20 Φεβρουαρίου 2026

Ιστορία - Πολιτισμός Έναν αιώνα μετά: Η Τουρκία επαναφέρει τη διεκδίκηση των 497 (κυρίως ελληνικών) χειρογράφων και κειμηλίων της Τραπεζούντας από τη Ρωσία

Έναν αιώνα μετά τη ρωσική κατοχή της Τραπεζούντας, ένα παλιό ζήτημα επιστρέφει απροσδόκητα στο προσκήνιο. Χειρόγραφα, κειμήλια και ιστορικά αντικείμενα που μεταφέρθηκαν τότε εκτός περιοχής επανέρχονται στο επίκεντρο διεκδικήσεων, καθώς μια νέα τουρκική πρωτοβουλία επιχειρεί να σπάσει μια πολυετή…. ακινησία γύρω από την τύχη τους. 
 
Το θέμα αφορά τη διπλωματία, αλλά όχι μόνο αυτήν· ανοίγει ξανά ένα κεφάλαιο ιστορίας που συνδέει αρχεία, πολέμους, μνήμες και πολιτιστική κληρονομιά.
 
Νέα κίνηση προς τη Ρωσία 
 
Πλέον η Τουρκία εμφανίζεται έτοιμη να επανεκκινήσει τη διαδικασία διεκδίκησης 497 χειρόγραφων έργων και ανεκτίμητων ιστορικών αντικειμένων που μεταφέρθηκαν στη Ρωσία κατά την περίοδο της ρωσικής κατοχής της Τραπεζούντας. 
 
Τα πολύτιμα αυτά τεκμήρια συγκεντρώθηκαν από βιβλιοθήκες, τζαμιά και ιδιωτικές κατοικίες το διάστημα 1916-1918, και μεταφέρθηκαν εκτός περιοχής. 
 
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της τουρκικής ιστοσελίδας 61saat, η τοποθεσία όπου φυλάσσονται εντοπίστηκε ύστερα από περίπου δέκα χρόνια ενδελεχούς έρευνας του ιστορικού Βεϊσέλ Ουστά, διδάσκοντα στο Τμήμα Ιστορίας του Τεχνικού Πανεπιστημίου Καραδενίζ (KTÜ). 
 
Το 2015 υποβλήθηκε επίσημο αίτημα επιστροφής τους, όμως έντεκα χρόνια αργότερα δεν έχει υπάρξει αποτέλεσμα. 
 
Μετά τις εντατικές προσπάθειες που είχαν γίνει επί υπουργίας του πρώην υπουργού Φαρούκ Οζάκ, το ζήτημα επανέρχεται τώρα στην ατζέντα του βουλευτή Τραπεζούντας Γιλμάζ Μπουγιουκαϊντίν.
 
11 yıllık sessizlik bozuluyor! Trabzon’un kayıp hazineleri için Rusya’ya yeni çıkarma…https://t.co/VGIMNjHLJj 
— 61saat (@61saat) February 14, 2026 
 
Ο ίδιος, σε δηλώσεις του κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Δημοτικό Συμβούλιο Τραπεζούντας, τόνισε ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η απροθυμία της Ρωσίας. «Προσπαθήσαμε πολύ, όμως η άλλη πλευρά αποφεύγει το θέμα και δεν θέλει να παραδώσει τα έργα. Την επόμενη εβδομάδα ο καθηγητής Βεϊσέλ Ουστά θα συναντηθεί με στελέχη του υπουργείου ώστε να επανεκτιμήσουμε τη διαδικασία», ανέφερε. 
 
Παράλληλα προχώρησε και σε αυτοκριτική, επισημαίνοντας ότι στο παρελθόν δεν υπήρξε επαρκής προστασία ιστορικών μνημείων της περιοχής, όπως το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά. 
 
«Το θυμάμαι από παιδί – οι τοιχογραφίες ήταν απίστευτες. Κάποιοι ερχόντουσαν, τις κατέστρεφαν, τις αποσπούσαν και τις έπαιρναν. Δεν μπορέσαμε να τις προστατεύσουμε εγκαίρως», είπε. 
 
Η λίστα των έργων που εντοπίστηκαν στη Ρωσία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τη θρησκευτική και πολιτιστική μνήμη της Τραπεζούντας. Μεταξύ των αντικειμένων περιλαμβάνονται 497 χειρόγραφα Κοράνια, ιστορικοί πολυέλαιοι του τεμένους που αφιερώθηκε στην Γκιουλμπαχάρ Χατούν (την Ελληνίδα του Πόντου που έγινε μητέρα του σουλτάνου), το αυθεντικό κάλυμμα του μαυσωλείου της και πολυάριθμες τοιχογραφίες. 
 
Επιπλέον, υπάρχουν ισχυρισμοί ότι στο τέλος της κατοχής απομακρύνθηκαν από την περιοχή ακόμη 30 μεγάλα έργα μέσα σε 20 κιβώτια. 
 
Το ιστορικό υπόβαθρο της ρωσικής κατοχής 
 
Το ζήτημα των πολιτιστικών αντικειμένων συνδέεται άμεσα με τη ρωσική παρουσία στον Πόντο κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο ομότιμος καθηγητής Ιστορίας Κωνσταντίνος Φωτιάδης και ο δρ Ιστορίας Παναγιώτης Τσατσανίδης μελέτησαν επί τρεις δεκαετίες αρχεία του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών και της ύστερης σοβιετικής περιόδου, ανοίγοντας φακέλους στους οποίους έως τότε δεν είχε αποκτήσει πρόσβαση κανένας Έλληνας. 
 
Αποτέλεσμα της έρευνάς τους είναι το βιβλίο Ρωσοκρατία στον Πόντο 1916-1918, βασισμένο σε χιλιάδες έγγραφα και σπάνιο εικονογραφικό υλικό. 
 
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι Έλληνες του ανατολικού Πόντου υποδέχθηκαν αρχικά τον ρωσικό στρατό ως απελευθερωτή όταν εισήλθε στην Τραπεζούντα τον Απρίλιο του 1916. Σημαντικό ρόλο στην αρχική ισορροπία είχαν προσωπικότητες όπως ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος και ο γιατρός Θεοφύλακτος Θεοφυλάκτου. Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν παρέμεινε σταθερή. 
 
Η έρευνα δείχνει ότι, παρά την αρχική καλή διάθεση, προβλήματα ανεφοδιασμού και στρατιωτικές δυσκολίες επηρέασαν τη συμπεριφορά των ρωσικών δυνάμεων ήδη πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Μετά το 1917 η κατάσταση επιδεινώθηκε σημαντικά: χαλάρωση πειθαρχίας, περιστατικά λεηλασιών και κλίμα ανασφάλειας μέχρι την αποχώρηση των Ρώσων τον Φεβρουάριο του 1918. 
 
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν επίσης ότι κατά την περίοδο της κατοχής κατεδαφίστηκε μεγάλος αριθμός σπιτιών στην Τραπεζούντα για τη δημιουργία πλατείας παρελάσεων, ενώ τότε πραγματοποιήθηκε και το πρώτο συστηματικό τοπογραφικό σχέδιο της πόλης από τον αρχιτέκτονα Δημήτρη Φυλλίζη. 
 
Σχέδια ισχύος και γεωπολιτικοί στόχοι 
 
Από τα ρωσικά αρχεία προκύπτει ότι η παρουσία στον Πόντο εντασσόταν σε ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό. 
 
Στόχος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας ήταν ο έλεγχος του Εύξεινου Πόντου και, μακροπρόθεσμα, η κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης, η οποία σε έγγραφα της εποχής αναφέρεται ακόμη και ως «Τσάριγκραντ». Παράλληλα εξεταζόταν η κατάληψη λιμανιών όπως η Σαμψούντα και η Σινώπη, ώστε να δημιουργηθούν ναυτικές βάσεις κοντά στην Κριμαία.
 
Η σημασία της υπόθεσης σήμερα 
 
Η επανενεργοποίηση των αιτημάτων για επιστροφή κειμηλίων αναδεικνύει ότι το ζήτημα των αντικειμένων που μετακινήθηκαν την περίοδο της κατοχής παραμένει ανοιχτό έναν αιώνα μετά. Η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από διπλωματικές και νομικές διαδικασίες, αλλά και από το κατά πόσο θα υπάρξει ανταπόκριση από τη ρωσική πλευρά. 
 
Το θέμα δεν αφορά μόνο διμερείς σχέσεις, αλλά αγγίζει ευρύτερα ζητήματα ιστορικής μνήμης, πολιτιστικής κληρονομιάς και διεθνούς πρακτικής για τα έργα που μετακινήθηκαν σε περιόδους πολέμου. 
 
pontosnews.gr



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 11:00 π.μ.
Κατηγορία Θέματος , , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.