Πρόταση για την Λειτουργία Λαϊκών Εκκλησιαστικών Συμβουλίων προς Αναγέννηση της ΔημοκρατίαςΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ήδη από την εποχή του Σόλωνος η «Πόλις» συγκροτήθηκε με βάση την αρχή της καθολικής πολιτικής αρμοδιότητας του πολιτειακού μορφώματος που καθόριζε τον τρόπο λειτουργίας της. Τούτο σημαίνει ότι όλες οι υποθέσεις που έχουν συνολική κοινωνική αναφορά ανήκουν στην αρμοδιότητα του κυρίου πολιτειακού σώματος δηλαδή στην «Εκκλησία του Δήμου» (με έντονους χαρακτήρες ως πρωταρχική έννοια). Ένα από τα μείζονα θέματα, που υπήχθησαν εξαρχής και συνέχισαν να ανήκουν μέχρι το τέλος λειτουργίας του ελληνικού ανθρωποκεντρικού συστήματος της κοινωνίας στην καθολική αρμοδιότητα της πολιτικής, είναι η θρησκεία. Στο περιβάλλον του ελληνικού κοσμοσυστήματος η ιδέα μιας αυτόνομης θέσμησης του θρησκευτικού ζητήματος ουδέποτε ευδοκίμησε, ακριβώς λόγω της ανθρωποκεντρικής του ιδιοσυστασίας.
Με την εμφάνιση και άνοδο του Χριστιανισμού συγκροτήθηκε ένα νέο θεσμικό υποκείμενο η «εκκλησία των πιστών» (με πλάγιο, μικρό, απλό ε, ως υποκείμενο στον Δήμο) το οποίο εκ της φύσεως του έχει δεσποτική ιδιοσυστασία. Στο μέτρο όμως που ο Χριστιανισμός μετεξελίχθηκε σε εσωτερική υπόθεση του ελληνικού κοσμοσυστήματος, το θεσμικό του υποκείμενο, η εκκλησία των πιστών, κλήθηκε να προσαρμοστεί στις πραγματικότητες του ελληνικού κοσμοσυστήματος. Τούτο εξηγεί γιατί στον ελληνικό χώρο η εκκλησία (ως δωδεκάθεο ή ως χριστιανισμός ουδέποτε εξελίχθηκε σε ιερατείο με δεσποτικά χαρακτηριστικά. Υπό αυτές τις συνθήκες η ελληνική εκδοχή του Χριστιανισμού η εκκλησία των πιστών εναρμονίστηκε πλήρως με το ελληνικό ανθρωποκεντρικό κεκτημένο της δημοκρατικής πόλης δίδοντας στην Εκκλησία του Δήμου έναν τρόπο ζωής χωρίς να την μετατρέπει σε ένα σύστημα κοσμικής αναφοράς με πρόσημο την θρησκεία, «θεοκρατικό» όπως θα λέγαμε σήμερα. Το ελληνικό κατεστημένο θα συνεχίσει να προσλαμβάνει την νέα θρησκεία ως πολιτισμική παράμετρο του εν γένει βίου, ως κουλτούρα, παρά την Δεσποτική φύση του χριστιανικού Θεού επί των ανθρώπων που κατέχει ως δημιουργός του παντός. Αυτό είναι σε απόλυτη αρμονία με την υπόδειξη του Ιησού Χριστού όταν είπε «Δώτε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ» (Ματθ. 22: 15-22) όπου Καίσαρ εννοείται ή εξουσία που για τον Ελληνισμό αντιστοιχεί με την Εκκλησία του Δήμου.
ΒΥΖΑΝΤΙΟ και ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ
Η σχέση της εκκλησίας των πιστών με την εξουσία διαμορφώθηκε επί Βυζαντίου το οποίο συγκροτούσε μία σταθερά που αναγόταν στην προγενέστερη ελληνιστική περίοδο που θεωρείται μετεξέλιξη που ανθρωποκεντρικού συστήματος της πόλης σε οικουμενικό κοσμοσύστημα όπου η κάθε πόλις διατηρούσε την αυτονομία της. Η μητροπολιτική πολιτεία, Κωνσταντινούπολις, διαχειριζόταν τις ίδιες υποθέσεις και τα ζητήματα που άπτονταν του συνόλου της κοσμοπολιτείας ενώ καθεκάστη πόλις διατηρούσε το ουσιώδες των αρμοδιοτήτων που είχε προηγουμένως και ως κράτος με επιπλέον τις υποχρεώσεις έναντι της κοσμοπολιτείας που απορρέουν από την αναγκαία κοινή δημοσιονομική πολιτική, Γεώργιος Κοντογιώργης, “Γνώση και Μέθοδος” (Εκδ. Αρμός). Όταν το Βυζάντιο υποτάχθηκε στην Τουρκοκρατία η μητροπολιτική πολιτεία διοικείτο υπό την αυθαιρεσία του κατακτητή αλλά οι κοινότητες διατήρησαν ένα μέρος της αυτοδιοίκησης τους. Η Εκκλησία του Δήμου ως θεσμός έχασε την κρατοκεντρική εξουσία της και περιορίστηκε σε μία εταιρική ή συμπολιτειακή σχέση, αλλά διατηρήθηκε εν πολλοίς η εκκλησία των πιστών χάριν της οποίας δεν χάθηκε η εθνική συνείδηση των σκλαβωμένων Ελλήνων και στην συνείδηση του λαού υποκατέστησε την έννοια της Εκκλησίας του Δήμου.
ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Η ελληνική εθνεγερσία συνέπεσε με την αναγέννηση της Δύσης και την μετάβαση της από την Δεσποτεία στον πρώιμο ανθρωποκεντρισμό με την ίδρυση του έθνους κράτους που διατήρησε στοιχεία δεσποτικής διοίκησης με τον πολίτη να απολαμβάνει ατομικά δικαιώματα αλλά όχι πολιτική ελευθερία. Ο λαός θεωρείται α-πολιτικός χωρίς θεσμική συμμετοχή στην διοίκηση του κράτους και ο πολίτης θεωρείται πλέον υπήκοος και όχι ενεργός μέτοχος του κράτους.
Σε αντίθεση με την Δύση ο Ελληνισμός δεν δημιουργήθηκε σαν έθνος με την επανάσταση και την ίδρυση του ελληνικού κράτους διότι είχε εθνική συνείδηση από την Κρητομυκηναϊκή εποχή, λόγω της κοινής του καταγωγής, της κοινής γλώσσας, του κοινού τρόπου και πίστης, που διατήρησε και επί Τουρκοκρατίας. Η επανάσταση δεν είχε στόχο την κοινωνική εξέλιξη από τον Δεσποτισμό στον ανθρωποκεντρικό σύστημα της Δημοκρατίας διότι αυτό το κοινωνικό στάδιο εξέλιξης το είχε ήδη μεταβεί επί Σόλωνος, όπως αναφέρθηκε στην αρχή. Ο στόχος ήταν αφενός, η απελευθέρωση από τον κατακτητή και αφετέρου, η απόκτηση της ανεξαρτησίας του Ελληνισμού, όπως ονειρεύτηκαν ο Ρήγας, οι Αγωνιστές και ο Καποδίστριας. Παρά την επιτυχία της απελευθέρωσης από τους Τούρκους στο θέμα της πολιτικής και οικονομικής ανεξαρτησίας η επανάσταση ναυάγησε ολοκληρωτικά.
Εάν επικρατούσε η άποψη του Καποδίστρια, την οποία διατύπωσε στο υπόμνημα του προς τους αγωνιστές τον Σεπτέμβριο 1822, Ιακωβάκης Ρίζος Νερουλός και Ιωάννης Καποδίστριας “Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας” (Εκδ, Αρμός 2024), ο Ελληνισμός θα είχε καταφανώς καλύτερη τύχη τόσο στο πεδίο της εθνικής εδαφικής και αυτεξουσιαστικής ολοκλήρωσης όσο και στην πολιτειακή του συγκρότηση. Δυστυχώς επικράτησε ο συνασπισμός Μαυροκορδάτου και κοτζαμπάσηδων, που έλεγε ότι εάν δεν αποδεχθούμε τις Δυνάμεις της Ευρώπης (απολυταρχία) θα επανέλθει το καθεστώς της Τουρκοκρατίας. Ατυχώς στον συνασπισμό αυτό προσχώρησε και ο Κοραής για να πλήξη τον Κυβερνήτη. Αυτή η επιλογή απέληξε αναπόφευκτά στην ήττα της επανάστασης για ανεξαρτησία και την παράδοση της χώρας στην Αγγλική «προστασία», στην απολυταρχία και σε ένα κράτος μη βιώσιμο, σε προφανή αναντιστοιχία με τον ανθρωποκεντρικό Ελληνισμό, με σκοπό την αποδόμηση του ώστε να συναρμοστεί στα μέτρα τους (Γεώργιος Κοντογιώργης, Γνώση και Μέθοδος, Αρμός).
ΒΑΥΑΡΟΚΡΑΤΙΑ
Με διάταγμα των Βαυαρών, που υπέγραψε ο Μαυροκορδάτος, απαγορεύτηκαν οι συναθροίσεις του λαού για την εξέταση κοινοτικών προβλημάτων και την λήψη αποφάσεων, που διατηρούντο ενεργές ακόμη και επί Τουρκοκρατίας, με αποτέλεσμα οι πολίτες να πάψουν στην ουσία να ενεργούν σαν μέτοχοι στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Με την ίδρυση του νεοελληνικού Κράτους στα ευρωπαϊκά πρότυπα, την συνταγματική κατοχύρωση του κοινοβουλευτισμού και την εκλογή αντιπροσώπων από κομματικές λίστες, άρχισε να διασπάται η εθνική συνοχή που στις ημέρες μας έχει χαλαρώσει ακόμη περισσότερο με την ανεξέλεγκτη είσοδο ετερότροπων μεταναστών που δεν υπόκεινται σε κανόνες προσαρμογής.
Το μόνο τμήμα του ελληνικού πληθυσμού που έχει ακόμη εθνική συνοχή και ανθρωποκεντρική συνείδηση είναι η εκκλησία των πιστών, που αν και αποτελεί την πλειοψηφία του λαού όχι μόνο δεν είναι πολιτειακά θεσμοθετημένο αλλά ούτε καν έχει την υποψία ότι αποτελεί το μικρό φύραμα που θα κάνει όλο το ζυμάρι να φουσκώσει (Κορινθίους Α 5:6-7).
Η εκκλησία των πιστών αποτελείται από δύο κατηγορίες συμμετεχόντων: α) το ιερατείο που έχει δεσποτική δομή με Δεσπότη τον Χριστό και δια της χειροτονίας αποτελεί συνέχεια των Αποστόλων με κύριο έργο την διάδοση της πνευματικής διδασκαλίας προς κατάκτηση της μέλλουσας ζωής και β) τους λαϊκούς που βιώνουν την καθημερινότητα και από τν Αποστολική εποχή έχουν την εντολή να εκλέγουν δικούς τους εκπροσώπους για να φροντίζουν τις ανάγκες των πιστών στον παρόντα κόσμο με δίκαιο τρόπο σύμφωνα με την πνευματική διδασκαλία του ευαγγελίου. (Πράξεις 6:1-6).
Με την ίδρυση του ελληνικού Κράτους σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα η εκκλησία των πιστών οργανώθηκε αντιστοίχως με το ιερατείο να συμμετέχει στην πολιτεία ως εταίρος του κράτους και τους πιστούς να αποτελούν ένα αυστηρά α-πολιτικό σύνολο που επικυρώνει της αποφάσεις του ιερατείου. Ο λαός των πιστών αν και έχει ορθόδοξη συνοχή παύει να έχει θεσμικό ρόλο στην εκκλησία των πιστών, πολύ δε περισσότερο στο κράτος στο οποίο υποκαθίσταται από το ιερατείο που είναι δομημένο σε δεσποτική κοσμική οργάνωση στα πρότυπα της δυτικής Εκκλησίας στον βαθμό που οι εχθροί της Ορθοδοξίας να την κατηγορούν για πράξεις της Παπικής Εκκλησίας.
ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΠΟΧΗ
Σήμερα η Εκκλησία του Δήμου έχει αντικατασταθεί από το κοινοβούλιο και ο λαός εκλέγει τους αντιπροσώπους του όχι από κοινή λίστα ανά περιφέρεια αλλά από κομματικές λίστες που ορίζει ο εκάστοτε κομματικός αρχηγός με το επιτελείο του με κριτήριο το κομματικό συμφέρον και πρόφαση μία κάποια κομματική ιδεολογία που όταν καταπατάται ο λαός δεν έχει δικαίωμα να ανακαλέσει τους εκπροσώπους του. Παραδείγματα, η προδοσία της Κύπρου, η υπογραφή των μνημονίων και το σκίσιμο τους, η προδοσία του ονόματος της Μακεδονίας, η καταπάτηση του Συντάγματος με την διαστροφή των δημοψηφισμάτων, η χειραγώγηση της Δικαιοσύνης και η επιλογή της πλευράς της ιστορίας από την εκάστοτε κυβέρνηση εν αγνοία του λαού που στο τέλος καλείται να πληρώσει τα σπασμένα. Η έλλειψη εθνικής συνείδησης και η διάσπαση της από τις «ιδεολογικές» διαφορές των κομμάτων είναι εμφανής από το γεγονός ότι όταν η εκάστοτε κυβέρνηση δεν υπερασπίζεται το εθνικό συμφέρον τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν συνεργάζονται να την απο-νομιμοποιήσουν αλλά ενεργούν με βάση τον στόχο του καθενός που είναι η δική του εγκατάσταση ή το μερίδιο του στην εναλλαγή εξουσίας, την οποία έχουν το θράσος να αποκαλούν ‘αλλαγή πολιτεύματος’.
Όπως έλεγε και ο Σαίξπηρ, " Η αστοχία, αγαπητέ Μπρούτε, δεν είναι στα άστρα, αλλά μέσα μας, που είμαστε υποτακτικοί.” (Ακμή 1, σκηνή 2, Ιούλιος Καίσαρας). Χρειάζεται επομένως να υπάρχει μία γενική αντίληψη της αστοχίας, κακού στις μορφές που αυτό εκδηλώνεται και αναγνώρισης της προσωπικής ευθύνης αυτών που το διαπράττουν. Την αποφυγή του κακού συνιστά η διδασκαλία της Ορθοδοξίας ως τρόπο συμβίωσης και συμπεριφοράς των ανθρώπων, που ανάγεται στην δημιουργία του Κόσμου και την αρμονική λειτουργία του. Αυτή η αντίληψη θα έπρεπε να καλλιεργείται με την παιδεία που δυστυχώς σήμερα καθοδηγείται από την εξουσία που την περιορίζει μόνο σε τρόπο επιστημονικής κατάρτισης και τρόπο σκέψης προς ίδιον όφελος που εάν δεν συνοδεύεται από ήθος και ανθρωπιά συνιστά πονηρία.
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
Στην σημερινή πολιτεία υπάρχει ανάγκη να συμμετέχουν ενεργά στην πολιτική ζωή άνθρωποι με ήθος και αντίληψη του τρόπου καταπολέμησης του κακού προς βελτίωση της παρούσης ζωής. Η διδασκαλία αυτή γίνεται και σήμερα στις Ορθόδοξες Εκκλησίες από το ιερατείο και τους κληρικούς από άμβωνος αλλά, μετά το πέρας της εκκλησιαστικής συνάθροισης οι πιστοί δεν έχουν ευκαιρία να συζητήσουν τα τρέχοντα κοινωνικά προβλήματα και να αποφασίσουν τρόπους επίλυσης τους με βάση την διδασκαλία του Ευαγγελίου. Πολλοί δεν γνωρίζονται καν μεταξύ τους, περιορίζονται σε έναν τυπικό χαιρετισμό και φεύγουν μόνοι να αντιμετωπίσουν το θηρίο της εξουσίας υπό την επίρροια της προπαγάνδας και του κοσμικού, εγωκεντρικού, ανταγωνιστικού και καταναλωτικού φρονήματος.
Πολλοί, ιδίως νέοι, αποθαρρύνονται από την μη ενεργό συμμετοχή στα κοινωνικά θέματα και δεν πηγαίνουν στην θεία λειτουργία παρά την χριστιανική τους πίστη. Οι περισσότεροι που συμμετέχουν είναι υπερήλικες, λίγοι άνδρες, περισσότερες γυναίκες και μερικά νέα ζευγάρια με μικρά παιδιά που έρχονται να τα κοινωνήσουν. Αν και κατά την διάρκεια της θείας λειτουργίας το κύριο θέμα των λειτουργούντων είναι η δοξολογία προς τον Θεό και η παράκληση για την κατάκτηση της Βασιλείας των ουρανών, οι περισσότεροι πιστοί προσεύχονται για τα δικά τους επίγεια προβλήματα που όμως δεν έχουν την ευκαιρία να τα συζητήσουν με τους συνανθρώπους τους παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα είναι κοινά και προτρέπονται να τα πουν στην εξομολόγηση περιοριζόμενοι στα κυρίως προσωπικά.
Αυτό δεν βοηθάει στην κοινωνική επαφή και συναναστροφή των πιστών για την συζήτηση και επεξεργασία κοινών προβλημάτων με την προοπτική επίλυσης των. Οι Χριστιανοί δεν έχουν μάθει, ή, έχουν αποθαρρυνθεί να συζητούν για κοινωνικά θέματα στο εκκλησιαστικό περιβάλλον και να διαμορφώσουν την κοινή τους γνώμη σε αντίθεση με τις άλλες κομματικές, πολιτικές ή πολιτιστικές ομάδες που έχουν περισσότερες ευκαιρίες.
Όλες σχεδόν οι ενορίες έχουν και ένα πνευματικό κέντρο όπου πολλοί συχνάζουν για καφέ μετά την λειτουργία και επικοινωνούν συνήθως με την παρέα τους και μερικές φορές γίνεται κήρυγμα από τον ιερέα ή κάποιον προσκεκλημένο αλλά πάντα με θεολογικό ή επιστημονικό περιεχόμενο όχι όμως πολιτικό, κοινωνικό που αφορά θέματα λειτουργίας του κράτους ή της τοπικής κοινωνίας. Όσες φορές το επιχειρήσαμε βρήκαμε αντίδραση από το ιερατείο αλλά και από πολλούς εκ των πιστών που έκριναν τους άλλους με κομματικά κριτήρια που δεν τα εξέφρασαν την ώρα της συζήτησης αλλά τα μετέφεραν συνωμοτικά στον ιερέα ή τον οικείο Δεσπότη ο οποίος απαγόρευσε τις κοινωνικές συζητήσεις στο πνευματικό κέντρο.
Η ΠΡΟΤΑΣΗ
Αυτήν την ιστορική στιγμή η Ελλάδα ευρίσκεται σε τροχιά παρακμής όχι μόνο λόγω οικονομικής και γεωστρατηγικής επιτήρησης, προτεκτοράτο ξένων δυνάμεων, αλλά και λόγω ηθικής και πολιτισμικής παρακμής ενώ, από πολιτική άποψη το κράτος δεν λειτουργεί πλέον σαν Δημοκρατία αλλά από ιδρύσεως του, το 1931, έχει οπισθοδρομήσει αρχικά ως Μοναρχία και στη συνέχεια σε εκλόγιμη Μοναρχία με τον λαό στο περιθώριο υπό την επιρροή και αυθαιρεσία του διχαστικού, κομματικού, πελατειακού συστήματος.
Αποτελεί εθνικό καθήκον, άνθρωποι με κοινή κοσμοσυστημική αντίληψη και χριστιανικές αρχές, να ενεργοποιηθούν και να εκφραστούν πολιτικά. Η πρόταση προς τους πιστούς αλλά και το ιερατείο είναι να δημιουργηθούν και να ενεργοποιηθούν λαϊκά εκκλησιαστικά συμβούλια σε κάθε ενορία όπου οι πιστοί θα συνέρχονται στο πνευματικό κέντρο μετά την θεία λειτουργία, θα εκλέγουν μεταξύ τους ανθρώπους με πνεύμα και σοφία για την διοργάνωση και την φροντίδα λειτουργίας των λαϊκών συμβουλίων, ενώ το ιερατείο θα συνεχίσει τον ρόλο του ως πνευματικός καθοδηγητής των πιστών για την κατάκτηση της επουράνιας Βασιλείας και του τρόπου συμπεριφοράς προς του άλλους στην παρούσα ζωή χωρίς να αναμιγνύεται στην λειτουργία των εκκλησιαστικών συμβουλίων που τα μέλη τους θα έχουν αυτονομία και θα υπόκεινται στις αρχές της ισότητας και της Δημοκρατίας. Αυτή η κοινωνική εξέλιξη θα φέρει πιο κοντά τους πιστούς που έχουν κοινή καταγωγή, γλώσσα, πίστη και εθνική συνείδηση και θα οδηγήσει την ελληνική κοινωνία στην απαιτούμενη πνευματική ωρίμανση για την αναγέννηση του ανθρωποκεντρικού πολιτικού συστήματος που κατείχε και στην Τουρκοκρατία, αλλά το στερήθηκε με την ίδρυση του κράτους υπό τα πρότυπα των δυτικών κοινωνιών που μόλις είχαν εξέλθει από τον φεουδαλισμό στον πρώιμο ανθρωποκεντρισμό και είχαν δεσποτικά κατάλοιπα στην οργάνωση τους. Η αποχή του ιερατείου από οργανικές θέσεις στα εκκλησιαστικά συμβούλια θα αποθαρρύνει τον χαρακτηρισμό τους ως θεοκρατικά ως συνηθίζουν να λένε οι εχθροί του Χριστιανισμού.
Ο Κορνήλιος Καστοριάδης σε μία διάλεξη που έδωσε στην Αλεξανδρούπολη το 1993 "Γι’ αυτά δεν θα μιλήσω" (εκδ. Ψυχογιός) λέει: "Ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι μια δημοκρατία τέλεια, ολοκληρωμένη κ.λπ. μας πέφτει από τον ουρανό, είναι σίγουρο ότι δεν θα μπορέσει να επιζήσει περισσότερο από μερικά χρόνια, αν δεν δημιουργήσει τα άτομα που της αντιστοιχούν και που είναι, πρώτα και πάνω απ’ όλα, ικανά να την κάνουν να λειτουργήσει και να την αναπαραγάγουν."
Όπως ειπώθηκε ανωτέρω, τέτοια άτομα δεν δημιουργεί το παρόν πολιτικό κατεστημένο ούτε το εκπαιδευτικό σύστημα που αυτό ούτως ή άλλως καθορίζει. Τέτοια άτομα δημιουργεί η χριστιανική διδασκαλία με τον κοσμογονικό τρόπο ζωής και συμπεριφοράς, τον μόνο που εναρμονίζεται με τους κανόνες ελευθερίας και ευημερίας που καθορίστηκαν με την Δημιουργία του κόσμου. Επειδή ο λαός της εκκλησίας των πιστών δεν είναι προετοιμασμένος, ή, είναι μεθοδικά αποθαρρυμένος να ενεργεί ως μέτοχος του κράτους, ιδιότητα που την έχει οικειοποιηθεί το ιερατείο, καλούμε την Εκκλησία του Χριστού, πιστούς και ιερατείο να ενεργοποιήσουν τα λαϊκά συμβούλια σε κάθε ενορία ώστε μέσα από αυτά οι πιστοί να μάθουν να ενεργούν σαν κοινωνικό σώμα που θα αναδείξει τους ανθρώπους που θα δημιουργήσουν και θα συντηρήσουν τον θεσμό της Δημοκρατίας που αν και ο Ελληνισμός είχε κατακτήσει χιλιάδες χρόνια πριν, κακή τη τύχη αλλά και από συναίνεση του προς το κακό, τον έχασε καθοδόν .
ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ
Papadopoulos A. P. (Tom)
Dr. Senior Research Scientist and Professor
Windsor, Ontario
Ανδρεάτος Αντώνιος
Καθηγητής Σχολής Ικάρων
Αντωνίου Κυριάκος
Ε.ΔΙ.Π. Τμήματος Χημείας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Βήττας Χάρης
Συνταξιούχος
Γιαννόπουλος Χρ. Παναγιώτης
Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
Γκατζούλη Νίνα
Συνταξιούχος Καθηγήτρια, University of New Hampshire
Μπαλτατζης Παναγιωτης
Ιατρός, Βαλτιμορη ΗΠΑ
Πελίδου Συγκλητή-Ερριέττα
πρώην Καθ. Νευρολογίας, Παν. Ιωαννίνων
Σκεντέρη Δέσποινα
Συντάκτης, Δημοσιογράφος, Επιχειρηματίας
Σταμπολιάδης Ηλίας
Μηχανικός Μεταλλείων, Μεταλλουργός
πρώην Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης
Χαλκίδα
Σαρακοστή 2026
.jpg)
.png)
.jpg)
