Υπάρχουν στιγμές που η ελληνική μυθολογία επιστρατεύεται για να εξηγήσει τη σύγχρονη πραγματικότητα ενώ υπάρχουν αρκετές περισσότερες που χρησιμοποιείται για να την εξωραΐσει. Στην περίπτωση της πολυδιαφημισμένης «Ασπίδας του Αχιλλέα», το ερώτημα είναι αν ο προσωρινός ένοικος του ΥΠΕΘΑ, Νίκος Δένδιας, αναζήτησε στον Όμηρο ένα διαχρονικό σύμβολο προστασίας ή ένα εντυπωσιακό όνομα για μια εξοπλιστική επιλογή που εξακολουθεί να συνοδεύεται από σημαντικά αναπάντητα ερωτήματα και πολιτικά φληναφήματα.
Ας τα αναλύσουμε από την αρχή.
Η νέα ασπίδα του Αχιλλέα σύμφωνα με τη ραψωδία Σ της Ιλιάδας, κατασκευάστηκε από τον Ήφαιστο, κατόπιν παράκλησης της Θέτιδας. Στους στίχους 478-608 αφιερώνεται ένα μεγάλο μέρος όχι στην ανθεκτική κατασκευή της και τα υλικά της αλλά στη γλαφυρή παρουσίαση των καλλιτεχνικών αναπαραστάσεων της ασπίδας σε πέντε ομόκεντρους κύκλους. Πέντε μεταλλικές στρώσεις, περίτεχνα σφυρηλατημένες ώστε να προστατεύουν τον μεγαλύτερο πολεμιστή των Αχαιών.
Οι σύμβουλοι του κ.Δένδια θέλουμε να πιστεύουμε και όχι ο ίδιος αρχικά ήταν αυτοί που τον εξέθεσαν τόσο από του βήματος στην Αναπτυξιακή Διάσκεψη Κρήτης (Μάρτιος 25) όσο και από του 10ου Οικονομικού Φόρουμ Δελφών (Απρίλιος 25) λέγοντας στον Απόστολο Μαγγηριάδη «Γιατί επιλέξαμε την «Ασπίδα του Αχιλλέα»; Όχι μόνο για τη μυθολογική της αναφορά ή για τις τεράστιες δυνατότητες του ήρωα, αλλά γιατί έχει πέντε επίπεδα. Αυτός ο Θόλος έχει και αυτός πέντε επίπεδα. Είναι σχεδιασμένος για να αντιμετωπίζει αεροπλάνα, πυραύλους, drones, πλοία και υποθαλάσσιες απειλές»
κ.Δένδια ο θόλος όπως τον αποκαλείται δε σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίζει πλοία. Δεν μπορεί να βάλλει πυραύλους εναντίον πλοίων. Δεν έχει ραντάρ που να υποστηρίζει την παρακολούθηση των πλοίων και επιπρόσθετα δεν έχει πυραύλους ή κατευθυνόμενα βλήματα εναντίον πλοίων. Σε ποιες συμβάσεις εντάσσονται και από ποιον προϋπολογισμό θα χρηματοδοτηθούν;
Επιπρόσθετα εναντίον υποθαλάσσιων απειλών όπως περίτεχνα και με φιλολογική ασάφεια αναφέρεστε παραδεχόμαστε ότι δεν αναφέρεστε στα υποβρύχια καθ’ αυτά αλλά στην ικανότητα τους να εκτελούν βολή βλήματος εναντίον στόχων επιφανείας (encapsulated), οπότε και σ’ αυτή την περίπτωση αντιμετωπίζει πυραύλους. Άρα από τα πέντε επίπεδα που αναφερθήκατε πέσαμε αυτόματα στα τρία (αεροπλάνα, πυραύλους, drones) και ω του θαύματος, στις 31 Αυγούστου 2026 υπογράφηκε στο Τελ Αβίβ η διακρατική συμφωνία και περιγράφει ένα ολοκληρωμένο σύστημα αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone άμυνας.
Η διάκριση είναι στοιχειώδης για τη ναυτική επιχειρησιακή πραγματικότητα. Και ιδιαίτερα σημαντική όταν η πολιτική παρουσίαση ενός προγράμματος δημιουργεί την ψεύτικη εντύπωση προστασίας σε όλες τις διαστάσεις, σε όλα τα domain ή όπως σας αρέσει σε όλα τα οικοσυστήματα πεδίων απειλής.
κ.Δένδια αν σας αρέσει η ποίηση σίγουρα ο Νίκος Γκάτσος δεν είναι ο αγαπημένος σας. Διότι ο Γκάτσος με τη γνωστή διαύγεια της ποιητικής του ειρωνείας, θα μιλούσε στο «Μάνα μου Ελλάς» για «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» και για μια πατρίδα που αναζητά παρηγοριά στα αρχαία της κάλλη, την ώρα που η σύγχρονη πραγματικότητα απαιτεί απαντήσεις, λογοδοσία και όχι παραινέσεις με σαρδόνιο χαμόγελο και ύφος για καλή τύχη στα δικαστήρια.
Αν θελήσουμε να προσεγγίσουμε το θέμα από μια καθαρά γεωγραφική ματιά είναι πρόδηλα εμφανές ότι η Ελλάδα δεν είναι Ισραήλ και το Αιγαίο δεν χωράει σε μια ομπρέλα. Το Ισραήλ αποτελεί μια σχετικά περιορισμένη και εδαφικά συνεχή, μαζεμένη, compact χώρα. Η Ελλάδα, αντιθέτως, εκτείνεται σε περίπου 132.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, με τεράστιο μήκος ακτογραμμών, εκατοντάδες νησιά, ορεινούς όγκους και κρίσιμες υποδομές διασκορπισμένες από τη Θράκη μέχρι την Κρήτη.
Η ελληνική αεράμυνα δεν καλείται να προστατεύσει έναν συμπαγή γεωγραφικό χώρο. Καλείται να αντιμετωπίσει πολλαπλές απειλές σε ένα σύνθετο περιβάλλον, όπου οι αποστάσεις μεταξύ δυνητικών σημείων εκτόξευσης και στόχων ενδέχεται να είναι εξαιρετικά μικρές.
Στο Ανατολικό Αιγαίο, ο διαθέσιμος χρόνος προειδοποίησης απέναντι σε ορισμένες χαμηλά ιπτάμενες απειλές μπορεί να είναι περιορισμένος. Το έντονο ανάγλυφο επιβάλλει πρόσθετες απαιτήσεις στην επιτήρηση, ενώ οι ονομαστικές εμβέλειες των πυραύλων δεν εγγυώνται αντίστοιχη πραγματική κάλυψη σε κάθε γεωγραφικό σημείο.
Ο υπουργός έχει μιλήσει για προστασία ολόκληρης της ελληνικής επικράτειας. Επαρκούν κ. Δένδια οι συστοιχίες και τα ραντάρ της Ασπίδας του Αχιλλέα για ταυτόχρονη κάλυψη τόσο των νευραλγικών υποδομών στα νησιά του Αιγαίου της νοτιοανατολικής Μεσογείου όσο και της ιδιαίτερης πατρίδας σας στο Ιόνιο?
Η Ελλάδα χρειάζεται μια αρχιτεκτονική προσαρμοσμένη στις ιδιαιτερότητές της, όχι απλώς μια επιτυχημένη ξένη τεχνολογία εγκατεστημένη σε διαφορετικό γεωγραφικό περιβάλλον.
Τρία δισεκατομμύρια και η άρνηση της αναλυτικής κοστολόγησης
Στις 23 Ιουλίου 2026, μετά τη συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ, δημοσιογράφος ζήτησε από τον υπουργό μια αναλυτική παρουσίαση του κόστους της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Η απάντηση ήταν αποκαλυπτική ως προς τα όρια της δημόσιας ενημέρωσης: «Δεν μπορώ και δεν προτίθεμαι να σας κάνω breakdown στα ποσά.»
Η επίκληση του απορρήτου για ευαίσθητα εξοπλιστικά στοιχεία είναι απολύτως θεμιτή. Δεν δικαιολογεί, όμως, την απουσία ουσιαστικής λογοδοσίας μέσω των αρμόδιων κοινοβουλευτικών ομάδων και μονίμων επιτροπών.
Η δημοσιοποιημένη συμφωνία των 3,035 δισεκατομμυρίων ευρώ, μαζί με τη συμπληρωματική συμφωνία των 26 εκατομμυρίων για Drone Dome, δημιουργεί αρχικό οικονομικό αποτύπωμα περίπου 3,061 δισεκατομμυρίων.
Αυτό, ωστόσο, δεν ταυτίζεται με το συνολικό κόστος κατοχής και επιχειρησιακής υποστήριξης. Δεν γνωρίζουμε από τις δημόσιες ανακοινώσεις την πλήρη κατανομή του κόστους ανά σύστημα, το ακριβές αρχικό απόθεμα βλημάτων αναχαίτισης, τη διάρκεια της εργοστασιακής υποστήριξης ή τις δεσμευτικές τιμές μελλοντικής αναπλήρωσης βλημάτων.
Η διεθνής εμπειρία υποδεικνύει πόσο καθοριστικές είναι αυτές οι παράμετροι. Η Τσεχία συμφώνησε την προμήθεια τεσσάρων συστημάτων SPYDER έναντι 13,7 δισεκατομμυρίων κορωνών και ξεχωριστή εικοσαετή συντήρηση έως 6,2 δισεκατομμυρίων κορωνών.
Με βάση υποθετικά σενάρια, η εικοσαετής οικονομική επιβάρυνση του ελληνικού προγράμματος θα μπορούσε να κινηθεί στην περιοχή των 4,5 έως 7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για αναλυτική εκτίμηση, όχι για επιβεβαιωμένο συμβατικό τίμημα.
Στο σημείο αυτό δεν έχουμε συμπεριλάβει λειτουργικά κόστη και υποστήριξη, η αμερικανική GAO επισημαίνει επανειλημμένα ότι στα μεγάλα οπλικά συστήματα το Operating & Support μπορεί στατιστικά να αντιστοιχεί περίπου στο 70% του συνολικού life-cycle cost. Σε αυτά περιλαμβάνονται ανταλλακτικά, συντήρηση, προσωπικό, υπηρεσίες υποστήριξης, λειτουργία και συνεχείς βελτιώσεις.
Το ζήτημα δεν είναι να απορριφθούν τα τρία δισεκατομμύρια επειδή αποτελούν μεγάλο ποσό. Είναι να αποδειχθεί ότι κάθε ευρώ εξασφαλίζει αντίστοιχη αμυντική αξία.
Μεγάλη συζήτηση έγινε και για την τεχνολογική αυτονομία αναφορικά με την απόκτηση του πηγαίου κώδικα και τον βέβαιο κίνδυνο της εξάρτησης.
Τον Ιούλιο του 2026, ο Νίκος Δένδιας υποστήριξε ότι οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις δεν πρέπει να αποκτούν κρίσιμα συστήματα διοίκησης και ελέγχου χωρίς δυνατότητα πρόσβασης και επέμβασης στον πηγαίο κώδικα. Χρησιμοποίησε μάλιστα μια ιδιαίτερα ισχυρή πολιτική διατύπωση «η Ελλάδα δεν πρέπει να καταστεί «όμηρος» ακόμη και της φιλικότερης ξένης χώρας».
Λίγες εβδομάδες αργότερα, οι δηλώσεις του επικεφαλής του ισραηλινού Οργανισμού Αντιπυραυλικής Άμυνας, Μοσέ Πατέλ, προκάλεσαν σύγχυση σχετικά με το τι ακριβώς μεταβιβάζεται στην ελληνική πλευρά.
Ακολούθησε ισραηλινή διευκρίνιση ότι θα αναπτυχθεί ελληνικός πηγαίος κώδικας για το κεντρικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου, υπό ελληνικό έλεγχο, με μεταφορά τεχνογνωσίας.
Η διευκρίνιση αυτή δεν επιτρέπει να υποστηρίζεται ότι η Ελλάδα δεν θα αποκτήσει κανέναν πηγαίο κώδικα. Δεν αποδεικνύει, όμως, ούτε ότι αποκτά πλήρη έλεγχο του ιδιόκτητου λογισμικού όλων των ισραηλινών υποσυστημάτων.
Η πραγματική στρατηγική αυτονομία εξαρτάται από λεπτομέρειες που σπανίως χωρούν σε ένα δελτίο τύπου και έχουν να κάνουν με δικαιώματα τροποποίησης, τεχνικής τεκμηρίωσης, δυνατότητα ενσωμάτωσης άλλων όπλων, διαχείρισης κρυπτογραφικών κλειδιών και ανεξάρτητη συντήρηση.
Αν ο υπουργός θεωρεί, όπως δήλωσε, απαράδεκτη την τεχνολογική ομηρία, τότε ακριβώς αυτά τα ζητήματα πρέπει να αποσαφηνιστούν θεσμικά.
Διότι η εθνική κυριαρχία δεν μετριέται από το αν ένα σύστημα διαθέτει ελληνική ονομασία, αλλά από το ποιος μπορεί να το λειτουργεί, να το συντηρεί και να το εξελίσσει όταν οι συνθήκες γίνουν πραγματικά δύσκολες και άμεσες.
Επιμέρους σημαντικά θέματα όπως αυτό της συμμετοχής της ελληνικής βιομηχανίας, του vendor lock-in (εξάρτηση από προμηθευτή) και του follow on support πρέπει να αποτελούν εξίσου σημαντικά τμήματα της σύμβασης ενδεχομένως και μεγαλύτερα. Ενημερωτικά η Φινλανδία, κατά την προμήθεια του David’s Sling, προέβλεψε ιδιαίτερη διακρατική ρύθμιση για την ασφάλεια εφοδιασμού κρίσιμων υλικών σε διαφορετικές συνθήκες ασφαλείας. Ποιες αντίστοιχες εγγυήσεις διαθέτει η ελληνική συμφωνία; Ποια είναι η διάρκεια και η έκτασή τους; Πώς αντιμετωπίζεται το ενδεχόμενο ταυτόχρονης αυξημένης ζήτησης από τις ίδιες γραμμές παραγωγής;
Η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ έχει τη δική της σημασία. Όμως η συνεργασία μεταξύ κρατών δεν καταργεί την ανάγκη διασφάλισης του εθνικού συμφέροντος με συγκεκριμένους, δεσμευτικούς και ελέγξιμους όρους.
Αυτό που δε διδαχθήκαμε στις εγκύκλιες σπουδές μας στο Λύκειο είναι το γεγονός ότι η ασπίδα του Αχιλλέα διαπεράστηκε τρεις φορές, μια από τον Αινεία (Ραψωδία Υ, στίχοι 259-272), δεύτερη από τον Αστεροπαίο (Ραψωδία Φ, στίχοι 161–169) και τελευταία από τον Έκτορα (Ραψωδία Χ, στίχοι 289-291).
Στον Όμηρο, η ασπίδα ήταν μέρος της πανοπλίας. Δεν ήταν ολόκληρος ο πολεμιστής.
Ο Νίκος Γκάτσος μάς προειδοποίησε για «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα». Ο Όμηρος, αιώνες νωρίτερα, μας δίδαξε πως ακόμη και η θεϊκή ασπίδα είχε τα όριά της.
Απομένει στον προσωρινό ένοικο του ΥΠΕΘΑ να εξηγήσει τι πραγματικά προστατεύει η δική του ασπίδα, τι αφήνει ακάλυπτο και πόσο τελικά θα κοστίσει στον ελληνικό λαό.
Στην περίπτωση της «Ασπίδας του Αχιλλέα», το ζητούμενο δεν είναι να αποδειχθεί ότι οι υπουργικές εξαγγελίες ήταν ψεύτικες. Είναι να μη θεωρηθούν αληθινές και ολοκληρωμένες πριν αποδειχθεί στην πράξη το περιεχόμενό τους.
Γιατί ο Ήφαιστος κατασκεύασε μια ασπίδα, όχι έναν αθάνατο Αχιλλέα. Και κανένας σύγχρονος αντιπυραυλικός θόλος, όσο προηγμένος κι αν είναι, δεν μπορεί να καταστήσει μια χώρα άτρωτη.
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου