμπα;

 

Για γέλια και για κλάματα

Κακίες…

 

Μας πήρε χαμπάρι και η Γκιλφόϊλ

 

Ή αλλιώς «ωχ το μάτι μου»…

 

Στείρα αντιπολίτευση

 

Μεγάλες αλήθειες

 

Πάντα πρωτοπόροι…

 

Ναι αλλά είναι άριστοι….

 

Ναι ρε! Εσύ φταις.

 

Με το βλέμμα στο μέλλον.

 

πηγή

Περιμένοντας το σοκ: Mπορεί η Δύση να σωθεί χωρίς νέα καταστροφή;

Γράφει ο ΚΑΤΑΡΑΣ ΚΩΣΤΑΣ  

 

Πώς μια μέγα-αιτία που ονομάσαμε «δομική ασυμμετρία» εντοπίζεται ως πιθανή αιτία οπισθοδρόμησης της δημοκρατίας και των εργαστηριακών δοκιμών “μετά-κυριαρχίας” που πραγματοποιούνται στην Ευρώπη και στην Ελλάδα των μνημονίων, θέτοντας ταυτόχρονα το ερώτημα αν η δημοκρατία χρειάζεται διάσωση, αν η παρακμή που παρατηρείται είναι αναστρέψιμη, με τι προϋποθέσεις, και τι ρόλο μπορεί να παίξει σε αυτό η Τεχνητή Νοημοσύνη. 

 

Πριν προχωρήσουμε στο ερώτημα της αναστρεψιμότητας, αξίζει μια σύντομη υπενθύμιση πάνω στη δομική ασυμμετρία. Αυτή που αφορά την ανάπτυξη υπερεθνικών θεσμών εκτός λογοδοσίας, αποθέωση των αγορών/δημοσιονομικής πειθαρχίας, και δικαιοσύνης που ελέγχεται από την ίδια την εκτελεστική εξουσία.

 

Ο μηχανισμός, δηλαδή ο γρήγορος θεσμός/οργάνωση που παίρνει την απόφαση αντί του αργού, δημοκρατικά νομιμοποιημένου, είναι αυτός που είδαμε να λειτουργεί, με διαφορετική μορφή κάθε φορά, στα τρία προηγούμενα μέρη αυτής της σειράς, π.χ. στη νομισματική κυριαρχία που έχασε η Ελλάδα (μνημόνια, Υπερταμείο των 99 ετών) και στην ίδια την καθυστέρηση της Ευρώπης απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν αυτή η πορεία μπορεί ακόμη να αντιστραφεί.

 

Ποιο θα μπορούσε να είναι το σοκ επανεκκίνησης;

 

Το 1929 χρειάστηκε ένα κραχ στη Wall Street για να γεννηθεί το New Deal. Το 1945 χρειάστηκε ένας Παγκόσμιος Πόλεμος για να γεννηθεί το κράτος πρόνοιας και το Bretton Woods. Το 1973 χρειάστηκε ένα πετρελαϊκό σοκ για να ανοίξει ο δρόμος στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Κάθε φορά, μια μεγάλη κρίση ακολουθήθηκε από μια εξίσου μεγάλη θεσμική ανακατασκευή. Η Ελλάδα, το 2008, πρόσφερε μια εξίσου βαθιά κρίση – ένα τέταρτο του ΑΕΠ της χάθηκε, η ανεργία εκτοξεύθηκε, η πολιτική της τάξη ανατράπηκε. Και όμως δεν γεννήθηκε τίποτα καινούργιο. Η χώρα δεν βρήκε νέα ισορροπία, απλώς προσαρμόστηκε, με πόνο, στους ήδη υπάρχοντες κανόνες.

 

Φαίνεται λοιπόν ότι μια κρίση από μόνη της δεν αλλάζει τίποτα. Χρειάζεται και κάτι άλλο – νέες ιδέες, νέους θεσμούς έτοιμους να τις υποδεχτούν. Χωρίς αυτά, ένα σοκ απλώς επιταχύνει την ήδη υπάρχουσα πορεία, δεν την αλλάζει. Αν η αναπροσαρμογή των θεσμών δεν έρχεται σταδιακά, μέσω συνειδητής πολιτικής βούλησης, η ιστορία δείχνει με συνέπεια ότι έρχεται τελικά μέσω σοκ. Ο πιο πιθανός μηχανισμός “επαναφοράς” που συζητούν σήμερα οικονομολόγοι δεν είναι μία μεμονωμένη, απομονωμένη κρίση, αλλά ένας αλληλένδετος συνδυασμός – π.χ. μια κρίση εμπιστοσύνης γύρω από το κρατικό χρέος, η οποία μεταδίδεται στο τραπεζικό σύστημα και καταλήγει σε κρίση εμπιστοσύνης προς το ίδιο το νόμισμα.

 

Ακριβώς ο μηχανισμός που έζησε η Ελλάδα σε εθνική κλίμακα το 2010, όπως περιγράψαμε στο τρίτο μέρος, αλλά αυτή τη φορά ενδεχομένως σε επίπεδο ολόκληρης της ευρωζώνης, ή και ευρύτερα σε ολόκληρη τη Δύση (χρέος/ΑΕΠ ήδη υψηλό σε κάποιες χώρες της ΕΕ: Ιταλία 139%, Γαλλία 117%, Βέλγιο 109%).

 

Εξάλλου, πάνω από την ήδη εύθραυστη ευρωπαϊκή οικονομία συσσωρεύονται γεωπολιτικοί κίνδυνοι που, αν εκδηλωθούν ταυτόχρονα, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως καταλύτης μιας κρίσης: Αμερικανικές εκτιμήσεις για πιθανή δοκιμή της αποφασιστικότητας του ΝΑΤΟ από τη Ρωσία (κυβερνοεπιθέσεις, υβριδικές ενέργειες έως περιορισμένη στρατιωτική επίθεση σε κράτος-μέλος), πιθανή επιδείνωση των σχέσεων ΗΠΑ-Ευρώπης, ή ξαφνική αποστασιοποίηση αραβικών κρατών από την ΕΕ που θα προκαλούσε νέο ενεργειακό σοκ.

 

Και τι ρόλο παίζει η τεχνητή νοημοσύνη;

 

Ο Daron Acemoglu, βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας το 2024, έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η τεχνητή νοημοσύνη κινδυνεύει να επιταχύνει ακριβώς αυτή την αλυσίδα, αντί να τη σπάσει. Στο βιβλίο του με τον Simon Johnson, Power and Progress (2023), υποστηρίζει ότι δύο αιώνες οικονομικής ιστορίας δείχνουν καθαρά πως τα οφέλη μιας νέας τεχνολογίας κατευθύνονται προς τους εργαζόμενους, μόνο όταν η πολιτική και η συλλογική διαπραγματευτική ισχύς τα εξαναγκάσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Διαφορετικά απορροφώνται σχεδόν αποκλειστικά από το κεφάλαιο και τους ιδιοκτήτες της τεχνολογίας.

 

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Fortune (15/8/2026), με αφορμή το νέο του βιβλίο “What Happened to Liberal Democracy? Remaking a Politics of Shared Prosperity (2026)”, το έθεσε χωρίς περιστροφές: «Αν το 50%, το 60%, το 70% των ανθρώπων μείνει άνεργο, χωρίς ελπίδα, νιώθοντας περιττό, χωρίς αξιοπρέπεια στην εργασία, τότε δεν νομίζω ότι μπορούμε να έχουμε φιλελεύθερη δημοκρατική κοινωνία».

 

Ο κίνδυνος που περιγράφουν και οι δύο δεν είναι απλώς η απώλεια θέσεων εργασίας, αλλά η περαιτέρω συγκέντρωση εξουσίας σε όλο και λιγότερα χέρια – ακριβώς η δυναμική που περιγράψαμε στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς, μόνο που τώρα η ασυμμετρία ταχύτητας δεν αφορά μόνο το κεφάλαιο, αλλά και τη γνώση και την ίδια την ικανότητα λήψης αποφάσεων.

 

Η τεχνητή νοημοσύνη κινείται με ρυθμό μηνών, ενώ η νομοθεσία που θα μπορούσε να κατανείμει δικαιότερα τα οφέλη της κινείται, όπως ακριβώς και στην περίπτωση της χρηματοπιστωτικής ρύθμισης μετά το 2008, με ρυθμό ετών. Αυτό είναι, ενδεχομένως, ακόμη πιο δύσκολο να αναστραφεί δημοκρατικά, γιατί η ίδια η ικανότητα κατανόησης και εποπτείας του συστήματος γίνεται προνόμιο ελάχιστων ειδικών και ελάχιστων εταιρειών. Παρ’ όλα αυτά, ούτε ο Acemoglu ούτε κανένας σοβαρός μελετητής θεωρεί την κατάσταση μοιραία ή προδιαγεγραμμένη.

 

Η ιστορική εμπειρία από τη ρύθμιση των σιδηροδρόμων και των τραστ τον 19ο αιώνα, ως τη ρύθμιση της τηλεόρασης, των φαρμακευτικών εταιρειών και τελικά του ίδιου του διαδικτύου, δείχνει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση, όσο απότομη κι αν είναι αρχικά η ασυμμετρία που δημιουργεί, τελικά συναντά κάποια μορφή θεσμικής προσαρμογής, έστω με καθυστέρηση μιας ή και δύο γενεών. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι λοιπόν αν θα υπάρξει τελικά προσαρμογή, αλλά πόσο μεγάλη θα είναι η ζημιά – σε ανισότητα, σε δημοκρατική νομιμοποίηση, σε κοινωνική συνοχή, σε ανθρώπινη αξιοπρέπεια – πριν αυτή η προσαρμογή συμβεί, και ποιος θα έχει πληρώσει το μεγαλύτερο μέρος του κόστους στο μεταξύ.

 

Υπερεθνικοί θεσμοί υπό δημοκρατικό έλεγχο

 

Παρά τις διαφορετικές τους αφετηρίες, οι πιο σοβαροί σύγχρονοι στοχαστές της πολιτικής οικονομίας συγκλίνουν σε κάτι αξιοσημείωτο. Δεν προτείνουν επιστροφή στον εθνικό προστατευτισμό, αλλά κάτι πιο συγκεκριμένο, ο καθένας από τη δική του γωνία. Ο Dani Rodrik θέλει μια πολιτική επαναρύθμιση της παγκοσμιοποίησης, όπου οι δημοκρατικές κοινωνίες θα ξανακερδίσουν χώρο να επιλέγουν το δικό τους κοινωνικό μοντέλο.

 

Πιο συγκεκριμένος ακόμη είναι ο Thomas Piketty, που πάει κατευθείαν στην πηγή της ανισότητας – τη συγκέντρωση πλούτου – και ζητά νέους μηχανισμούς φορολογικής εξισορρόπησης, ικανούς να ανασυγκροτήσουν μια μεσαία τάξη που διαλύεται, μέσω ενός συντονισμένου παγκόσμιου φόρου περιουσίας· ένας μεμονωμένος εθνικός φόρος, εξηγεί, θα οδηγούσε απλώς το κεφάλαιο αλλού. Το σημείο απ’ όπου ξεκίνησε αυτή η σειρά κειμένων επιστρέφει, τελικά, σε αυτό που επιμένουν ο Colin Crouch και ο Wolfgang Streeck: η απόσταση ανάμεσα στις τυπικές δημοκρατικές διαδικασίες και την πραγματική οικονομική ισχύ πρέπει να κλείσει, όχι απλώς να αναγνωρίζεται.

 

Στο επίπεδο των θεσμών αυτό σημαίνει, πρακτικά, μεγαλύτερη δημοκρατική λογοδοσία στους ίδιους τους υπερεθνικούς θεσμούς που σήμερα αποφασίζουν χωρίς άμεση εκλογική νομιμοποίηση, με υπαγωγή τους σε πραγματικό δημοκρατικό έλεγχο. Σημαίνει μια ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική που θα ενισχύει ξανά την παραγωγική βάση, αντί να επενδύει αποκλειστικά στη χρηματοπιστωτική αποτελεσματικότητα που μας έφερε ως εδώ. Σημαίνει πολιτικές συγκεκριμένα στραμμένες στην κατοικία, στην οικογένεια, στη δημογραφική ανανέωση – όχι ευχολόγια, αλλά μέτρα με αριθμούς και προθεσμίες.

 

Σημαίνει επενδύσεις σε παιδεία, τεχνολογία και παραγωγικότητα, ώστε η Ευρώπη να μπορεί να ανταγωνιστεί χωρίς να καταφεύγει, όπως έκανε επί δεκαετίες, στη συμπίεση του κόστους εργασίας. Και σημαίνει, τελικά, αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μέσω πραγματικής συμμετοχής των πολιτών στις αποφάσεις που τους αφορούν, όχι συμβολικές διαβουλεύσεις, αλλά μηχανισμούς με πραγματική βαρύτητα (περισσότερα και στο βιβλίο μου “Σιωπηλός Καινούργιος Κόσμος”).

 

Η έκθεση Draghi που αναφέραμε στο δεύτερο μέρος προτείνει κοινή ευρωπαϊκή έκδοση χρέους για τη χρηματοδότηση επενδύσεων 800 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως – ουσιαστικά μια πρώτη μορφή πραγματικής δημοσιονομικής ικανότητας σε επίπεδο Ένωσης, κάτι που η ευρωζώνη απέφευγε συστηματικά από την ίδρυσή της. Χωρίς τέτοιο μηχανισμό, κάθε επόμενη κρίση θα αντιμετωπίζεται ξανά όπως η ελληνική, δηλαδή μέσω παρατεταμένης λιτότητας σε επίπεδο κράτους-μέλους, αντί για συλλογική απορρόφηση του σοκ σε επίπεδο Ένωσης.

 

Και η εταιρειοκρατία υπό τον έλεγχο της κοινωνίας

 

Στο επίπεδο των εταιρειών, η αντιμετώπιση της εταιρειοκρατίας δεν μπορεί να περιοριστεί απλά σε περισσότερους κανόνες, αλλά απαιτεί αλλαγή του ίδιου του πλαισίου μέσα στο οποίο λειτουργεί η εταιρική ισχύς. Το πιο άμεσο εργαλείο είναι το παλιότερο: O Tim Wu και η Lina Khan προτείνουν την αναβίωση μιας ισχυρής αντιμονοπωλιακής πολιτικής, με παρεμβάσεις ακόμη και στη διάσπαση επιχειρήσεων όταν το μέγεθός τους απειλεί τον ανταγωνισμό και τη δημοκρατία, ενώ η Elizabeth Warren πάει ένα βήμα παραπέρα, προτείνοντας ομοσπονδιακή αδειοδότηση των μεγάλων εταιρειών και ουσιαστική συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκησή τους, κατά το γερμανικό μοντέλο συνδιοίκησης.

 

Δεν αρκεί όμως μόνο να περιοριστεί η υπάρχουσα ισχύς· χρειάζεται και να αλλάξει ο τρόπος που δημιουργείται η νέα. Η Mariana Mazzucato υποστηρίζει ότι η ΕΕ πρέπει να ξαναγίνει «επενδυτής πρώτης γραμμής» (entrepreneurial state) σε τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη, αντί να περιμένει παθητικά να ρυθμίσει ό,τι έχει ήδη φτιάξει η Silicon Valley – και όταν χρησιμοποιείται δημόσιο χρήμα για έρευνα, καινοτομία ή διασώσεις, το κράτος πρέπει να εξασφαλίζει ανταπόδοση μέσω δικαιωμάτων, μετοχών ή συμμετοχής στα μελλοντικά κέρδη. Στο ίδιο πνεύμα διαφάνειας, ο Frank Pasquale ζητά ανεξάρτητο έλεγχο των κρίσιμων αλγορίθμων, ώστε η τεχνολογική ισχύς να μην παραμένει “μαύρο κουτί”.

 

Μένει, τέλος, η πιο παλιά και ίσως πιο θεμελιώδης αντίρροπη δύναμη απ’ όλες: Η ίδια η εργασία. Ο Joseph Stiglitz υπογραμμίζει την ανάγκη ανασύστασής της – ισχυρότερα συνδικάτα, μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισορροπία μεταξύ κεφαλαίου και εργαζομένων (και μια σειρά άλλων προτάσεων έχουν ήδη αναφερθεί στο δεύτερο άρθρο αυτής της σειράς, για την εταιρειοκρατία).

 

Η “Απώλεια του Μέλλοντος”

 

Ολοκληρώνοντας, για τώρα, το ταξίδι αυτό μέσα από τέσσερα άρθρα σε αναζήτηση της γενεσιουργού αιτίας παρακμής μιας κοινωνίας που δεν παράγει πλέον μέλλον – της μιας μέγα-αιτίας της κατάπτωσης της Δύσης και της Ευρώπης – μπορώ να πω ότι το ταξίδι ανέδειξε χρήσιμες σκέψεις.

 

Η “δομική ασυμμετρία” που αναδύθηκε δεν διεκδικεί να είναι η μοναδική, επιστημολογικά τελική αιτία, αλλά παραμένει το πιο χρήσιμο και πιο ελέγξιμο επεξηγηματικό πλαίσιο που διαθέτουμε σήμερα – ίσως το μόνο που εξηγεί γιατί τόσα διαφορετικά συμπτώματα εμφανίστηκαν μαζί, στον ίδιο χρόνο, στους ίδιους τόπους.

 

Θα μπορούσε κάποιος να αποδώσει την αιτία σε μια πολυπαραγοντική “τέλεια καταιγίδα” εξελίξεων, από τη μαλθακότητα/καταναλωτισμό της κοινωνίας και τον καλπασμό των πολυεθνικών, έως την ανικανότητα των θεσμών και των πολιτικών ηγεσιών. Ή, πιο απλά, να το αποδώσει κανείς στη λειτουργία του γνωστού φαινομένου ακμή-παρακμή – αυτό που συμβαίνει όταν οι πολιτισμοί κάνουν τον κύκλο τους, γεράσουν και χάσουν τις κοινές τους αξίες και την πίστη στο μέλλον, με την ίδια λογική που συνέβη και με την πτώση της Αθήνας, της Ρώμης, του Βυζαντίου, της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

 

Η Ρώμη, όμως, δεν είχε τη σημερινή τεχνολογία και ειδικούς επιστήμονες να προτείνουν, π.χ., συντονισμένο παγκόσμιο φόρο περιουσίας, να απαιτούν όρους επιστροφής για κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος που χρηματοδοτεί ιδιωτική καινοτομία, να ξαναγραφτεί το αντιμονοπωλιακό δίκαιο. Το αν η ιστορία θα επαναληφθεί δεν είναι δεδομένο, και είναι στα χέρια των ίδιων των κοινωνιών που τη βλέπουν να πλησιάζει.

 

Αντιμέτωποι με αυτές τις σκέψεις, δεν έχουμε παρά να συνεχίσουμε αυτό το ταξίδι σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε καλύτερα τα αίτια που μας έχουν οδηγήσει εδώ – σε μια κατάσταση «συλλογικής κατάθλιψης», παθητικότητας, πολιτικής και ψυχολογικής παραίτησης και απόσυρσης στη Δύση και την Ευρώπη, κάτι που εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους για τη δημοκρατία (π.χ. άνοδος του αντισυστημικού, τιμωρητικού θυμού), την κοινωνία και την ευημερία όλων των πολιτών, που έχουν σήμερα συμβιβαστεί με την «Απώλεια του Μέλλοντος».

 

πηγή 

Τα βέτο του Πολωνού προέδρου που εκνεύρισαν Τούσκ και Κομισιόν

Γράφει η ΜΑΥΡΟΥ ΟΛΓΑ
 

Στην δεκάμηνη θητεία του ο πρόεδρος της Πολωνίας έχει μπλοκάρει 37 νομοσχέδια και έχει εγκρίνει 255. Όμως τα περίπου 20 από τα 37 ήταν πολύ σημαντικά για την Κομισιόν και την κυβέρνηση Τουσκ. Όμως, το τελευταίο βέτο ήταν που πυροδότησε την τωρινή κρίση – γιατί ο Τουσκ και οι εταίροι του θέλουν να ελέγχουν οπωσδήποτε το Συνταγματικό Δικαστήριο, εν όψει των εκλογών. 

 

Η τρέχουσα κρίση με το Συνταγματικό Δικαστήριο και το βέτο του Ναβρότσκι, συνδέεται ίσως με τις τρέχουσες δημοσκοπήσεις. Διαβλέποντας ο Τουσκ την πιθανότητα – έστω και διασπασμένη – η δεξιά, να συνασπισθεί με ακροδεξιά κόμματα και σε ένα χρόνο να σχηματίσει κυβέρνηση, θέλει να έχει εξασφαλισμένο τουλάχιστον τον έλεγχο του Συνταγματικού Δικαστηρίου.Να υπενθυμίσουμε ότι στη Ρουμανία το 2024 οι μη αρεστές στη Δύση προεδρικές εκλογές ακυρώθηκαν από το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας και η ίδια πατέντα περί “ξένης επιρροής” μπορεί να εφαρμοστεί και στις βουλευτικές της Πολωνίας.

 

Οι τριβές Ναβρότσκι και Τουσκ/Κομισιόν άρχισαν με το “καλημέρα σας” από την εκλογή του Πολωνού προέδρου. Το πρώτο βέτο του Πολωνού προέδρου, του ιστορικού Κάρολ Ναβρότσκι, ασκήθηκε για το νομοσχέδιο που χαλάρωνε τους κανόνες κατασκευής χερσαίων ανεμογεννητριών και παρέτεινε το πάγωμα των τιμών ενέργειας. Επίσης απέρριψε μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν τα εθνικά ενεργειακά αποθέματα σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Την ίδια περίοδο πάντως επικύρωσε 21 άλλα νομοσχέδια.

 

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ είχε συνδέσει σκόπιμα στο ίδιο νομοσχέδιο τη χαλάρωση των κανόνων για τα αιολικά πάρκα με την παράταση του “παγώματος” των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος για τα νοικοκυριά. Ο Ναβρότσκι κατήγγειλε αυτή τη συνένωση ως πολιτικό εκβιασμό και κουτοπονηριά.

 

Για το καθαυτό νομοσχέδιο διαφώνησε με την μείωση της ελάχιστης επιτρεπόμενης απόστασης μεταξύ των ανεμογεννητριών και των οικιστικών ζωνών από τα 700 στα 500 μέτρα, αναφέροντας τις ενστάσεις του υπουργείου Άμυνας, ότι η νέα απόσταση θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στις πτήσεις της στρατιωτικής αεροπορίας, αλλά και τις ανησυχίες για την ανεπαρκή απόσταση των σχεδιαζόμενων πάρκων από το εθνικό οδικό δίκτυο. Είχε έμμεσα καταγγείλει το νομοσχέδιο αυτό ως “γερμανικό λόμπινγκ”.

 

Ενεργειακό

 

Για το ενεργειακό ο πρόεδρος της Πολωνίας επέκρινε συνολικά την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Green Deal), θεωρώντας ότι η βιαστική ενεργειακή μετάβαση πλήττει την οικονομία της χώρας και τη γεωργία και ότι για την ευρωπαϊκή πολιτική απαιτείτο δημοψήφισμα στη χώρα του. Και σε αυτό το νομοσχέδιο έβλεπε “γερμανικό δάκτυλο” ατύπως.

 

Το νομοσχέδιο προέβλεπε το πάγωμα των τιμών ενέργειας για τους καταναλωτές μέχρι το τέλος του 2025. Ο Ναβρότσκι ξεκαθάρισε ότι δεν διαφωνούσε με το πάγωμα των τιμών, αλλά με το γεγονός ότι η κυβέρνηση χρησιμοποίησε την προστασία των καταναλωτών ως “δούρειο ίππο” για να περάσει τις ρυθμίσεις των αιολικών λόμπι.

 

Η προεδρία κατέθεσε ως αντιπρόταση νομοσχέδιο, το οποίο αντέγραφε επακριβώς τις διατάξεις της κυβέρνησης για το πάγωμα των τιμών του ρεύματος, αλλά αφαιρούσε πλήρως τις διατάξεις για τις ανεμογεννήτριες.

 

Έδρες περιφέρειας και μεγαλουπόλεων

 

Ο Ναβρότσκι επικύρωσε μέσα στον Οκτώβριο εννέα νομοσχέδια, αλλά στα μέσα του μήνα άσκησε βέτο στο νομοσχέδιο της κυβέρνησης που επεδίωκε να ανακατανείμει τις 460 έδρες της Βουλής με βάση τις δημογραφικές αλλαγές και τις μετακινήσεις πληθυσμού. Οι επικριτές του Ναβρότσκι και η κυβερνητική συμμαχία τον κατηγόρησαν ότι με το βέτο αυτό προστατεύει τα συμφέροντα του κόμματός του (του αντιπολιτευόμενου PiS), επειδή είναι πιο ισχυρό στην επαρχία.

 

Η δημογραφική αλλαγή και η ενίσχυση των εδρών στα μεγάλα αστικά κέντρα θα ευνοούσε εκλογικά τα κεντρώα και φιλελεύθερα κόμματα της κυβέρνησης, ενώ η διατήρηση του παλαιού εκλογικού χάρτη θα ευνοούσε τις αγροτικές και πιο συντηρητικές περιοχές, όπου το PiS διατηρεί υψηλά ποσοστά. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι με την αλλαγή που πρότεινε θα έχανε έδρες και το κυβερνών κόμμα.

 

Η προεδρία το απέρριψε με την αιτιολογία ότι δεν είναι ηθικό να αλλάζει ο εκλογικός χάρτης μόλις ένα χρόνο πριν από τις εκλογές και ότι δεν είναι εθνικά σωστό να μένουν στην ουσία χωρίς εκπροσώπηση τεράστιες περιοχές, μόνον και μόνον επειδή καταγράφεται μεγάλη αστυφιλία.

 

Έλεγχος δικαιοσύνης και ελευθερία έκφρασης

 

Έθεσε βέτο σε νομοθεσία που αποδεχόταν τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), εν μέσω μακροχρόνιας διαμάχης σχετικά με τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε η προηγούμενη κυβέρνηση του κόμματος PiS – ορισμένες εκ των οποίων κρίθηκαν από ευρωπαϊκά δικαστήρια ότι υπονομεύουν τη δικαστική ανεξαρτησία και που τώρα αποτελούν το φλέγον θέμα στην κρίση στην Πολωνία.

 

Η κυβέρνηση Τουσκ επιδιώκει να ανατρέψει αυτές τις αλλαγές από τότε που ανέλαβε καθήκοντα το 2023, ωστόσο οι προσπάθειές της έχουν παρεμποδιστεί από διαδοχικούς προέδρους – που υποστηρίζονται από το PiS – αρχικά τον Αντρέι Ντούντα και τώρα, τον Ναβρότσκι. Ο Πολωνός πρόεδρος δήλωσε ότι «το νομοσχέδιο θα προσέδιδε στον υπουργό Εξωτερικών υπερβολική επιρροή επί της δικαιοσύνης, για την εφαρμογή των αποφάσεων του ΕΔΑΔ».

 

Το άλλο βέτο αφορούσε ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά για την πολιτική προβολή ή διαφήμιση. Οι κανόνες της ΕΕ απαιτούν από τις πολιτικές διαφημίσεις να γνωστοποιούν τους χορηγούς τους, περιορίζουν τη στοχευμένη προσέγγιση ψηφοφόρων μέσω της χρήσης προσωπικών δεδομένων και θέτουν περιορισμούς στη χρηματοδότηση πολιτικών προβολών από οντότητες εκτός ΕΕ κατά το τρίμηνο που προηγείται εκλογών ή δημοψηφίσματος.

 

Ο Ναβρότσκι δήλωσε ότι τα προτεινόμενα μέτρα ενέχουν τον κίνδυνο περιορισμού της ελευθερίας του λόγου, καθώς εκθέτουν δημοσιογράφους, σχολιαστές και απλούς πολίτες στον κίνδυνο επιβολής κυρώσεων, σε περίπτωση που οι απόψεις τους χαρακτηριστούν ως “πολιτική διαφήμιση”.

 

«Η ελευθερία του λόγου είναι δικαίωμα του πολίτη, όχι προνόμιο που παραχωρείται από τις αρχές», δήλωσε ο ίδιος τονίζοντας ότι ο νόμος θα γινόταν όπλο κατά της ελευθεροτυπίας και θα επέτρεπε οι δημοσιογράφοι ή οι συνεντευξιαζόμενοι και όλοι οι πολίτες να θεωρούνται ύποπτοι και να πρέπει να αποδεικνύουν ότι δεν χρηματοδοτούνται από φερόμενα ως ύποπτα κέντρα.

 

Κονδύλια για άμυνα

 

Τον περασμένο Μάρτιο άσκησε βέτο στο νομοσχέδιο που θα επέτρεπε στην Πολωνία να λάβει ευρωπαϊκά κονδύλια για την άμυνά της, κάνοντας λόγο για «απειλή εθνικής κυριαρχίας και δημιουργία χρέους για τις επόμενες γενιές». Το κυβερνητικό νομοσχέδιο θα επέτρεπε στην Πολωνία να αποκτήσει πρόσβαση σε 43,7 δισεκατομμύρια ευρώ σε χαμηλότοκα αμυντικά δάνεια μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE (Security Action for Europe). Εξέφρασε την έντονη αντίθεσή του στους κανόνες αιρεσιμότητας (conditionality) της ΕΕ.

 

Τόνισε ότι η αποδοχή των κονδυλίων θα έδινε δικαίωμα στοχοθεσίας και ελέγχου στις Βρυξέλλες για το πώς θα κατένεμε η Βαρσοβία τα όπλα της και εν γένει για την αμυντική της πολιτική. Ο Ναβρότσκι (και η αντιπολίτευση του PiS) υποστήριξαν ότι ο νόμος θα ευνοούσε κυρίως τη γερμανική και γαλλική αμυντική βιομηχανία, ενώ θα στερούσε από την Πολωνία τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει τις τεράστιες αμυντικές παραγγελίες που έχει ήδη υπογράψει με στρατηγικούς εταίρους εκτός ΕΕ, όπως με τις ΗΠΑ και την Νότια Κορέα.

 

Ο πρόεδρος χαρακτήρισε το μακροπρόθεσμο δάνειο (με ορίζοντα αποπληρωμής έως το 2070) ως ένα «χρέος γενεών» που θα επιβάρυνε άσκοπα και δυσβάσταχτα την οικονομία της χώρας και αντιπρότεινε σε συνεργασία με τον Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Πολωνίας ένα εναλλακτικό εγχώριο σχέδιο χρηματοδότησης ύψους 185 δισεκατομμυρίων ζλότι.

 

Το πλάνο προέβλεπε τη χρήση των μη πραγματοποιηθέντων κερδών από τα αποθέματα χρυσού και ξένου συναλλάγματος της χώρας ώστε η άμυνα να χρηματοδοτηθεί «χωρίς χρέη προς τις Βρυξέλλες». Η κυβέρνηση Τουσκ απέρριψε το πλάνο ως «παραμύθια» και παρέκαμψε το προεδρικό μπλόκο, διοχετεύοντας τα 43,7 δισ. ευρώ του SAFE απευθείας μέσω της κρατικής τράπεζας BGK στο Ταμείο Υποστήριξης Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας.

 

Κρυπτονομίσματα

 

Ο Ναβρότσκι άσκησε τρεις φορές βέτο στο νομοσχέδιο ρύθμισης των κρυπτονομισμάτων. Στην ανακοίνωσή του ανέφερε ότι το κυβερνητικό νομοσχέδιο εισήγαγε υπέρμετρα αυστηρούς κανόνες, οι οποίοι θα επιβάρυναν αδικαιολόγητα την αγορά των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων, θα έπλητταν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ επέβαλαν και κόστος συμμόρφωσης και “εποπτικά τέλη” πολύ υψηλά.

 

Τέλος επεσήμαινε ότι οι ρυθμίσεις αυτές θα ευνοούσαν τις τράπεζες και τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, θέτοντας σε μειονεκτική θέση τις μικρότερες εγχώριες επιχειρήσεις κρυπτονομισμάτων. Στην τρίτη απόρριψη από πλευράς του τόνισε ότι η κυβέρνηση Τουσκ αγνόησε τις προτάσεις του, κάνοντας δεκτή μόλις μία από τις 16 βασικές τροπολογίες που είχε καταθέσει το προεδρικό γραφείο.

 

Ο Τουσκ από πλευράς του κατηγόρησε τον Ναβρότσκι ότι «με αυτή την απόρριψη, η Πολωνία παρέμεινε η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς εγχώρια νομοθεσία εφαρμογής του MiCA και ότι η αγορά μένει απροστάτευτη απέναντι στο οικονομικό έγκλημα». Επίσης κατηγορεί τον Ναβρότσκι ότι με τα βέτο του επί του προκειμένου προσπαθεί να προστατεύσει έναν βασικό χρηματοδότη του κόμματος της αντιπολίτευσης, που ελέγχεται από την εισαγγελία για σκάνδαλα – της εταιρείας κρυπτονομισμάτων Zondacrypto, την οποία φιλοκυβερνητικά μέσα και ο Τουσκ συνδέουν με “την ρωσική μαφία”.

 

Ουκρανικό

 

Απέρριψε τροπολογία για την οικονομική ενίσχυση προσφύγων, το επίδομα τέκνων και την δωρεάν υγειονομική περίθαλψη χωρίς όρους. Ο ίδιος επέμεινε κατηγορηματικά ότι μετά από 3,5 χρόνια πολέμου, τα κρατικά επιδόματα πρέπει να δίνονται μόνο σε όσους Ουκρανούς εργάζονται νόμιμα και πληρώνουν φόρους στην Πολωνία. Υποστήριξε ότι η συνέχιση του προηγούμενου συστήματος χωρίς τροποποιήσεις ήταν «άδικη για τους Πολωνούς πολίτες, οι οποίοι επωμίζονταν το οικονομικό βάρος της κοινωνικής πρόνοιας χωρίς αντίστοιχη συνεισφορά από το σύνολο των προσφύγων».

 

Παράλληλα με το βέτο, ο Ναβρότσκι κατέθεσε μια δική του, πολύ πιο αυστηρή πρόταση νόμου για το μεταναστευτικό. Σε αυτήν περιέλαβε μέτρα, όπως την επιμήκυνση της διαδικασίας απόκτησης ιθαγένειας για τους πρόσφυγες από τα 3 στα 10 χρόνια και επιβολή ποινών φυλάκισης έως 5 ετών για την παράνομη διέλευση των συνόρων. Επίσης πρότεινε την ποινικοποίηση της εξύμνησης Ουκρανών εθνικιστών ηγετών του 20ού αιώνα (όπως ο Στεπάν Μπαντέρα).

 

Η κίνηση αυτή του προέδρου προκάλεσε αντιδράσεις και στην Κομισιόν, καθώς η μη έγκριση άφηνε προσωρινά χωρίς νομική βάση τη χρηματοδότηση των δορυφόρων Starlink που παρείχε η Πολωνία στον στρατό της Ουκρανίας – η Πολωνία πληρώνει περίπου 50 εκατ. το χρόνο στο Starlink για χάρη της Ουκρανίας.

 

Τελικά, η Βουλή αναγκάστηκε να αναθεωρήσει το νομοσχέδιο, ενσωματώνοντας τη ρήτρα ότι οι Ουκρανοί πρέπει να εργάζονται για να λαμβάνουν το «800+» επίδομα, κάτι που επέτρεψε στον Ναβρότσκι να υπογράψει τη νέα εκδοχή τον Σεπτέμβριο του 2025, προειδοποιώντας ωστόσο ότι ήταν «η τελευταία φορά που η προεδρία υποχωρούσε σε αυτό το καίριο ζήτημα».

 

Οι σχέσεις Ναβρότσκι και Γερμανίας

 

Ο Τουσκ χαρακτηρίζεται από πολλούς γερμανόφιλος, ενώ ο Ναβρότσκι απεναντίας χαρακτηρίζεται εχθρικός προς την Γερμανία. Έθεσε βέτο και για την αναγνώριση της Σιλεσιανής Διαλέκτου ως Περιφερειακής Γλώσσας. Ανεπισήμως η αιτία είναι ότι στη Σιλεσία η γλώσσα έχει επηρεαστεί πολύ από τα γερμανικά.

 

«Τα επιστημονικά δεδομένα δεν καθορίζονται με ψηφοφορία στο κοινοβούλιο αλλά από την γλωσσολογία και καμία πολιτική πλειοψηφία δεν μπορεί να “αποφαίνεται” επί επιστημονικών θεμάτων. Η πλειονότητα των Πολωνών εμπειρογνωμόνων και γλωσσολόγων υποστηρίζει ότι τα σιλεσιανά αποτελούν διάλεκτο (ιδίωμα) της πολωνικής γλώσσας και όχι ξεχωριστή αυτόνομη γλώσσα. Η αναγνώρισή τους θα παραβίαζε τον υφιστάμενο νόμο περί μειονοτήτων, ο οποίος εξαιρεί ρητά τις «διαλέκτους της επίσημης γλώσσας» από το καθεστώς της «περιφερειακής γλώσσας».

 

Εξέφρασε την ανησυχία ότι η νομική αναγνώριση θα μπορούσε να δημιουργήσει «τεχνητούς κοινωνικούς διαχωρισμούς» και να πλήξει τη γλωσσική και εθνική συνοχή της χώρας. Επέμεινε ότι η συγκεκριμένη νομοθετική προσπάθεια αποτελούσε «πολιτικό παιχνίδι της κυβέρνησης».

 

Οι σχέσεις του Κάρολ Ναβρότσκι με τη Γερμανία είναι παραδοσιακά ψυχρές, διεκδικητικές και συγκρουσιακές. Εκτιμά ότι η Γερμανία προσπαθεί να κυριαρχήσει εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης εις βάρος και της πολωνικής εθνικής κυριαρχίας. Τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης (όπως το Der Spiegel και το n-tv) τον περιγράφουν συχνά ως έναν απρόβλεπτο εθνικιστή ηγέτη που χρησιμοποιεί τις επιθέσεις κατά της Γερμανίας για εσωτερική πολιτική κατανάλωση, προκειμένου να συσπειρώσει τη δεξιά αντιπολίτευση στην Πολωνία.

 

Παρά τη σκληρή ρητορική, ο Ναβρότσκι αναγνωρίζει τη Γερμανία ως αναγκαστικό στρατηγικό εταίρο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ για την ασφάλεια της Ανατολικής Ευρώπης απέναντι στη ρωσική απειλή, αλλά πρότεινε μια ιδιόμορφη λύση: Η Γερμανία να χρηματοδοτήσει απευθείας την πολωνική αμυντική βιομηχανία, ως μια μορφή έμμεσης καταβολής αποζημιώσεων για τις καταστροφές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

 

Ο Ναβρότσκι έχει ζητήσει επανειλημμένα (με πιο πρόσφατη τη σκληρή ομιλία του την 1η Σεπτεμβρίου 2026, επέτειο της γερμανικής εισβολής) πάνω από 1,3 έως 1,4 τρισεκατομμύρια ευρώ. Δηλώνει δημόσια ότι οι διμερείς σχέσεις Πολωνίας-Γερμανίας «δεν μπορούν να χαρακτηριστούν φυσιολογικές», όσο το Βερολίνο αρνείται να πληρώσει και όσο δεν ανεγείρει μνημείο στο Βερολίνο για τα εκατομμύρια των Πολωνών θυμάτων. Το Βερολίνο απορρίπτει πάγια τις απαιτήσεις, θεωρώντας το ζήτημα λήξαν από το 1953.

 

Ο Ναβρότσκι ασκεί σφοδρή κριτική στην ιστορική οικονομική και ενεργειακή εξάρτηση της Γερμανίας από τη Μόσχα (π.χ. αγωγοί Nord Stream) πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τονίζοντας ότι το Βερολίνο αγνόησε τις προειδοποιήσεις της Βαρσοβίας. Όπως προαναφέραμε, καταγγέλλει επίσης «γερμανικό λόμπιινγκ», όπως στα νομοσχέδια για τις ανεμογεννήτριες και για τα ευρωπαϊκά αμυντικά κονδύλια. Ο Ναβρότσκι κατηγορεί συχνά τη Γερμανία ότι χρησιμοποιεί την οικονομική της ισχύ για να επιβάλλει κανόνες στην ΕΕ (π.χ. την Πράσινη Συμφωνία) που ευνοούν τις γερμανικές εταιρείες και πλήττουν την πολωνική οικονομία της Πολωνίας.

 

Άλλα νομοσχέδια

 

Επίσης έχει απορρίψει το νομοσχέδιο για τα Σύμφωνα Συμβίωσης (Civil Partnerships) δηλώνοντας ότι «τίποτα που μοιάζει με οιονεί γάμο δεν θα έχει την υποστήριξή μου και πρέπει να προστατεύσουμε τον παραδοσιακό ορισμό του γάμου». Απέρριψε και την έκδοση συναινετικών διαζυγίων εξωδικαστικά. «Οι άνθρωποι πρέπει να προβληματίζονται περισσότερο, προτού χωρίσουν», δήλωσε.

 

Μπλόκαρε την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου για τον έλεγχο του περιεχομένου στο διαδίκτυο και άσκησε βέτο για να μην παγώνει ο χρόνος παραγραφής των φορολογικών χρεών. Απέρριψε και το νόμο που επέτρεπε νέα προθεσμία σε αλλοδαπούς γιατρούς για τεστ στην πολωνική γλώσσα, λέγοντας ότι «κάθε Πολωνός έχει το δικαίωμα να επικοινωνεί στη δική του γλώσσα με τον γιατρό του».

 

πηγή