ΛΑΘΟΣ ΠΟΡΕΙΑ
Γράφει ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης – Αμφικτύων
Ως τώρα είδαμε την επιστήμη να προοδεύει σε όλους τους τομείς, αλλά περισσότερο στον τεχνολογικό. Παρ’ όλα αυτά, αντί να βελτιωθεί το περιβάλλον, έχει χειροτερεύσει και τα αποτελέσματα είναι πλέον ορατά σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Η ανθρωπιστική πορεία
Τούτο οφείλεται, κατά μία άποψη, στο γεγονός ότι η νεότερη επιστήμη, αντί να επιδοθεί στην έρευνα του ανθρώπου και να εμβαθύνει στη φύση του για να τον βελτιώσει, στράφηκε προς άλλη κατεύθυνση.
Εγκατέλειψε την προσπάθεια εκείνων που, κατά τρόπο αξιοθαύμαστο, έθεσαν ως πρώτιστο μέλημα τα προβλήματα του ανθρώπου και της κοινωνίας. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο Θαλής, ο Αναξίμανδρος, ο Αναξαγόρας, ο Ηράκλειτος, ο Πυθαγόρας, ο Εμπεδοκλής, ο Σωκράτης, ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης και άλλοι Έλληνες σοφοί. Κατά την άποψη αυτή, μετά την υποδούλωση του Ελληνισμού εγκαταλείφθηκε σταδιακά η ανθρωπιστική πορεία και ακολουθήθηκε η υλιστική.
Η υλιστική πορεία
Ο άνθρωπος αφέθηκε στη διάθεση των παθών του, τα οποία, εκ φύσεως και λόγω της ανθρώπινης ατέλειας, τον επηρεάζουν, τον κατευθύνουν, τον συγκλονίζουν και συχνά τον κυβερνούν.
Ορισμένα κοσμοπολιτικά συστήματα θεώρησαν ότι μπορούν, διά της βίας, να αλλάξουν τον άνθρωπο και τις κοινωνίες. Αυτά, απέτυχαν παταγωδώς.
Η νεότερη επιστήμη αδιαφόρησε για τον άνθρωπο, για την ψυχική, πνευματική και ηθική του τελειοποίηση. Αντίθετα, επιδόθηκε στην έρευνα των φυσικών φαινομένων και στην τεχνική εφαρμογή των γνώσεων που προέκυπταν από αυτά. Με τον τρόπο αυτό έθεσε πολλές ανακαλύψεις και κατακτήσεις στην υπηρεσία του ανθρώπου και παράλληλα προχώρησε στη διερεύνηση της ύλης, της ζωής και του Σύμπαντος.
Τα σημερινά αδιέξοδα
Αποτέλεσμα αυτής της πορείας ήταν, κατά την άποψη πολλών, η αιτία να οδηγηθεί ο κόσμος στα σημερινά αδιέξοδα, περιβαλλοντικά, οικονομικά, πολιτιστικά και ηθικά.
Έτσι, δόθηκαν σε έναν ον ψυχικά, ηθικά και πνευματικά ατελές δυνάμεις που άλλοτε ανήκαν μόνο στη σφαίρα του Ηλιου. Κλήθηκε να τις χειριστεί στη γη χωρίς να έχει αποκτήσει πάντοτε την απαιτούμενη ωριμότητα. Συχνά εξακολουθεί να ενεργεί όχι με τη λογική, την ηθική και τη δύναμη του πνεύματος, αλλά υπό την επίδραση πρωτόγονων ενστίκτων και δογματικών αντιλήψεων.
Επομένως, ήταν επόμενο να συμβούν σοβαρά και τραγικά λάθη στους μετέπειτα αιώνες — από τους θρησκευτικούς και πολιτικούς φανατισμούς έως τους αιματηρούς πολέμους, τις επαναστάσεις και τις μαζικές μεταναστεύσεις — και ιδίως κατά τον τελευταίο αιώνα των μεγάλων επιστημονικών ανακαλύψεων και της ταχύτατης μεταβολής του τρόπου ζωής.
Για παράδειγμα, η πυρηνική τεχνογνωσία και τα πυρηνικά όπλα βρέθηκαν στα χέρια κρατών και ηγεσιών που τα χρησιμοποιούν ως μέσα απειλής κατά άλλων λαών. Σήμερα η ανθρωπότητα προχωρεί και σε ένα νέο εργαλείο, την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο για ωφέλιμους όσο και για καταστροφικούς σκοπούς.
Όπως ακριβώς ένα μαχαίρι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να κόψει ψωμί ή για να αφαιρέσει μια ανθρώπινη ζωή, έτσι και κάθε μεγάλη ανακάλυψη εξαρτάται από τα χέρια και τις προθέσεις εκείνου που τη χρησιμοποιεί. Σε αυτό το σημείο έχουμε φθάσει σήμερα και πολλοί θεωρούν ότι ο κατήφορος δεν έχει τέλος.
Η Πρώτη Αιτία
Ωστόσο, ελάχιστοι ερευνούν την αιτία των πραγμάτων, την «Πρώτη Αιτία» για την οποία μίλησαν οι αρχαίοι φιλόσοφοι. Οι περισσότεροι αναλώνονται στην επιφανειακή αντιμετώπιση των συνεπειών του κακού. Όμως, από ένα κακό έπονται πολλά άλλα και έτσι ο κόσμος βυθίζεται ολοένα περισσότερο στο χάος και την παρακμή.
Παράδειγμα αποτελεί ο φόνος του δεκαπεντάχρονου στην Καλλιθέα από δεκαεπτάχρονο δράστη. Πολλοί έσπευσαν να αναζητήσουν ευθύνες στους κρατικούς μηχανισμούς. Λιγότεροι αναφέρθηκαν στον ρόλο της οικογένειας, της παιδείας, της μικρής οθόνης και, κυρίως, του διαδικτύου, το οποίο συχνά μεταδίδει στα παιδιά πρότυπα βίας, εγκληματικότητας και αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς.
Κατά την άποψη αυτή, εάν η σημερινή νεολαία ελάμβανε βαθύτερη ανθρωπιστική και ελληνική παιδεία, θα ήταν περισσότερο θωρακισμένη με την αρετή και λιγότερο ευάλωτη στις αρνητικές επιρροές του καιρού μας.
(25/6/26)
ΤΑ ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΠΤΩΣΗΣ
Οι άνθρωποι, επί χιλιάδες χρόνια, γαλουχήθηκαν με τα διδάγματα και την ηθική των αρχαίων Ελλήνων, τα οποία εξακολουθούν να επιβιώνουν στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας.
Η σημερινή κρίση δεν είναι ένα μεμονωμένο ιστορικό γεγονός. Είναι η συνέπεια μιας μακράς απομάκρυνσης από τις αρχές της ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης. Από τα τέλη του 18ου αιώνα, οι θεωρητικές επιστήμες, που καλλιεργούν την πνευματική, ψυχική και ηθική συγκρότηση του ανθρώπου, υποχώρησαν απέναντι στις φυσικές επιστήμες, στην τεχνική πρόοδο και στις υλιστικές αντιλήψεις.
Η σχεδόν απεριόριστη εμπιστοσύνη στο πείραμα και στην εργαστηριακή έρευνα δημιούργησε την πεποίθηση ότι ο άνθρωπος μπορεί να ερμηνεύσει πλήρως την ύπαρξη και να κυριαρχήσει στη Φύση. Όμως ο Ηράκλειτος είχε ήδη προειδοποιήσει: «Φύσις κρύπτεσθαι φιλεί». Η ανθρώπινη γνώση έχει όρια και η επιστημονική πρόοδος προϋποθέτει ταπεινοφροσύνη.
Οι υλιστικές αντιλήψεις ενίσχυσαν τον ατομικισμό και τον εγωκεντρισμό, αποδυνάμωσαν τη συνοχή των κοινωνιών και όξυναν τους ιδεολογικούς και ταξικούς ανταγωνισμούς. Κατά τον 20ό αιώνα, διαφορετικά πολιτικά και οικονομικά συστήματα, παρά τις μεταξύ τους διαφορές, συχνά έθεσαν την ιδεολογία, την οικονομία ή την εξουσία πάνω από τον άνθρωπο. Όπου το άτομο υποτάχθηκε στο σύστημα, περιορίστηκε αναπόφευκτα η ελευθερία και η αξιοπρέπειά του.
Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρεί το διαχρονικό αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δικαιότερης κατανομής του εθνικού εισοδήματος. Άλλο είναι η κοινωνική αλληλεγγύη και άλλο η υποταγή του ανθρώπου σε οποιαδήποτε ιδεολογία.
Ταυτόχρονα, ο κατακερματισμός της γνώσης περιόρισε τον συνθετικό ρόλο της φιλοσοφίας. Η εξειδίκευση, όσο αναγκαία και αν είναι, συχνά αποκόπτει τον επιστήμονα από τις κοινωνικές, οικολογικές και ηθικές συνέπειες του έργου του. Το θεμελιώδες ερώτημα παραμένει: υπηρετεί η πρόοδος τον άνθρωπο ή ο άνθρωπος την πρόοδο;
Παράλληλα, η αδιάκοπη επιδίωξη του οικονομικού κέρδους οδήγησε τους κερδοσκόπους της Δύσεως σε πρωτοφανή συσσώρευση πλούτου και σε διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Έτσι, ενώ η τεχνολογία προόδευσε εντυπωσιακά, η κοινωνική συνοχή και η πνευματική ισορροπία εξασθένησαν. Ο άνθρωπος αντί να γίνει ευτυχέστερος σήμερα είναι δυστυχής, η νεολαία εξαχρειωμένη , η ανομία οργιάζει , το περιβάλλον μας τρομάζει και ουδείς γνωρίζει τι η επαύριο μας ετοιμάζει;
Η σύγχρονη κρίση δεν είναι μόνο οικονομική ή πολιτική, αλλά κρίση συνολική . του συστήματος. Πρώτιστα όμως πνευματική, ηθική και ανθρωπολογική Όταν ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από τις Ελληνικές Αξίες και τα διαχρονικά πολιτιστικά πρότυπα , η κοινωνική παρακμή καθίσταται αναπόφευκτη. Ώστε δεν υπάρχει ελπίδα; Υπάρχει σε βάθος χρόνου με την υιοθέτηση των διαχρονικών Ελληνικών Αξιών.
(26/6/26)
Αμφικτύων – Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου