17 Φεβρουαρίου 2026

Κόκκινη Μηλιά: Από τον οθωμανικό μύθο στη σύγχρονη στρατηγική κουλτούρα

 
Η έννοια της Kızıl Elma, “Κόκκινη Μηλιά”, δεν μπορεί να προσεγγισθεί ως απλό ιστορικό απολίθωμα της οθωμανικής εποχής. Πρόκειται για διαχρονικό ιδεολογικό σχήμα, το οποίο μετασχηματίζεται αναλόγως των συγκυριών και ενσωματώνεται στη στρατηγική αυτοαντίληψη της Τουρκίας. Η σημασία του δεν έγκειται στη γεωγραφική του στόχευση, αλλά στη λειτουργία του ως μηχανισμού νοηματοδότησης ισχύος.
 
Οι πρώτες συστηματικές μνείες της Kızıl Elma εντοπίζονται τον 15ο αιώνα, ιδίως γύρω από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Αρχικά, η “Κόκκινη Μηλιά” (Kızıl Elma) ταυτίστηκε με την ίδια την Πόλη ως ύψιστο έπαθλο της οθωμανικής επέκτασης. Μετά το 1453, όμως, ο συμβολικός προορισμός μετατέθηκε, άλλοτε προς τη Ρώμη, ως έδρα της καθολικής χριστιανοσύνης, και άλλοτε προς τη Βιέννη, ιδίως κατά τις εκστρατείες του 16ου και 17ου αιώνα.
 
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η κινητικότητα του συμβόλου. Η Kızıl Elma δεν αποτελεί σταθερό τόπο, αλλά “μετακινούμενο ορίζοντα”. Μόλις ένας στόχος προσεγγιστεί ή κατακτηθεί, ο επόμενος αναδύεται. Έτσι, το σύμβολο αποτρέπει τη στασιμότητα και διατηρεί ενεργό το επεκτατικό δυναμικό της εξουσίας. Στην τουρκική παράδοση, το “kızıl” (κόκκινο) συνδέεται με την κρατική ισχύ, το αίμα της μάχης και τη νίκη. Το “μήλο”, ως σφαιρική μορφή, παραπέμπει στην οικουμένη. 
 
Η αναλογία με τον βυζαντινό globus cruciger – τη σφαίρα που κρατούσαν οι αυτοκράτορες ως ένδειξη παγκόσμιας κυριαρχίας και η οποία απεικονίζεται σε μνημεία, όπως η Αγία Σοφία, είναι μορφολογικά και ιδεολογικά εντυπωσιακή, έστω και χωρίς ρητή τεκμηρίωση άμεσης επιρροής. Παράλληλα, η τουρκομογγολική πολιτική θεολογία της Κεντρικής Ασίας, ιδίως η παράδοση του Τζένγκις Χαν, θεμελίωνε την παγκόσμια κυριαρχία ως θεϊκή εντολή υπό τον Ουρανό (Tengri). Ο ηγεμόνας κατείχε το “kut”, δηλαδή τη μεταφυσική νομιμοποίηση εξουσίας.
 
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία συνδύασε τη ρωμαϊκή οικουμενικότητα με τον κεντρασιατικό μεσσιανισμό, συγκροτώντας ένα σύνθετο ιδεολογικό υπόβαθρο, όπου η Kızıl Elma λειτουργούσε ως αέναος τελικός σκοπός. Στον 20ό αιώνα, η έννοια μεταβαίνει από αυτοκρατορικό-ισλαμικό πλαίσιο σε εθνοκεντρικό. Ο Ziya Gökalp ενσωμάτωσε την Kızıl Elma στο ιδεολογικό οπλοστάσιο του παντουρκισμού. Ο στόχος δεν ήταν πλέον η κατάκτηση μιας πρωτεύουσας της χριστιανικής Δύσης, αλλά η πολιτισμική και πολιτική σύγκλιση του τουρκικού κόσμου. Το σύμβολο απέκτησε εθνοφυλετική διάσταση και προσαρμόστηκε στη λογική του εθνικού κράτους. 
 
Στη ρητορική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Kızıl Elma εμφανίζεται ως “μεγάλος εθνικός στόχος”, συνδεδεμένος με επετειακές χρονολογίες και αφηγήματα ιστορικής συνέχειας. Δεν πρόκειται για συγκεκριμένο εδαφικό σχέδιο, αλλά για πλαίσιο κινητοποίησης κοινωνίας και ενόπλων δυνάμεων γύρω από μια ιδέα αποστολής. Η πιο χαρακτηριστική σύγχρονη υλοποίηση είναι το μη επανδρωμένο μαχητικό αεροσκάφος Bayraktar Kızılelma. Η ονοματοδοσία του δεν είναι επικοινωνιακό τέχνασμα, αποτελεί συνειδητή πολιτισμική επαναφόρτιση.
 
Ποια η σημασία της Kızıl Elma 
 
Η “Κόκκινη Μηλιά” μετατρέπεται από γεωγραφικό σύμβολο σε τεχνολογικό ορόσημο. Η επιδίωξη παγκόσμιας εμβέλειας αποδίδεται πλέον μέσω αμυντικής βιομηχανίας, στρατηγικής αυτονομίας και προβολής ισχύος. Η Kızıl Elma λειτουργεί σήμερα ως υπόστρωμα στρατηγικής νοοτροπίας. Δεν επιβάλλει αναγκαστικά συγκεκριμένη κατεύθυνση επέκτασης, αλλά αρνείται τη λογική του “κορεσμού”. Η Τουρκία δεν παρουσιάζει την ισχύ της ως επαρκή και τελική. Την εντάσσει σε διαρκή πορεία αναβάθμισης. Έτσι, πρωτοβουλίες περιφερειακής διείσδυσης, πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής και αμυντικής αναβάθμισης αποκτούν ιδεολογική συνοχή. 
 
Για την ελληνική ανάλυση, το κρίσιμο δεν είναι αν η Kızıl Elma αντιστοιχεί σε άμεσο αναθεωρητικό σχέδιο. Είναι ότι παράγει αφήγημα ανθεκτικότητας. Επιτρέπει στην πολιτική ηγεσία να ερμηνεύει επιτυχίες και αποτυχίες ως στάδια μιας μακράς ιστορικής διαδρομής. Ένα τέτοιο σχήμα ενισχύει την κοινωνική συνοχή σε περιόδους πίεσης και διευρύνει τα περιθώρια στρατηγικού ρίσκου. Συνεπώς, η Kızıl Elma δεν αποτελεί “χάρτη πορείας”, αλλά καθρέφτη αυτοαντίληψης. Φανερώνει πώς η Τουρκία εγγράφει τον εαυτό της στην Ιστορία, δηλ. ως δύναμη με αποστολή, που δεν εξαντλείται σε μια γενιά ή σ’ ένα σύνορο. Για όποιον επιχειρεί νηφάλια στρατηγική αποτίμηση, αυτή η διάσταση είναι καθοριστική.
 



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 2:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.