21 Σεπτεμβρίου 2021

Βενιαμίν ο Λέσβιος Πολύτιμος και εθνωφελής

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου 
 
Ο ιερομόναχος Βενιαμίν ο Λέσβιος (1759-1824) προσέφερε τα τάλαντά του, τις πολλές γνώσεις του και τελικά την ίδια του τη ζωή στην Πατρίδα, κατά την Επανάσταση του 1821. Δικαίως ονομάστηκε «πολύτιμος και εθνωφελής» από τον Μ. Χουρμούζη και «είς των μεγάλων ευεργετών της Πατρίδος» από τον Νικ. Σπηλιάδη. («Απομνημονεύματα», τ. Β΄, σελ. 141). Αν και γνωστός σε χώρες της Ευρώπης για τις διδακτικές του ικανότητες ήρθε στην επαναστατημένη και υπό δεινή δοκιμασία Ελλάδα για να προσφέρει τις υπηρεσίες του. Σε αυτήν τον Σεπτέμβριο του 1824 απεβίωσε, κατά τη διάρκεια επιδημίας τύφου, σε ηλικία 65 ετών. Ο μαθητής του στις Κυδωνίες και ως ιατρός υπηρετήσας τον Αγώνα Διονύσιος Πύρρος ο Θετταλός χαρακτήρισε τον Βενιαμίν « ταπεινό, ακτήμονα, φιλόκαλο, με φυσική αγαθότητα και με ζήλο περί του φωτισμού του έθνους» (Ρωξάνης Δ. Αργυροπούλου «Ο Βενιαμίν ο Λέσβιος και η Ευρωπαϊκή Σκέψη του 18ου Αιώνα», Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών ΕΙΕ, Αθήνα, 2003, σελ. 67).
 
Ο Βενιαμίν γεννήθηκε στην περιοχή Πλωμαρίου Λέσβου και το κοσμικό του όνομα ήταν Βασίλειος. Στα 17 του χρόνια πήγε στο Άγιον Όρος και στη Μονή Παντοκράτορος, όπου μόναζε ο αδελφός της μητέρας του Βενιαμίν, που είχε διατελέσει ηγούμενος του Μετοχίου της Μονής στις Κυδωνίες (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας. Στο Άγιον Όρος εκάρη μοναχός και έλαβε το όνομα του θείου του. Αργότερα χειροτονήθηκε διάκονος και μετά ιερομόναχος. Συνόδευσε τον θείο του όταν επέστρεψε στις Κυδωνίες, όπου πλούτισε τις γνώσεις του παρακολουθώντας τα μαθήματα του ιερέα και δασκάλου με πολλές γνωριμίες Ιωάννη Οικονόμου. Αυτός βλέποντας τις δυνατότητες του Βενιαμίν τον έστειλε για περισσότερη μάθηση στις σχολές της Πάτμου και της Χίου. Με υποτροφία Κυδωνιατών συνέχισε τις σπουδές του στη Δυτική Ευρώπη, πρώτα στην Πίζα και μετά στο Παρίσι. Ο Βενιαμίν δέχθηκε επηρεασμό από την κουλτούρα των Γάλλων επαναστατών, όμως ουδέποτε αρνήθηκε την Ορθοδοξία και την Ελληνική του ταυτότητα.  
 
