7 Φεβρουαρίου 2026

Η χαμένη Αλεξάνδρεια στον Τίγρη: Η πόλη του Μεγάλου Αλεξάνδρου που ξαναβρέθηκε

Για αιώνες, μία από τις σημαντικότερες πόλεις του αρχαίου κόσμου έμοιαζε να έχει εξαφανιστεί οριστικά
 
Θαμμένη κάτω από σκόνη, μετακινούμενους ποταμούς και εμπόλεμες ζώνες, η Αλεξάνδρεια στον Τίγρη είχε χαθεί από τη συλλογική μνήμη. Κι όμως, κάποτε αποτελούσε έναν από τους πιο κρίσιμους κόμβους εμπορίου, συνδέοντας τη Μεσοποταμία με την Ινδία και την Άπω Ανατολή.
 
Σήμερα, χάρη σε μια διεθνή ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον καθηγητή Stefan Hauser από το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντίας, η χαμένη αυτή μητρόπολη εντοπίζεται ξανά και αποκαλύπτει τον πραγματικό της ρόλο στην αρχαία παγκοσμιοποίηση.
 
Μια πόλη που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος
 
Τον 4ο αιώνα π.Χ., μετά την κατάκτηση της Αχαιμενιδικής Περσικής Αυτοκρατορίας, ο Μέγας Αλέξανδρος βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα σοβαρό γεωγραφικό πρόβλημα. Η έντονη ιζηματογένεση στη νότια Μεσοποταμία μετέφερε σταδιακά την ακτογραμμή του Περσικού Κόλπου πιο νότια. Ως αποτέλεσμα, τα παλιά λιμάνια έχαναν τη λειτουργικότητά τους.
 
Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, ο Αλέξανδρος ίδρυσε μια νέα πόλη-λιμάνι κοντά στη συμβολή του Τίγρη και του Καρούν, σε απόσταση περίπου 1,8 χιλιομέτρων από την τότε ακτογραμμή. Έτσι γεννήθηκε η Αλεξάνδρεια στον Τίγρη, μια πόλη σχεδιασμένη για να ελέγχει το θαλάσσιο και ποτάμιο εμπόριο.
 
Αργότερα, η πόλη έγινε γνωστή ως Charax Spasinou ή Charax Maishan και αναφέρεται σε ρωμαϊκές πηγές αλλά και σε επιγραφές που βρέθηκαν μέχρι και την Παλμύρα της Συρίας. Παρ’ όλα αυτά, η ακριβής της θέση παρέμενε μυστήριο για αιώνες.
 
Γεωγραφική θέση της Αλεξάνδρειας στον Τίγρη: Ο χάρτης απεικονίζει τα κύρια κέντρα της Αρσακίδειας περιόδου (κόκκινα σημεία) σε σχέση με σύγχρονες πόλεις (μπλε σημεία).
 
Τα πρώτα σύγχρονα ίχνη εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1960. Ο Βρετανός ερευνητής John Hansman εντόπισε τεράστια τείχη και ίχνη οικισμών σε αεροφωτογραφίες της Βασιλικής Αεροπορίας. Ωστόσο, η πολιτική αστάθεια και οι ένοπλες συγκρούσεις στα σύνορα Ιράκ–Ιράν πάγωσαν κάθε έρευνα.
 
Η περιοχή, γνωστή σήμερα ως Jebel Khayyaber, χρησιμοποιήθηκε ακόμη και ως στρατιωτικό στρατόπεδο κατά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ. Μόνο μετά το 2014 οι αρχαιολόγοι μπόρεσαν να επιστρέψουν με σχετική ασφάλεια.
 
Όταν οι πρώτες ομάδες έφτασαν στο σημείο, αντίκρισαν κάτι εντυπωσιακό: τείχη που εκτείνονταν για χιλιόμετρα και σε ορισμένα σημεία έφταναν τα οκτώ μέτρα ύψος.
 
Μια τεράστια μητρόπολη χωρίς ανασκαφές
 
Λόγω των συνεχιζόμενων κινδύνων, οι ερευνητές βασίστηκαν αρχικά σε μη επεμβατικές μεθόδους. Πραγματοποίησαν εκτενείς επιφανειακές έρευνες, περπατώντας περισσότερα από 500 χιλιόμετρα και καταγράφοντας χιλιάδες θραύσματα κεραμικών και οικοδομικών υλικών.
 
Παράλληλα, η χρήση drone επέτρεψε τη δημιουργία λεπτομερούς ψηφιακού μοντέλου του εδάφους. Τα δεδομένα αποκάλυψαν μια τεράστια, προσεκτικά σχεδιασμένη πόλη. Σύμφωνα με τον Hauser, η Αλεξάνδρεια στον Τίγρη αποτελούσε το ανατολικό αντίστοιχο της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο.
 
Και οι δύο πόλεις λειτουργούσαν ως πύλες ανάμεσα στην ενδοχώρα και τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς.
 
Οι γεωφυσικές έρευνες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Με τη χρήση μαγνητόμετρων, οι αρχαιολόγοι χαρτογράφησαν δρόμους, τείχη, κανάλια και βιομηχανικές εγκαταστάσεις χωρίς να σκάψουν ούτε εκατοστό.
 
Η εικόνα που προέκυψε ήταν εντυπωσιακή:
  • Τεράστια οικιστικά συγκροτήματα
  • Μνημειακοί ναοί
  • Περιοχές εργαστηρίων με κλιβάνους
  • Κεντρικό λιμάνι συνδεδεμένο με δίκτυο καναλιών
  • Ένα συγκρότημα που θυμίζει παλάτι, πιθανότατα περιτριγυρισμένο από κήπους
Το πολεοδομικό πλέγμα δεν ήταν ενιαίο. Αντίθετα, οι ερευνητές εντόπισαν τουλάχιστον τέσσερις διαφορετικές κατευθύνσεις, στοιχείο που δείχνει πολλαπλές φάσεις ανάπτυξης.
 
Άποψη του αρχαιολογικού χώρου από ψηλά: Τα ίχνη των αρχαίων οχυρώσεων της Αλεξάνδρειας στον Τίγρη διαγράφονται ανάγλυφα στο τοπίο της νότιας Μεσοποταμίας.
 
Κέντρο του παγκόσμιου εμπορίου της αρχαιότητας
 
Από το 300 π.Χ. έως το 300 μ.Χ., το εμπόριο μεταξύ Μεσοποταμίας και Ινδίας γνώρισε τεράστια άνθηση. Οι δίδυμες πόλεις Σελεύκεια και Κτησιφών εξελίχθηκαν σε αυτοκρατορικές πρωτεύουσες, με πληθυσμούς που έφταναν –σύμφωνα με τις πηγές– τις 600.000 κατοίκους.
 
Αυτή η ζήτηση τροφοδοτούσε έναν αδιάκοπο εμπορικό όγκο. Και, όπως τονίζει ο Hauser, σχεδόν όλο το εμπόριο από την Ινδία περνούσε από την Αλεξάνδρεια στον Τίγρη.
 
Ακόμα και όταν δημιουργήθηκαν νεότερα λιμάνια πιο νότια, τα εμπορεύματα συνέχιζαν να μεταφορτώνονται μέσω της πόλης.
 
Η παρακμή που έφερε η φύση
 
Όπως και η άνοδός της, έτσι και η πτώση της πόλης συνδέθηκε άμεσα με τη φύση. Ο Τίγρης μετατοπίστηκε σταδιακά προς τα δυτικά, αποκόπτοντας την Αλεξάνδρεια από την πλωτή οδό της.
 
Μέχρι τον 3ο αιώνα μ.Χ., η πόλη βρισκόταν πλέον μακριά τόσο από τον ποταμό όσο και από τον Περσικό Κόλπο, ο οποίος είχε υποχωρήσει σχεδόν 180 χιλιόμετρα νότια. Χωρίς πρόσβαση στο νερό και το εμπόριο, η Αλεξάνδρεια εγκαταλείφθηκε.
 
Τον ρόλο της ανέλαβε αργότερα η Βασόρα, το νέο λιμάνι της περιοχής.
 
Σήμερα, νέα ερευνητικά προγράμματα και μελλοντικές ανασκαφές χρηματοδοτούνται από διεθνή ιδρύματα. Σύμφωνα με τον Hauser, η Αλεξάνδρεια στον Τίγρη έχει ακόμα πολλά να αποκαλύψει.
 
Η επανεμφάνισή της δεν φωτίζει απλώς μια χαμένη πόλη. Αλλάζει τον τρόπο που κατανοούμε το εμπόριο, τις μετακινήσεις και την παγκοσμιοποίηση στον αρχαίο κόσμο.
 
Από το arxaiaellinika.gr 



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 12:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.