Ιστορικό Πλαίσιο: Η Πορεία προς την Απελευθέρωση
Τον Οκτώβριο του 1912, ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Ο Ελληνικός Στρατός, υπό τη διοίκηση του Διαδόχου Κωνσταντίνου, σημείωσε καθοριστικές νίκες στις μάχες του Σαρανταπόρου και των Γιαννιτσών, ανοίγοντας διάπλατα τον δρόμο για την πεδιάδα της Θεσσαλονίκης.
Η κατάσταση εντός της πόλης ήταν έκρυθμη. Ο διοικητής των οθωμανικών δυνάμεων, Χασάν Ταχσίν Πασάς, συνειδητοποιώντας το αδιέξοδο της στρατιωτικής του θέσης και επιθυμώντας να αποτρέψει την αιματοχυσία εντός του αστικού ιστού, ξεκίνησε διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, ο βουλγαρικός στρατός προέλαυνε ταχύτατα από τα βόρεια με στόχο να καταλάβει πρώτος την πόλη.
Η διπλωματική και στρατιωτική αποφασιστικότητα της ελληνικής ηγεσίας —με την καθοριστική παρέμβαση του Πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου για άμεση κατάληψη της Θεσσαλονίκης— οδήγησε στην υπογραφή του πρωτοκόλλου παράδοσης. Το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912, οι απεσταλμένοι της ελληνικής πλευράς (Ιωάννης Μεταξάς και Βίκτωρ Δούσμανης) παρέλαβαν από τον Ταχσίν Πασά το υπογεγραμμένο πρωτόκολλο παράδοσης της πόλης στον Ελληνικό Στρατό.
Στο σημείο αυτό να κάνουμε μια μικρή παρένθεση για τον Οθωμανό διοικητή της Θεσσαλονίκης, Ταχσίν Πασά.
Ο Χασάν Ταχσίν Πασάς ήταν αλβανικής καταγωγής (γόνος της αλβανικής οικογένειας των Μεσαρέ) και υπήκοος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Γεννήθηκε στο χωριό Μέσαρε (κοντά στο Λεσκοβίκι, στα σημερινά ελληνοαλβανικά σύνορα) και είχε στενούς δεσμούς με την ελληνική παιδεία και πολιτισμό. Φοίτησε και αποφοίτησε από την ονομαστή Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων, με αποτέλεσμα να ομιλεί άπταιστα την ελληνική γλώσσα. Είχε παντρευτεί Ελληνίδα (η οποία είχε ασπαστεί το Ισλάμ).
Η στάση και οι απαντήσεις του Χασάν Ταχσίν Πασά απέναντι στις πιεστικές απαιτήσεις των Βουλγάρων να συνυπογράψει μαζί τους πρωτόκολλο παράδοσης της Θεσσαλονίκης έχουν καταγραφεί ως ιστορικά ορόσημα.
Όταν οι Βούλγαροι αξιωματούχοι (με επικεφαλής τον στρατηγό Θεοδώρωφ και τον εκπρόσωπο Στάντσιεφ) έφτασαν καθυστερημένοι στη Θεσσαλονίκη —αφού το πρωτόκολλο με τους Έλληνες είχε ήδη υπογραφεί το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου— απαίτησαν από τον Ταχσίν Πασά να υπογράψει εκ των υστέρων ένα παρόμοιο έγγραφο παράδοσης και προς αυτούς.
Ο Ταχσίν Πασάς απέρριψε κατηγορηματικά τις αξιώσεις τους, δίνοντάς τους τις εξής ιστορικές απαντήσεις:
«Από τους Έλληνες την πήραμε τη Θεσσαλονίκη, και στους Έλληνες θα τη δώσουμε.»
«Εμείς πολεμήσαμε μόνο με τους Έλληνες επί είκοσι μέρες, από την Ελασσόνα και το Σαραντάπορο μέχρι εδώ. Βούλγαρους στρατιώτες δεν συνάντησα πουθενά στον δρόμο μου. Νικήθηκα από τον Ελληνικό Στρατό και σε εκείνους παραδίδω την πόλη. Πώς τολμάτε να μου ζητάτε να υπογράψω πρωτόκολλο και μαζί σας;»
«Έχω μόνο μία Θεσσαλονίκη, και αυτήν την έχω ήδη παραδώσει.»
Μάλιστα, όπως αποκάλυψε μεταγενέστερα ο γιος και υπασπιστής του, ο γνωστός ζωγράφος Κενάν Μεσαρέ, οι Βούλγαροι προσπάθησαν ακόμα και να τους δωροδοκήσουν με ένα τεράστιο χρηματικό ποσό (μέσω λευκής επιταγής) προκειμένου να εξασφαλίσουν μια υπογραφή για «συναποδοχή» ή «συγκυριαρχία», πρόταση την οποία ο Ταχσίν Πασάς απέρριψε με βδελυγμία ως ατιμωτική.
