18 Οκτωβρίου 2026

Τρεις χιλιάδες χρόνια Ελληνισμού: η συνέχεια που ξεχνάμε

Γράφει ο Ανδρέας Σταλίδης. 
 
Στον χάρτη της Britannica βλέπουμε τις πόλεις που έχτισαν οι Έλληνες στην αρχαϊκή εποχή. Πριν την Κλασσική περίοδο. Τον 9ο, 8ο, 7ο και 6ο προ Χριστού αιώνα. 
Θυμίζω ότι ο Όμηρος έγραψε τα δύο έπη του γύρω στο 800 πΧ.
Θυμίζω ότι το πρώτο Μακεδονικό Βασίλειο ιδρύθηκε γύρω στο 700 πΧ.
Θυμίζω ότι ο Ησίοδος έγραψε την ελληνική μυθολογία γύρω στο 700 πΧ.
 
Τι προϋπήρχε; έχουν βρεθεί 5000 κείμενα της Γραμμικής Β από το 1500 έως το 1100 π.Χ. Στην Κνωσσό, στην Πύλο, στην Θήβα, στις Μυκήνες και αλλού. Από την περίοδο αυτή με διαφορετικό αλφάβητο και τον πρόγονο της ελληνικής, φτάσαμε στην πλουσιότατη γλώσσα του Ομήρου.
 
Θυμίζω ότι ο Όμηρος έγραψε περίπου 200.000 λέξεις, εκ των οποίων οι περίπου 10.000 είναι διαφορετικές ρίζες λέξεων.
 
Αυτό το επίπεδο γλώσσας δεν μπορεί να προήλθε έτσι απλά μέσα σε λίγα χρόνια. Εξάλλου και ο ίδιος ο Όμηρος λέει ότι υπήρξαν και άλλοι ποιητές της ίδιας ελληνικής γλώσσας πριν από αυτόν.
 
Σκεφθείτε ότι η συντριπτική πλειονότητα αυτών των λέξεων επιζεί ακόμα και σήμερα, είτε αυτούσιες, είτε ανιχνεύσιμες ετυμολογικά μέσα σε άλλες σύνθετες λέξεις, ενίοτε απαρατήρητες. Αυτή η διάρκεια και συνέχεια ίσως είναι μοναδική στον πλανήτη.
 
Αφήνω λίγο τη γλώσσα και συνεχίζω με τον χάρτη: για τουλάχιστον 500 χρόνια ΠΡΙΝ τον Χρυσό Αιώνα του Περικλή της Κλασσικής εποχής και ΠΡΙΝ την ύψιστη δόξα του Μεγάλου Αλεξάνδρου που έφτασε μέχρι την Άπω Ανατολή, όπου υπήρχε θάλασσα, οι Έλληνες ταξίδευαν, μετοικούσαν και ίδρυαν πόλεις. Σε όλη τη Μεσόγειο και σε όλη τη Μαύρη Θάλασσα γύρω γύρω.
 
Αυτοί είμαστε εμείς και γλωσσικά και χωρικά.

Ας δούμε λίγο τους γείτονές μας.
 
Σλάβοι.
 
Οι Σλάβοι κατέβηκαν στα Βαλκάνια τον 6ο αιώνα μ.Χ. Οι πρώτες επιδρομές το 518-528. Πρώτη μόνιμη εγκατάσταση μετά το 580μΧ στις λεγόμενες Σκλαβηνίες. Η άφιξη των ειδικών φυλών (Σλοβένοι, Σέρβοι, Κροάτες) στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα.
 
Το 862 ο Πρίγκιπας Ραστισλάβος της Μοραβίας ζήτησε από τον Αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄ και τον Πατριάρχη Φώτιο να στείλουν ιεραποστόλους για να μεταδώσουν το ευαγγέλιο στους Σλάβους υπηκόους του. Ο Πατριάρχης Φώτιος επέλεξε τον Κύριλλο και Μεθόδιο, δύο αδέλφια από τη Θεσσαλονίκη, των οποίων τα βαπτιστικά ονόματα ήταν Κωνσταντίνος και Μιχαήλ, για αυτό το έργο. Ο Κύριλλος υπήρξε μαθητής του. Τέλη του 9ου αιώνα λοιπόν, οι δύο μοναχοί έφτιαξαν το κυριλλικό αλφάβητο και ξεκίνησε η γραπτή μορφή όλων των σλαβικών γλωσσών.
 
Τούρκοι. 
 
Ο Ματθαίος του Εδεσσηνός γράφει ότι οι πρώτες επιδρομές έγιναν από τους Σελτζούκους Τούρκους περίπου στο Βασπουρακάν της σημερινής Αρμενίας το 1016-1021. (Επί βασιλείας του Βασιλείου Β Βουλγαροκτόνου, του Μακεδόνα, όπως είδαμε τις προάλλες, και λίγα μόνο χρόνια μετά τον θρίαμβό του εναντίον του Σαμουήλ που αποδεκάτισε τους Βούλγαρους). Ο Ιωάννης Σκυλίτζης κάνει αναφορές για Τούρκους περίπου το 1040. Κορυφώθηκαν μετά το 1071 και τη Μάχη του Ματζικέρτ, οπότε και ξεκίνησε η μόνιμη εγκατάστασή τους στην Μικρά Ασία.
 
Αλβανοί. 
 
Ο Μιχαήλ Ατταλειάτης αναφέρει για πρώτη φορά τον όρο «Αλβανοί» το 1079-1080. Λίγο μετά, το 1148, γράφει η Άννα Κομνηνή την Αλεξιάδα και κάνει παρόμοιες αναφορές για την περιοχή του Αρβάνου ή Άλβανον, για τα γεγονότα του 1081.
 
Περί γλώσσας. 
 
Η πρώτη αναφορά σε «αλβανική φωνή» έγινε το 1284. Στα πρακτικά δίκης για μία ληστεία στη Ραγκούσα του Ντουμπρόβνικ ένας μάρτυρας είπε κατέθεσε στα λατινικά: «Άκουσα μια φωνή να φωνάζει στην πλαγιά του βουνού στην αλβανική γλώσσα». Το 1308 και το 1332 υπάρχουν δύο ακόμα αναφορές σε ύπαρξη αλβανικής γλώσσας, χωρίς περισσότερα στοιχεία. Το 1462 ένας Καθολικός έγραψε στα λατινικά την φράση «Σε βαφτίζω στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» με λέξεις της αλβανικής γλώσσας. Το 1555 και το 1592 γράφτηκαν τα δύο πρώτα βιβλία στα αλβανικά. Και τα δύο ήταν γραμμένα στο λατινικό αλφάβητο, και τα δύο από Καθολικούς ιερείς, και τα δύο ήταν Χριστιανικά βιβλία, της τέλεσης Θείας Λειτουργίας. Προφανώς, δηλαδή, αποσκοπούσαν στο να διαβάζονται από Καθολικούς ώστε να τα ακούν Αλβανοί και να εκχριστιανιστούν. Μεταξύ 1750 και 1850 η αλβανική γλώσσα ήταν γραπτή με διάφορα βιβλία, αλλά με 11 διαφορετικά αλφάβητα! (βλέπε «Albanian Alphabets: Borrowed and Invented» του Robert Elsie). Και φτάνουμε στο 1908 για την τυποποίηση του σημερινού αλβανικού αλφάβητου.
 
Συμπέρασμα.
 
Όπως καταδεικνύει και η διατήρηση της γλώσσας μας, αλλά και των πόλεων που έχτισαν οι πρόγονοί μας όπου μπορούσαν να πάνε μέσω θαλάσσης, αν δώσουμε το όνομα «ελληνισμός» στην συλλογική μας ταυτότητα αυτήν, όχι απλώς ζούμε στα όρια της σημερινής Ελλάδας, αλλά όπου βλέπετε χάρτη, τουλάχιστον από το 1000 πΧ μέχρι σήμερα. Χωρίς διακοπή.
 
Οι γείτονές μας εμφανίστηκαν το 7ο, 11ο και 12ο αιώνα. Ανέπτυξαν τη γλώσσα τους τον 9ο ή τον 16ο αιώνα.
 
Ιδού όμως ένα παράδοξο.
Αν ρωτήσεις έναν τυχαίο Έλληνα στον δρόμο, θα σου πει ότι «ε καλά, εμείς είμαστε μείγμα τόσων άλλων λαών γύρω μας».
 
Πόσοι θα σου πουν το αντίστροφο; ότι δηλαδή «ε καλά, είμαστε τόσο περισσότερους αιώνες εδώ, έχουμε παρουσία σε τόσα πολλά μέρη γύρω μας, ε δεν μπορεί παρά να μην έχουμε συνεισφέρει γενετικά και σε άλλους λαούς, πχ όσοι έχασαν είτε την γλώσσα, είτε την θρησκεία τους μέσα στους σκληρούς αιώνες, αργότερα να υιοθέτησαν και μία ξένη εθνική συνείδηση (πχ πολλοί στην Τουρκία)»
 
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα.
Δεν χρειάζεται ούτε να μυθοποιήσουμε την ιστορία μας ούτε να ισχυριστούμε ότι μείναμε επί τρεις χιλιάδες χρόνια απομονωμένοι από τους λαούς που πέρασαν, εγκαταστάθηκαν ή έζησαν δίπλα μας. Κανένας ιστορικός λαός δεν εξελίχθηκε σε αποστειρωμένο περιβάλλον.
 
Υπάρχει όμως κάτι που δεν μπορεί να παραγνωριστεί: η εκπληκτική διάρκεια της ελληνικής παρουσίας, της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής πολιτισμικής συνείδησης στον ίδιο ευρύτερο γεωγραφικό χώρο.
 
Όταν οι αρχαίοι Έλληνες ίδρυαν πόλεις από την Ιβηρική μέχρι τον Εύξεινο Πόντο, πολλοί από τους λαούς που σήμερα αποτελούν τους γείτονές μας δεν είχαν ακόμη εμφανιστεί στις ιστορικές πηγές των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας.
 
Και όμως, σήμερα έχουμε φτάσει στο παράδοξο να θεωρούμε σχεδόν αυτονόητο ότι οι άλλοι επηρέασαν εμάς, αλλά σχεδόν αδιανόητο ότι επί αιώνες και εμείς επηρεάσαμε τους άλλους — γλωσσικά, πολιτισμικά, θρησκευτικά, δημογραφικά.
 
Η Ιστορία δεν αρχίζει από τον σημερινό πολιτικό χάρτη. Ο χάρτης αλλάζει. Τα κράτη δημιουργούνται και καταλύονται. Οι αυτοκρατορίες έρχονται και παρέρχονται.
 
Και μέσα σε όλα αυτά, εδώ και περίπου τρεις χιλιετίες, υπάρχει ένα νήμα που μπορεί κανείς ακόμη να ακολουθήσει:
η ελληνική γλώσσα, ο ελληνικός πολιτισμός και ο Ελληνισμός.
 
Αυτό δεν είναι λόγος υπεροψίας απέναντι σε κανέναν.
Είναι όμως λόγος να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε.
 
Η εικόνα είναι από εδώ



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 3:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γράφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γράψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε, απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.