8 Φεβρουαρίου 2026

ΜΕΤΡΟΚΡΑΤΙΑ Η Τυραννία της Μέτρησης

Γράφει ο Τηλεγραφητής Μετώπου 
 
ΠΡΟΛΟΓΟΣ  
 
Ζούμε στους καιρούς των μεγα-δεδομένων (big data), των προβλεπτικών αλγορίθμων (predictive algorithms) και των εποπτευόντων τεχνητών νοημοσυνών (monitoring AI). Όλα θέλουμε να μετρούνται, όλα θέλουμε να καταγράφονται, όλα θέλουμε να αξιολογούνται και να προβλέπονται. 
 
Και ακριβώς γι' αυτό — ακριβώς επειδή θέλουμε να μετρούμε τα πάντα — ξεχνάμε ότι υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούν να μετρηθούν, είτε λόγω φύσης (αφηρημένα, μη μετρήσιμα), είτε λόγω ποσότητας (αμέτρητα), αλλά και λόγω συνεχών και ποικίλων αλληλοεπιδράσεων των ογκοδέστατων μεταβλητών, που τα διέπουν (δυναμική πολυπλοκότητα).
 
Η εμμονή στη μέτρηση έχει ιστορικές και θεολογικές ρίζες. Ο Προτεσταντισμός, και ειδικά ο Καλβινισμός, έχει δομημένη τη λογική της μέτρησης στον πυρήνα του: 
 
Η εργασία γίνεται θεϊκή εντολή, 
Το χάρισμα (ταλέντο) γίνεται κεφάλαιο προς επένδυση και απόδοση, και
Η υλική επιτυχία, μετρήσιμη, θεωρείται “σημείον θεϊκής χάριτος”. 
 
Σε αυτή τη νοοτροπία βρήκε γόνιμο έδαφος η μετροκρατία: ένα σύστημα όπου η όποια αξία πρέπει να μετρηθεί με “όρους αποτελέσματος”. Η ζωή γίνεται επιχειρηματικός ισολογισμός, και ο Μαμωνάς — ο θεός του πλούτου — παίρνει θεολογική νομιμοποίηση. 
 
Το “μη μετρήσιμο” εξαφανίζεται, γιατί δεν έχει τιμή στο χρηματιστήριο της Σωτηρίας. 
 
Λογικό “Καλβίνιο θεμέλιο” των παραπάνω:
 
Ο,τι δεν μετράται, δεν υπάρχει!
Το Κριτήριο Φαλκιδεύεται και η Ουσία Μετατοπίζεται 
 
Το πρόβλημα δεν είναι ότι μετράμε, αλλά ότι θέλουμε να “ποσοτικοποιήσουμε”, με σκοπό την βελτιστοποίηση, κάτι μη μετρήσιμο. Και μόλις το κάνουμε, ως εξ θαύματος, με κάποιο τρόπο “μεταφυσικό”, αυτό φαλκιδεύεται!
 
Ξεκινάμε με την αθώα ερώτηση “πώς ξέρουμε ότι πηγαίνουμε καλά” και καταλήγουμε στην παγίδα ενός εφιαλτικού ατέρμονος παιχνιδιού, όπου όλοι κυνηγούν αριθμούς, ξεχνώντας, πολλές φορές, το “ΓΙΑΤΙ”, την αιτία δηλαδή της αναζήτησης.
 
Το παρόν άρθρο έχει σαν έναυσμα μια ανάρτηση “Η γελοία πνευματική κατάσταση της Δύσης”, με ένα από τα θέματά της να είναι την κατάταξη αξιολόγησης Πανεπιστημίων ανά το κόσμο. Αναρωτήθηκα:
 
Με ποια κριτήρια αξιολογούνται Πανεπιστήμια μεγάλης ολκής, σημαντικά και μεγάλα;
 
Μια αναζήτηση έδειξε ότι τα Τα κύρια γενικά κριτήρια αξιολόγησης Πανεπιστημίων είναι:
  1. Ερευνητική παραγωγή — Πόσες δημοσιεύσεις, πόσες παραπομπές (citations),
  2. Ποιότητα διδασκαλίας — Αναλογία καθηγητών/φοιτητών, μεθοδολογία, αποτελέσματα, 
  3. Φήμη — Έρευνες γνώμης σε ακαδημαϊκούς, εργοδότες (υποκειμενικό, αλλά μετράει), 
  4. Χρηματοδότηση — Επενδύσεις, υποδομές, ερευνητικά κονδύλια, 
  5. Διεθνοποίηση — Ξένοι καθηγητές, φοιτητές, συνεργασίες, 
  6. Απασχολησιμότητα — Πού καταλήγουν επαγγελματικά οι απόφοιτοι 
Υπάρχουν πολλά συστήματα κατάταξης (QS, THE, Shanghai, Leiden) με διαφορετικά “βάρη” επί των παραπάνω μετρούμενων παραμέτρων. Το Leiden, που (π.χ.) αναφέρεται στο άρθρο, εστιάζει ΜΟΝΟΝ στην ερευνητική απήχηση — καθόλου στά άλλα, την διδασκαλία, ή την φήμη.
 
Παραθέτω ότι υπάρχει ο ισχυρισμός ότι η Κίνα σαρώνει, με μαζική παραγωγή ερευνών στα πεδία των Μαθηματικών και Φυσικοχημικών Επιστημών, της Τεχνολογίας, της Μηχανικής (Πολυτεχνεία), ενώ τα “δυτικά” Πανεπιστήμια (ΕΕ και ΗΠΑ) διαγκωνίζονται στους “τομείς”:
  1. "Σπουδές φύλου” ( κοινωνικές κατασκευές του φύλου, πολιτικές ταυτότητας, ανισότητες μεταξύ φύλων, θέματα φεμινισμού, LGBTQ+ , κλπ.)
  2. Σπουδές "κλιματικών επιπτώσεων (climate impact),
  3. Σπουδές “αειφορίας" (sustainability)
Όλες αυτές οι ψευδοεπιστήμες φουσκώνουν τους αριθμούς, εξασφαλίζουν τραπεζική χρηματοδότηση λόγω υψηλής αξιολόγησης σε ESG (Environmental, Social, Governance = Περιβάλλον, Κοινωνία, Διακυβέρνηση) και DEI (Diversity, Equity, Inclusion = Ποικιλομορφία, Ισότητα, Ένταξη). Αλλά παράγουν απλά ιδεολογίες και όχι γνώση. 
 
Επιστρέφοντας στο θέμα της μετροκρατίας, θα δούμε, με ποιούς τρόπους καταστρατηγούνται τα κριτήρια-δεδομένα της περίπτωσης μέτρησης, ως ανωτέρω, της Ερευνητικής παραγωγής. Οι ερευνητές μπορούν να δημιουργήσουν:

► Κυκλώματα αλληλοαναφορών (citation rings) για να φουσκώσουν τις αναφορές,
► “Σαλαμοποιούν” μία έρευνα σε πολλά μικρά papers (salami slicing),
► Αυτοαναφέρονται συστηματικά (στον εαυτό τους), ή
► Προσθέτουν δεκάδες συγγραφείς (και ιδρύματα) σε κάθε δημοσίευση. 

Και ιδού, πώς η μετρήσιμη ποσότητα υπερνικά παρασάγγας την μη μετρήσιμη ποιότητα, διότι το σύστημα μετράει νομοτελειακά αριθμούς, όχι αξία. Αυτό ειναι γνωστό στους “παροικούντας στην Ιερουσαλήμ” από τον νόμο του Goodhart (1975):
"Όταν ένα μέτρο γίνεται στόχος, παύει να είναι καλό μέτρο." 
 
Ο "Νόμος του Goodhart" αναγνωρίζεται πλέον αμείλικτα, αν και με πικρία, ως ένας από τους κυρίαρχους νόμους της εποχής μας. Με πικρία, καθώς αυτός ο νόμος των ακούσιων συνεπειών μοιάζει τόσο αναπόφευκτος. Όπως και στην αρχή απροσδιοριστίας του Heisenberg, έτσι και εδώ: η μέτρηση αλλάζει το μετρούμενο. Με τη διαφορά ότι στη φυσική είναι όριο της φύσης, ενώ εδώ είναι ανθρώπινη επιλογή. 
 
Η στιγμή που ανακοινώνεις ότι θα μετράς κάτι και οτι θα το ανταμείβεις, όλοι αρχίζουν να βελτιστοποιούν για την “μετρητική” (metric), “κάνοντας παιχνίδι” με το σύστημα ανταμοιβών, και παραβλέπουν την ουσία που υποτίθεται ότι η “μετρητική” αντιπροσωπεύει. Επομένως προκύπτει ότι το ίδιο το σύστημα δομικά ευνοεί όσους "το παίζουν" και τιμωρεί όσους επιμένουν στην ουσία. Και όταν και αν κάτι πάει στραβά, όλοι “αποποιούνται των ευθυνών” τους, αποδίδοντας την αποτυχία σε "δυσλειτουργία του συστήματος”. 
 
Το Δίλημμα
 
Η παγκόσμια κοινωνία κατατρέχεται από “τεχνολογίες ελέγχου (μεγα-)κλίμακας”, απο “οντότητες” που κατέχουν σχεδόν (;) το σύνολο των πόρων, των τεχνολογιών και της πληροφορίας. Κυρίως διακατέχονται από την υβριστική εμμονή να μας ελέγξουν ομοιόμορφα. Φαίνεται σαν ένα είδος “SimCity με God-mode patch”. 
 
Εχουν απλοποιήσει τις (δυτικές;) κοινωνίες, ταπεινώνοντας τις έννοιες της Δικαιοσύνης, της Ηθικής, των Εθίμων. Προσπαθούν να τις στριμώξουν στα μοντέλα μέτρησης μεγα-δεδομένων, αλγορίθμων, τεχνητής νοημοσύνης. Μια μαζική / βιομηχανική μέτρηση. 
 
Αλλά οι κοινωνίες παραμένουν πολύπλοκες; Ή μήπως υπερισχύει μία “μεταφυσική δύναμη” όπως αυτή του Heisenberg ή του (καλόκαρδου) Goodhart που συνοψίζονται στο
"Η μέτρηση του παρατηρητή αλλάζει το μετρούμενο"; 
 
Η μέτρηση αποτυγχάνει — και τότε οι “παρατηρητές” αποποιούνται των ευθυνών, κατηγορώντας το "απρόσωπο" σύστημα για "αστοχία" ή "δυσλειτουργία". 
 
Ενα ενδεικτικό δυστοπικό παράδειγμα αποτελούν “οι αποθήκες της Amazon”, όπου μετράνε παραγωγικότητα ανά λεπτό. Οι εργάτες καταρρέουν, τα ατυχήματα πληθαίνουν, αλλά η απάντηση συνεχιζει να είναι: "Το σύστημα λειτουργεί σωστά, αλλά οι άνθρωποι δεν ανταποκρίνονται."
 
Εν κατακλείδι:
Ας θυμόμαστε ότι ο χάρτης δεν είναι το έδαφος.
Ας σταματήσουν να ανταμείβουν τυφλά το μετρήσιμο, γιατί τότε τιμωρούν το ουσιώδες." 
Κάθε μέτρηση δεσμεύει κάποιους “βαθμούς Ελευθερίας”. Αλλά όσο αυτοί μειώνονται, τόσο δυσκολότερη η περαιτέρω δέσμευση.



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 7:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.