Τελικά κατηγορήθηκε από τους Τούρκους για την παράδοση της Θεσσαλονίκης στους Ελληνες και κρίθηκε ένοχος για εσχάτη προδοσία από το Τουρκικό Στρατοδικείο. Αφού παρέμεινε για ένα διάστημα στην Ελλάδα ως αιχμάλωτος πολέμου υπό πολύ ευνοϊκές συνθήκες, αλλά και αφού λόγω της θανατικής καταδίκης, δεν μπορούσε να επιστρέψει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατέφυγε αρχικά στη Γαλλία και στη συνέχεια στην Ελβετία, όπου και απεβίωσε το 1918.
Ο Άγιος Δημήτριος: Ο «Φιλόπολις» Προστάτης των Θεσσαλονικέων
Για τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης, η σύμπτωση της υπογραφής και της απελευθέρωσης με την ημέρα της εορτής του Πολιούχου τους δεν εκλήφθηκε ως τυχαίο γεγονός. Στη συνείδηση των Θεσσαλονικέων και των Ελλήνων, ο Άγιος Δημήτριος υπήρξε διαχρονικά ο υπερασπιστής της πόλης («σώστης» και «φιλόπολις»), όπως μαρτυρείται από την πρωτοβυζαντινή και βυζαντινή περίοδο (επιδρομές Αβάρων, Σλάβων και Σαρακηνών).
Η πνευματική σχέση της Θεσσαλονίκης με τον Άγιο Δημήτριo διέπεται από βαθιά θεολογικά και συναισθηματικά χαρακτηριστικά:
- Ο Ελληνας Μακεδόνας και Θεσσαλονικέας υψηλόβαθμος αξιωματικός του Ρωμαϊκού στρατού, που μαρτύρησε για τον Χριστό αποτελεί το διαχρονικό πρότυπο πνευματικής και σωματικής ανδρείας για τον λαό της Μακεδονίας.
- Κατά τη διάρκεια της μακράς Τουρκοκρατίας, ο ναός του Αγίου (αν και είχε μετατραπεί σε τζαμί, το Καασιμιέ Τζαμί) παρέμεινε ο πνευματικός φάρος της ελπίδας για την ελευθερία.
- Η απελευθέρωση ανήμερα της εορτής του βιώθηκε ως η ζώσα επιβεβαίωση της προστασίας του Αγίου προς το ποίμνιό του, σφραγίζοντας την ταυτότητα της πόλης.
Η Είσοδος του Στρατού και η Δοξολογία
Το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912, τα ελληνικά στρατεύματα άρχισαν να εισέρχονται πανηγυρικά στην πόλη μέσα σε ατμόσφαιρα απερίγραπτου ενθουσιασμού. Στις 28 Οκτωβρίου οι καμπάνες των εκκλησιών που είχαν σιγήσει ή λειτουργούσαν υπό περιορισμούς χτύπησαν χαρμόσυνα καθώς εισήλθε το κύριο σώμα των Ελλήνων με τον Αρχιστράτηγο διάδοχο του βασιλιά Κωνσταντίνο.
Στον ιερό ναό της Αγίας Σοφίας και στη συνέχεια στον Ιερό Ναό του Πολιούχου Αγίου Δημητρίου τελέστηκαν επίσημες δοξολογίες, όπου κλήρος, στρατός και λαός απέδωσαν ευχαριστίες στον Θεό και στον Μεγαλομάρτυρα Δημήτριο για την αποκατάσταση της ελευθερίας μετά από 482 χρόνια οθωμανικής κυριαρχίας.
Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912 δεν ήταν μόνο μια κομβική στρατιωτική και γεωπολιτική νίκη που διπλασίασε την επικράτεια της Ελλάδας. Για τον ελληνικό λαό και ιδιαίτερα για τους Θεσσαλονικείς, αποτελεί μια ιερή συνάντηση της Ιστορίας με την Πίστη. Ο Άγιος Δημήτριος παραμένει έκτοτε το αιώνιο σύμβολο της σκέπης, της ενότητας και της πνευματικής αρχοντιάς της Θεσσαλονίκης.
Για την συγγραφή του άρθρου χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από:
Ενωμένη Ρωμηοσύνη, Wikipedia, Πρώτο Θέμα, Reddit, Newsbomb, Thessaloniki Arts and Culture κλπ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου