Γράφει ο μ. Θεόκτιστος ο Κρης
«Παρακολουθούσα μια Θεία Λειτουργία που μεταδιδόταν ζωντανά στο διαδίκτυο. Ο ιερέας λειτουργούσε, οι ψάλτες έψαλλαν και κάτω από την εικόνα περνούσαν αδιάκοπα ονόματα. «Υπέρ υγείας Μαρίας». «Υπέρ αναπαύσεως Γεωργίου». «Πάτερ, μνημόνευσε το παιδί μου». Άλλος έγραφε δέκα ονόματα, άλλος είκοσι. Και όσο προχωρούσε η ακολουθία, τόσο πλήθαιναν τα αιτήματα.
Στενοχωρήθηκα. Όχι με εκείνους που έγραφαν. Πολλοί είχαν πραγματικό πόνο. Μια μάνα παρακαλούσε για το άρρωστο παιδί της, ένας άνθρωπος για τον πατέρα που έχασε, κάποιος άλλος για τον αδελφό του που βρισκόταν στο νοσοκομείο. Ο Θεός γνώριζε την αγωνία τους πριν ακόμη εκείνοι την πληκτρολογήσουν. Στενοχωρήθηκα επειδή κανείς δεν τους είχε εξηγήσει πως το να γράφεις ένα όνομα κάτω από μια ψηφιακή μετάδοση δεν σημαίνει ότι το όνομα αυτό μνημονεύεται στην Προσκομιδή.
Παιδί μου, η Θεία Λειτουργία δεν είναι μια θρησκευτική εκπομπή στην οποία οι θεατές αποστέλλουν αιτήματα. Είναι η ευχαριστιακή σύναξη της Εκκλησίας, η αναφορά της κτίσεως στον Θεό διά του Χριστού, εν Αγίω Πνεύματι. «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοὶ προσφέρομεν κατὰ πάντα καὶ διὰ πάντα». Ο άνθρωπος εισέρχεται σε αυτή την προσφορά ως πρόσωπο, όχι ως ψηφιακή καταχώριση. Και η λειτουργική μνημόνευση δεν πραγματοποιείται επειδή ένα όνομα εμφανίσθηκε σε κάποια οθόνη.
Στην Προσκομιδή ο ιερέας προετοιμάζει τα Τίμια Δώρα, μνημονεύει ζώντες και κεκοιμημένους και εξάγει μερίδες από το πρόσφορο κατά την εκκλησιαστική τάξη. Τα ονόματα παραδίδονται στον λειτουργό, συνήθως γραμμένα σε χαρτί ή σε δίπτυχα, ή με άλλον τρόπο που έχει ορίσει επισήμως ο ναός. Χρειάζεται να τα έχει πράγματι παραλάβει. Ένα σχόλιο κάτω από τη μετάδοση δεν γίνεται αυτομάτως λειτουργικό δίπτυχο.
Και εδώ πρέπει να προσέξουμε κάτι βαθύτερο. Η μνημόνευση δεν είναι μια θρησκευτική υπηρεσία που ενεργοποιείται με την αποστολή ενός ονόματος. Είναι πράξη της προσευχόμενης Εκκλησίας. Ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, ερμηνεύοντας τη Θεία Λειτουργία, αναδεικνύει τον ευχαριστιακό χαρακτήρα της προσφοράς και τη σχέση της με ολόκληρο το Σώμα του Χριστού. Μέσα σε αυτό το μυστήριο η μνήμη των προσώπων δεν έχει τη σημασία μιας διοικητικής καταγραφής. Είναι εκκλησιαστική αναφορά τους ενώπιον του Θεού.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να συγχέουμε την προσωπική προσευχή με τη λειτουργική μνημόνευση. Ο Θεός ακούει και τον κατάκοιτο που ψιθυρίζει το όνομα του παιδιού του. Ακούει και τη μάνα που προσεύχεται μόνη της στο νοσοκομείο. Η προσευχή δεν χρειάζεται σύνδεση στο διαδίκτυο. Αλλά η Προσκομιδή έχει τη δική της εκκλησιαστική τάξη, την οποία δεν μπορεί να υποκαταστήσει η τεχνολογία.
Η μετάδοση μιας ακολουθίας μπορεί να παρηγορήσει έναν ασθενή ή έναν άνθρωπο που αδυνατεί να εκκλησιασθεί. Ας ακούσει το Ευαγγέλιο, ας προσευχηθεί, ας αισθανθεί πως η Εκκλησία δεν τον λησμόνησε. Αλλά ας μην του καλλιεργούμε την ψευδαίσθηση ότι η παρακολούθηση μιας οθόνης ταυτίζεται με τη συμμετοχή στην ευχαριστιακή σύναξη.
Ο Χριστός δεν μας κάλεσε να γίνουμε θεατές της Εκκλησίας. Μας κάλεσε να γίνουμε μέλη του Σώματός Του.
Και θα ήθελα να παρακαλέσω τους κληρικούς μας να εξηγούν αυτά τα πράγματα με σαφήνεια. Όταν μεταδίδεται μια Θεία Λειτουργία, να ενημερώνονται οι πιστοί ότι τα δημόσια σχόλια δεν αποτελούν αιτήματα μνημονεύσεως που έχουν παραληφθεί από τον ιερέα. Όποιος επιθυμεί να μνημονευθούν οι οικείοι του, να επικοινωνεί με τον ναό και να ακολουθεί την προβλεπόμενη διαδικασία.
Διότι είναι μεγάλη αδικία να αφήνεις έναν άνθρωπο να πιστεύει πως ο ιερέας μνημονεύει κάθε πρωί το παιδί του, ενώ το όνομα δεν έφθασε ποτέ στα χέρια του.
Και σαν να μην έφθανε αυτή η σύγχυση, εμφανίσθηκε τώρα μια άλλη πνευματική αρρώστια. Γέμισε το διαδίκτυο με εικόνες του Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων, πολλές φορές κατασκευασμένες με τεχνητή νοημοσύνη, που συνοδεύονται από παράξενες προσταγές. «Κοίταξε αυτή την εικόνα δέκα δευτερόλεπτα». «Γράψε Αμήν και θα λάβεις ευλογία». «Μην προσπεράσεις, γιατί θα χάσεις το θαύμα». «Κοινοποίησέ την σε δέκα ανθρώπους».
Τι είναι αυτά, παιδί μου;
Πότε έγινε η Χάρη του Θεού υπόθεση δευτερολέπτων; Πότε η προσευχή μεταβλήθηκε σε δοκιμασία πληκτρολογήσεως; Και ποιος έδωσε σε έναν άγνωστο διαχειριστή τη δυνατότητα να απειλεί τους ανθρώπους πως θα στερηθούν την ευλογία της Παναγίας αν δεν κοινοποιήσουν την ανάρτησή του;
Αυτή είναι η παλιά δεισιδαιμονία με καινούρια μηχανήματα.
Παλαιότερα ο άνθρωπος φοβόταν μήπως του συμβεί κάτι επειδή δεν ακολούθησε μια μαγική συνήθεια. Τώρα φοβάται μήπως χάσει μια ευλογία επειδή δεν πάτησε ένα κουμπί.
Άλλαξαν τα μέσα. Ο ίδιος φόβος έμεινε.
Και αυτός ο φόβος δεν έχει σχέση με την ελευθερία που χαρίζει ο Χριστός.
Ο Απόστολος Παύλος γράφει: «Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία» (Β΄ Κορ. 3,17). Η Χάρη του Θεού δεν εκβιάζει τον άνθρωπο με απειλές. Δεν εξαρτάται από την αναπαραγωγή μιας εικόνας ούτε υπολογίζεται από τον αριθμό των αντιδράσεων που συγκέντρωσε μια δημοσίευση.
Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος δίδαξε πως η τιμή της εικόνας διαβαίνει στο πρωτότυπο. Η εικόνα μάς οδηγεί στο εικονιζόμενο πρόσωπο. Δεν αποτελεί αυτόνομη πηγή υπερφυσικής δυνάμεως, ούτε μηχανισμό που ενεργοποιείται με μια συγκεκριμένη κίνηση.
Όταν λοιπόν μια ψηφιακή παράσταση παρουσιάζεται ως εγγύηση θαύματος, η ευλάβεια εκτρέπεται προς τη μαγική αντίληψη της θρησκείας.
Και όταν μια εικόνα κατασκευασμένη με τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται ψευδώς ως θαυμαστή εμφάνιση ή ως αυθεντικό ιερό γεγονός, η παραπλάνηση γίνεται ακόμη σοβαρότερη.
Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε την τεχνολογία. Χρειάζεται να φοβόμαστε το ψεύδος που μπορεί να μεταδίδεται μέσα από αυτήν.
Βλέπω μερικές φορές τέτοιες παραστάσεις και αναρωτιέμαι τι επιδιώκουν εκείνοι που τις δημιουργούν. Βάζουν στον Χριστό υπερβολικά δάκρυα, στην Παναγία αφύσικο βλέμμα, γύρω από τους Αγίους φώτα που θυμίζουν θεατρικά τεχνάσματα. Και ύστερα ζητούν από τους ανθρώπους να γράψουν «Αμήν».
Μα το «Αμήν» δεν είναι ψηφιακό χειροκρότημα.
Είναι ομολογία πίστεως. Η συγκατάθεση του ανθρώπου στην αλήθεια του Θεού. Μέσα στη λατρεία εκφράζει την αποδοχή της προσευχής της Εκκλησίας. Δεν είναι λέξη που τη χρησιμοποιούμε για να αυξήσουμε την επισκεψιμότητα μιας σελίδας.
Ο Κύριος είπε: «Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν» (Ματθ. 7,21).
Και εμείς φθάσαμε να νομίζουμε πως, αν γράψουμε ένα «Αμήν» κάτω από μια κατασκευασμένη εικόνα, εκπληρώσαμε κάποιο πνευματικό καθήκον!
Προσέξτε όμως πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η πλάνη.
Πίσω από τέτοιες αναρτήσεις εμφανίζονται κάποτε αιτήματα για χρήματα. Υπόσχονται μνημονεύσεις, άναμμα κεριών, προσευχές σε μοναστήρια, ακόμη και ιδιαίτερες ευλογίες. Χρησιμοποιούν φωτογραφίες Αγίων, ονόματα Μονών και εκκλησιαστικούς τίτλους, χωρίς να γνωρίζει κανείς ποιος πραγματικά διαχειρίζεται τον λογαριασμό.
Εδώ η Εκκλησία οφείλει να μιλήσει με αυστηρότητα.
Μη στέλνετε χρήματα σε άγνωστες ψηφιακές σελίδες που επικαλούνται τον Χριστό και την Παναγία. Μη δίνετε τραπεζικά στοιχεία σε λογαριασμούς που υπόσχονται μνημονεύσεις ή ευλογίες. Μη θεωρείτε πως μια θρησκευτική εικόνα αποδεικνύει την εκκλησιαστική υπόσταση εκείνου που ζητεί χρήματα.
Αν θέλετε να ενισχύσετε έναν ναό ή μια Μονή, επικοινωνήστε απευθείας μαζί τους. Ελέγξτε τα επίσημα στοιχεία τους. Μια πραγματική εκκλησιαστική κοινότητα μπορεί να δέχεται και ηλεκτρονικές δωρεές με ασφαλή, επαληθεύσιμο τρόπο. Αλλά η δωρεά είναι ελεύθερη προσφορά, όχι αντίτιμο της θείας ευλογίας.
Θυμηθείτε τον Σίμωνα τον μάγο, που θέλησε να αποκτήσει με χρήματα τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Ο Απόστολος Πέτρος του απάντησε: «Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν» (Πράξ. 8,20).
Η Εκκλησία γνωρίζει πολύ καλά αυτόν τον πειρασμό. Γι’ αυτό και η εμπορευματοποίηση των πνευματικών δωρεών δεν είναι μια μικρή παρεκτροπή. Προσβάλλει την ίδια τη φύση της Χάριτος.
Και να προσέξουν ιδιαίτερα εκείνοι που εκμεταλλεύονται την αγωνία των ανθρώπων.
Άλλο είναι να ζητεί μια Μονή βοήθεια για πραγματικές ανάγκες και άλλο να χρησιμοποιεί κάποιος τον φόβο ενός αρρώστου, τον πόνο μιας μάνας ή το πένθος ενός ανθρώπου για να συγκεντρώνει χρήματα και διαδικτυακή απήχηση.
Ο άνθρωπος που πονά είναι ευάλωτος.
Και όποιος μετατρέπει αυτή την ευαλωτότητα σε μέσο κέρδους αναλαμβάνει μεγάλη ηθική ευθύνη.
Θα ήθελα λοιπόν οι επίσκοποι και οι εφημέριοι να αναλάβουν μια συστηματική κατήχηση γύρω από αυτά τα ζητήματα. Να εξηγούν την Προσκομιδή, τη σημασία της μνημονεύσεως, τη θεολογία της εικόνας, τη διάκριση ανάμεσα στην προσωπική προσευχή και στη λειτουργική πράξη.
Και να προειδοποιούν για τις ψεύτικες θρησκευτικές σελίδες.
Όχι για να φοβίσουν τους πιστούς, αλλά για να τους ελευθερώσουν από τον φόβο.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αντιμετώπισε με ποιμαντική αυστηρότητα τις δεισιδαιμονίες της εποχής του. Δεν θεωρούσε ασήμαντες τις συνήθειες που αλλοίωναν την εμπιστοσύνη του ανθρώπου στον Θεό. Η ορθόδοξη πίστη δεν έχει ανάγκη από μαγικές διαβεβαιώσεις. Έχει ανάγκη από μετάνοια, διάκριση και αλήθεια.
Και θα ήθελα να πω κάτι τελευταίο σε εκείνον που κάθεται μόνος του μπροστά σε μια οθόνη και γράφει το όνομα του παιδιού του.
Μην απογοητεύεσαι. Ο Θεός γνωρίζει την καρδιά σου. Αλλά μη στηρίζεις την ελπίδα σου σε ένα σχόλιο που μπορεί να μη διαβάσει ποτέ κανείς.
Επικοινώνησε με την ενορία σου. Παράδωσε τα ονόματα για μνημόνευση με τον τρόπο που έχει ορισθεί. Ζήτησε από τον ιερέα να προσευχηθεί. Και εσύ προσευχήσου με εμπιστοσύνη.
Αν δεν έχεις χρήματα να προσφέρεις, μη στενοχωριέσαι.
Η προσευχή της Εκκλησίας δεν πωλείται.
Και όταν δεις μια εικόνα που σε απειλεί πως θα χάσεις την ευλογία αν δεν γράψεις «Αμήν», προσπέρασέ την χωρίς φόβο.
Η Παναγία δεν περιμένει από εσένα μια ηλεκτρονική αντίδραση.
Ο Χριστός δεν ζητεί να αυξήσεις την επισκεψιμότητα της εικόνας Του.
Ζητεί να Του ανοίξεις την καρδιά σου.
Και αν θέλεις να πεις ένα αληθινό «Αμήν», θυμήσου τον λόγο της Θεοτόκου στην Κανά: «Ὅ,τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε» (Ιω. 2,5).
Εκεί βρίσκεται η υπακοή της πίστεως.
Στην πράξη του λόγου του Χριστού.
Όχι στην υπακοή προς έναν άγνωστο διαχειριστή που χρησιμοποιεί το πρόσωπό Του για να συγκεντρώνει σχόλια.
Και ας το ακούσουν καλά όσοι εμπορεύονται τη θρησκευτική αγωνία των ανθρώπων: η Εκκλησία δεν σας έδωσε εξουσία να διαχειρίζεστε τη Χάρη του Θεού.
Η Παναγία δεν είναι ψηφιακό δόλωμα. Οι Άγιοι δεν είναι μηχανισμός επισκεψιμότητας. Τα ονόματα των ζωντανών και των κεκοιμημένων δεν είναι υλικό για την αύξηση της απήχησης μιας σελίδας.
Και ο Χριστός, που έδιωξε τους εμπόρους από τον Ναό, δεν έπαψε να είναι ο ίδιος Χριστός επειδή οι πάγκοι τους έγιναν ηλεκτρονικοί.»
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