Απόδειξη της διατηρήσεως του ελληνορθοδόξου φρονήματος από τον Βενιαμίν είναι πρώτον η υπεροχή της ελληνικής γλώσσας που αισθανόταν έναντι των γαλλικών και των άλλων «Εσπερίων διαλέκτων» και η αυστηρή κριτική των Γάλλων επαναστατών στην οποία προέβη μετά την καρατόμηση του πατέρα της σύγχρονης Χημείας Αντουάν Λαβουαζιέ. Για την υπεροχή της ελληνικής γλώσσας ο π. Βενιαμίν εξηγεί ότι οφείλεται στο ότι «διανέμει φυσικώς τας ιδέας εις τον νουν του ανθρώπου, όπερ ελλείπει εκ των λοιπών διαλέκτων» (Σημ. Η σκέψη του περιέχεται εις την περίφημη «Συναγωγή νέων λέξεων υπό των λογίων πλασθεισών από της Αλώσεως μέχρι των καθ’ ημάς χρόνων» του καθηγητού Στεφάνου Κουμανούδη. Ως προς το κακούργημα που επιτέλεσαν οι Γάλλοι επαναστάτες στον Λαβουαζιέ ο π. Βενιαμίν έγραψε: « Η φύσις ως φαίνεται χρειάζεται αιώνας ολοκλήρους δια να πλάση έναν υπεράνθρωπον και τοιούτος τω όντι υπήρξε ο Λαοϊσέρος... Θάνατος όμως υπήρξεν εις αυτόν η αμοιβή της αχαρίστου ανθρωπότητος. Το μόνο έγκλημα υπήρξεν εις αυτόν το μέγα πνεύμα...Ώστε ήθελεν είναι δύσκολον να διορισθή αν η Γαλλία πρέπει να εναβρύνηται (Σημ. γρ. περηφανεύεται) πλέον διότι εγέννησε τοιούτον άνδρα, ή να ταπεινούται διότι τον εθανάτωσεν» (Βεν. Λεσβίου «Στοιχεία Φυσικής», τ. Β΄, παρ. 11 και Ρωξ. Αργυροπούλου «Ο Βενιαμίν Λέσβιος», σελ. 63).  
 
Όταν ολοκλήρωσε τις σπουδές του επέστρεψε στις Κυδωνίες, όπου δίδαξε στην περίφημη Ακαδημία της πόλης φιλοσοφία (μεταφυσική και ηθική), μαθηματικά (αριθμητική, γεωμετρία, τριγωνομετρία και άλγεβρα) και φυσιογνωστικές επιστήμες (μετεωρολογία, αστρονομία και φυσική). (Βλ. όπ. βιβλ. Ρωξ. Αργυροπούλου, σελ. 66). Στα «Στοιχεία Μεταφυσικής» περιλάμβανε τη φυσική θεολογία. Σε αυτήν δίδαξε την αθανασία της ψυχής και αντέκρουσε τις υλιστικές και αθεϊστικές απόψεις της εποχής του. Μεταξύ των επιχειρημάτων του ήταν και το ακόλουθο: «Αν ο άνθρωπος δεν ήτο αθάνατος, κατά τί ήθελε διαφέρει των θηρίων; Ώστε είναι εναντίον της θείας σοφίας το να είναι θνητός ο άνθρωπος...». (Αυτ. σελ. 175).  
 
Ο π. Βενιαμίν ήρθε σε αντίθεση με συντηρητικούς εκκλησιαστικούς κύκλους, όχι τόσο για τις θεολογικές του απόψεις, όσο για την εκ μέρους του υποστήριξη της άποψης του Κοπερνίκου ότι η Γη κινείται και όχι ο Ήλιος. Στην άποψή του στους εκκλησιαστικούς και φαναριώτικους κύκλους είχε αντιπάλους, αλλά και υποστηρικτές. Μεταξύ των υποστηρικτών του ήσαν οι μετέπειτα εθνοϊερομάρτυρες Μητροπολίτες Αδριανουπόλεως Δωρόθεος Πρώιος και Νικομηδείας Αθανάσιος ο του Καρύδη και ο λόγιος Μητροπολίτης Κυζίκου Ιωακείμ, καθώς και οι Μουρούζηδες. Μετά τις εξηγήσεις του και την τυπική «ομολογία πίστεως», που υπέβαλε στο Οικ. Πατριαρχείο ελεύθερα συνέχισε το διδακτικό και συγγραφικό του έργο (Βλ.σχ. Χρ. Γιανναρά «Ορθοδοξία και Δύση στη νεώτερη Ελλάδα», Εκδ. «Δόμος», Αθήνα, 2006, σελ. 211).  
 
Ήρθε στην Ελλάδα από τις Κυδωνίες τον Ιούνιο του 1821, όταν είχε αρχίσει στη Μικρά Ασία η σφαγή των Ελλήνων. Μαζί με χιλιάδες προσφύγων διέμεινε προσωρινά στα Ψαρά και κατέληξε στην ηπειρωτική Ελλάδα. Κατά τη σφαγή έσωσε και πήρε μαζί του την τρελαμένη από την τραγωδία της αρχόντισσα Πανώρια Αϊβαλιώτη, που στις Κυδωνίες και μπροστά στα μάτια της οι Τούρκοι έσφαξαν τον σύζυγό της Κωνσταντίνο και τα τέσσερα παιδιά της. Είναι η γνωστή «Ψωροκώσταινα», Μετά τον θάνατο του π. Βενιαμίν η Πανώρια επένετο, όμως όταν διενεργήθηκε στο Ναύπλιο έρανος για το πολιορκούμενο Μεσολόγγι, έδωσε όλα όσα διέθετε, ένα ασημένιο δαχτυλίδι και ένα γρόσι. Με την πράξη της θύμισε τον οβολό της χήρας του Ευαγγελίου....  
 
Στην επαναστατημένη Ελλάδα ο π. Βενιαμίν ασχολήθηκε και με την πολιτική. Συμμετέσχε στην Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου και το 1822 εξελέγη μέλος του Βουλευτικού Σώματος στην Κόρινθο. Το 1823 έλαβε μέρος στη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους. Κατά τη διάρκεια του 1822 ανέλαβε αρμοστής με υπεύθυνο τον Κεφαλλονίτη Κων. Μεταξά, ο οποίος στα «Απομνημονεύματά» γράφει γι’ αυτόν: « Επρόκειτο δια ιερέα σεβάσμιον και πεπαιδευμένον, όστις ουκ ολίγον με ευκόλυνε δια της υπολήψεως ην έχαιρε εις το Αιγαίον Πέλαγος, προς εκπλήρωσιν της αποστολής μου» (Εκδ. Εμμ. Πρωτοψάλτη, Αθήνα, 1956, σελ. 49).  
 
Ενδεικτικός των εθνικών υπηρεσιών, που προσέφερε ο π. Βενιαμίν ως Αρμοστής ήταν ο λόγος του στη Σάμο, όπως τον περιγράφει ο Μ. Χουρμούζης: «Μίαν Κυριακήν, ιερουργήσαντος του αρχιερέως, ανέβη εις τον άμβωνα ο αείμνηστος Βενιαμίν και επί μίαν ώραν ωμίλησε περί ομονοίας και περί των προς την κοινήν πατρίδα καθηκόντων ενός εκάστου και όλων ομού. Ουδείς έμεινεν αδάκρυτος και όταν κατέβη του άμβωνος όλοι έσπευδον να ασπασθώσιν την δεξιά του. Η ομιλία του εγένετο καταληπτή εις πάντας, η δε απαγγελία του και το παρουσιαστικόν του επέβαλε σέβας». (Ρωξάνης Αργυροπούλου «Ο Βενιαμίν Λέσβιος», σελ. 114). -



Share

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

Μα που τα βρίσκεις όλα αυτά Γιώργο μου; Έχω διαβάσει εκατοντάδες βιβλία, αλλά πολλά από αυτά που γράφεις μου διαφεύγουν.... Το πλέον πιθανό είναι ότι πλέον κάποιοι δόλιοι εδώ και δεκαετίες εσκεμμένα καταχονιάζουν την ιστορία μας....και εμείς οι ΕΛΛΗΝΕΣ το ανεχόμαστε.

O tempora, o mores με την νέα τάξη (αταξία) πραγμάτων (ιδιωματική απόδοση είναι " Ντροπή σε αυτήν την εποχή και στις χαμένες αρχές της. " Ω ΚΑΙΡΟΙ. Ω ΗΘΗ (έθιμα)

Συνέχισε τις φιλολογικές ιστορικές ανασκαφές σου......

Σιγάν την αλήθεια χρυσόν εστι θάπτειν. Πυθαγόρας.

Γηράσκω λοιπον και εγώ αει διδασκόμενος ......

AA

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Επίσης μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις δυνατότητες του Google Friend Connect (θα βρείτε δεξιά το ανάλογο gadget) να γίνετε φίλος του ιστολογίου μας και να λαμβάνετε με την εγγραφή σας στο αμέσως παρακάτω gadget πατώντας την λέξη "Εγγραφή" ενημερώσεις του ιστολογίου μας.

4. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

5. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

6. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

7. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

8. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Αλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.