19 Οκτωβρίου 2021

Το βασίλειο της Νικαίας και η αφύπνιση της Νέας Ελληνικής συνειδήσεως

Απόσπασμα από τo πολύτομο έργο του Απόστολου Ε. Βακαλόπουλου: «Ιστορία του Νέου Ελληνισμού», τόμος Α΄, εκδόσεις Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη 1974, σελ. 81-82. 
 
Τα παραπάνω παραδείγματα των Λασκαριδών (ιδίως του Θεοδώρου Β’ και των λογίων τους μαρτυρούν σαφέστατα για την γρήγορη και ζωηρή άνοδο της ιστορικής και εθνικής τους συνειδήσεως με ανάλογη απήχηση ασφαλώς και στις λαϊκές μάζες. ‘ Η ένταση αυτή φαίνεται ότι χαλαρώνεται με την ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως, της έδρας των παλαιών ρωμαϊκών παραδόσεων.
 
Ό Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για την Ίδρυση μιας ελληνικής αυτοκρατορίας επάνω σε στερεές βάσεις, επάνω σε μια καλή εσωτερική και στρατιωτική οργάνωση 1, αλλά ο πρόωρος θάνατος του ματαίωσε τα σχέδια του.  
 
Χαρακτηριστικό είναι ότι τους συνεργάτες του δεν τους αναζητεί στους ευγενείς του περιβάλλοντος του, αλλά στους Ικανούς, έστω και αν αυτοί προέρχονται από κατώτερη κοινωνική τάξη. Ό φιλόσοφος αυτός βασιλιάς ήθελε, ελεύθερος από επιρροές, να περιορίσει την δύναμη των δυνατών, να δημιουργήσει κράτος συγκεντρωτικό και ν’ αφοσιωθεί απερίσπαστος στην εξυπηρέτηση του λαού. Γι’ αυτό προκάλεσε τις δυσαρέσκειες και τις αντιδράσεις των δυνατών. Αξιοπρόσεκτες είναι οι σχετικές πληροφορίες του Παχυμέρη. Τον πλήρη όμως κόσμο των Ιδεών του εκπληκτικού εκείνου βασιλιά, που έκρυβε μέσα του τόση ψυχική δύναμη και βαθιά σκέψη, θα τον αποκάλυψη μια νέα βιογραφία του, βασισμένη στην έρευνα και των ανέκδοτων έργων του.  
 
Η ελληνολατρεία και η ελληνική συνείδηση του Θεοδώρου Β’, καθώς και των προκατόχων του, οφείλεται στην άριστη γνώση του Ιστορικού παρελθόντος, στην σταθερή πίστη τους στην εθνική τους οντότητα, καθώς και στις ευρύτερες απόψεις τους για τις μελλοντικές πολιτικές επιδιώξεις τους, δηλαδή στις φιλοδοξίες τους ν’ ανακτήσουν την Κωνσταντινούπολη και να ενώσουν υπό το σκήπτρο τους όλες τις ελληνικές χώρες. Αυτές οι Ιστορικές αναμνήσεις και οι πολιτικές ιδέες, που αναπτύσσονται μέσα στο περιβάλλον των βασιλέων της Νίκαιας, συνθέτουν βαθμιαία το ιδανικό της Μεγάλης Ιδέας.  
 
Στις πολιτικές ίσως ιδέες του Θεοδώρου Β’ οφείλεται το ότι πρώτος ο βασιλιάς εκείνος εικονίζεται πατώντας επάνω σε υποπόδιο με παράσταση του δικέφαλου αετού, αν βέβαια δεχθούμε ότι το έμβλημα αυτό συμβολίζει την προβολή των διεκδικήσεων του στην Ευρώπη και στην Ασία, όπως υποθέτει ο καθηγητής Ι.Κ. Βογιατζίδης. Πάντως γεγονός είναι ότι από τότε ο δικέφαλος αετός γίνεται το σύμβολο του βυζαντινού κράτους και αργότερα, επί τουρκοκρατίας, αγαπητό καλλιτεχνικό μοτίβο των ραγιάδων, το όποιο δηλώνει τους εθνικούς πόθους του νέου ελληνισμού, δηλαδή την απελευθέρωση των σκλαβωμένων ελληνικών χοίρων. Έτσι ο δικέφαλος γίνεται σύμβολο της Μεγάλης Ιδέας.  
 
Οι αντιλήψεις μου για την βαθμιαία μετά το 1204 αφύπνιση της ελληνικής εθνικής συνειδήσεις και για την σημασία της αυτοκρατορίας της Νίκαιας ως κύριου κέντρου του σχηματιζόμενου νεοελληνικού έθνους, οι οποίες έγιναν γνωστές μετά την δημοσίευση του πρώτου τόμου της “Ιστορίας” μου και με την μετάφραση του στην αγγλική, προκάλεσαν πολλές συζητήσεις. Ξεκινώντας ακριβώς από τις θέσεις μου αυτές για την εθνογένεση του νέου ελληνισμού ορισμένοι επιστήμονες επιχείρησαν να τις υποβάλουν σε εξονυχιστική βάσανο, όπως ο μεταφραστής του έργου μου στα αγγλικά καθηγητής Ian Moles, o οποίος, αφού αναλύει το έργο μου στην μελέτη του “Nationalism and Byzantine Greece” με κριτήρια τα 4 βασικά σημεία, πού αναπτύσσει o Fredrick Hertz στο έργο του “Nationality in History and Politics” (σ. 21) για την γένεση και ανάπτυξη των εθνικών αισθημάτων, δέχεται τις απόψεις μου. Επίσης ο καθηγητής Stephen G. Xydis σε ευρύτερη μελέτη προσπαθεί να ερμηνεύσει το φαινόμενο της εθνικής αφύπνισεως των Ελλήνων – πέρ’ από τα δικά μου καθαρά Ιστορικά δεδομένα – και να το εξέταση μέσα στα πλαίσια των θεωριών των πολιτικών επιστημών˙ και υστερ’ από επιμελή έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πράγματι κατά την περίοδο 1204 – 1453 έχουμε ενδείξεις ενός Protonationalism, ενός πρώιμου εθνικισμού, όπως τον ονομάζει.  
 
Τις απόψεις μου ακόμη ως προς το θέμα αυτό όχι μόνο δέχεται, αλλά και ενισχύει, ξεκινώντας από την μαρξιστική – υλιστική αντίληψη, και ο Ανατολικογερμανός γνωστός ερευνητής Johanes Irmscher, o όποιος προσάγει μάλιστα την έξης ενδιαφέρουσα μαρτυρία: ότι o Marx κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του είχε καταγίνει πολύ με την βυζαντινή ιστορία, ότι είχε αναλάβει να γράψη το μέρος το σχετικό με την αυτοκρατορία της Νίκαιας στην “Weltgeschichte” και ότι είχε σημειώσει τα έξης: “Υπό τον Βατατζή η Νίκαια εκπροσωπεί το κέντρο του ελληνικού πατριωτισμού” —έκφραση πού πέρασε και στο σχετικό με την βυζαντινή Ιστορία άρθρο της Μεγάλης Σοβιετικής Εγκυκλοπαίδειας. Και ο Irmscher προσπαθώντας να προσδιορίσει ό ίδιος σε τι απέβλεπε ο ελληνικός αυτός πατριωτισμός τελειώνει με τα έξης: “”Ότι το ξαναγεννημένο στην Κωνσταντινούπολη μικρό βυζαντινό κράτος (1261) διαφέρει από την μεσαιωνική παγκόσμια δύναμη όχι μόνον ως προς τις οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές του δυνάμεις, δεν χρειάζεται απόδειξη. Ή αυτοκρατορία όμως της Νίκαιας έβαλε τα θεμέλια, από τα όποια ξεπετάχθηκε ο υστεροβυζαντινός χουμανισμός πού παρασκεύασε την Αναγέννηση, καθώς και την κατά την διάρκεια των αιώνων νεοελληνική λαότητα, την αναπτυσσόμενη σε νέο έθνος”.
 
Είναι πραγματικά ν’ άπορεί κανείς πως, ενώ ο Marx, οξύς βέβαια παρατηρητής των πολιτικοκοινωνικών φαινομένων, με κριτήρια μόνο τίς δογματικές κυρίως διαφορές του Βατατζή – πάπα χαρακτήριζε την Νίκαια “κέντρο του ελληνικού πατριωτισμού”, πώς, λέγω, ορισμένοι Ιστορικοί, μολονότι έχουν στην διάθεση τους τα νέα και σαφή τεκμήρια της εθνικής αφυπνίσεως των Ελλήνων μετά το 1204, δεν αντελήφθηκαν ποιες πνευματικές και πολιτικές ζυμώσεις κρύβονταν πίσω από την ελληνολατρεία των Λασκαριδών, αλλά την θεώρησαν απλή φιλολογική κίνηση και μόδα, επειδή ή αρχαιογνωσία περιοριζόταν κυρίως στους ηγέτες. Άλλα και αυτό αν συνέβαινε, σε ποια γλώσσα μιλούσαν αυτοί, όταν έρχονταν σε επαφή με τον λαό, με τους στρατιώτες; στην αρχαία ή στην ομιλούμενη; Δεν μας εξηγούν ακόμη, πώς επιδρούσαν οι ηγέτες εκείνοι στα λαϊκά στρώματα και—το σπουδαιότερο—πώς γεννήθηκε τέλος πάντων το νεοελληνικό έθνος;  
 
Άρδην, τεύχος 



Share

1 σχόλιο:

δον κιx ο τις είπε...

Το πνευματικό ύψος που κινούνταν
Ά γ ι ο ι βασιλείς,
όπως ο Άγιος Ιωάννης
Δουκας Βατάτζης ο ελεήμων

και που μάς το σποκάλυψαν, μορφές
όπως ο παπα Γιώργης ο Μεταληνός

είναι πολύ πανω από οτιδήποτε
χοϊκό ...

όπου κινούνται δυστυχώς...
εγκλωβισμένα,
τα... ε υ τ ρ α φ ή... πλην διασκοτισμένα μυαλά
των ...ανανηψάντων μαρξιστών
που αναμηρυκάζουν τα χοϊκά, όπου
έχουν εντρυφήσει ίσως με επιτυχία

αλλά που δεν φτάνουν για αναβάσεις
στά όντως α λ η θ ι ν ά ...

όπου μ ο ν ά χ α ελπίζουμε...

και τα οποία θα φέρουν
τον λυτρωμό τού Γ έ ν ο υ ς

όταν θα είμαστ' έ τ ο ι μ ο ι ... !


Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Επίσης μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις δυνατότητες του Google Friend Connect (θα βρείτε δεξιά το ανάλογο gadget) να γίνετε φίλος του ιστολογίου μας και να λαμβάνετε με την εγγραφή σας στο αμέσως παρακάτω gadget πατώντας την λέξη "Εγγραφή" ενημερώσεις του ιστολογίου μας.

4. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

5. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

6. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

7. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

8. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Αλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.