25 Οκτωβρίου 2026

Η ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα και το άτομο απέναντι στην εξουσία και τις ιδεολογίες: ο Νίκος Καζαντζάκης ως μέλος της «Κεντρικής Επιτροπής Διαπιστώσεως Ωμοτήτων εν Κρήτη»

Από την εισήγηση του Θεοφάνη Μαλκίδη και του Βασιλείου Σπόκου στο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο για τον Νίκο Καζαντζάκη, Ηράκλειο Κρήτης, Οκτώβριος 2026.
 
Βρισκόμαστε σήμερα εδώ, στο Ηράκλειο της Κρήτης, σε έναν τόπο όπου η Ιστορία δεν γράφτηκε απλώς με μελάνι, αλλά χαράχθηκε με αίμα, φωτιά και ανυπότακτο φρόνημα. Βρισκόμαστε στη γη που γέννησε τον Νίκο Καζαντζάκη, για να φωτίσουμε μια πτυχή της ζωής και του έργου του που, αν και λιγότερο προβεβλημένη από τα μεγάλα λογοτεχνικά και φιλοσοφικά του επιτεύγματα, συμπυκνώνει την ύψιστη ευθύνη του διανοούμενου απέναντι στον Άνθρωπο, την Πατρίδα και την Ιστορική Αλήθεια.
 
Αναφέρομαι στη συμμετοχή του Νίκου Καζαντζάκη στην Κεντρική Επιτροπή Διαπιστώσεως Ωμοτήτων εν Κρήτη, η οποία συγκροτήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση το καλοκαίρι του 1945, αμέσως μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
 
Ενενήντα εννέα ημέρες μετά την απελευθέρωση, από τις 29 Ιουνίου έως τις 6 Αυγούστου του 1945, ο Νίκος Καζαντζάκης, μαζί με τους καθηγητές Ιωάννη Κακριδή και Ιωάννη Καλιτσουνάκη, και με τη συνοδεία του φωτογράφου Κωνσταντίνου Κουτουλάκη, περιόδευσαν σε μια Κρήτη που ακόμα κάπνιζε. Δεν πήγαν ως απλοί παρατηρητές. Πήγαν ως θεματοφύλακες της μνήμης, για να καταγράψουν το μέγεθος του ναζιστικού εγκλήματος, του ολοκαυτώματος των κρητικών χωριών, της μαζικής εξόντωσης του άμαχου πληθυσμού.
 
Η Σύγκρουση του Πνεύματος με τη Βαρβαρότητα
 
Έχει ιδιαίτερη σημασία να αναλογιστούμε ποιος ήταν ο άνθρωπος που ανέλαβε αυτό το έργο. Ο Καζαντζάκης υπήρξε βαθύς γνώστης της γερμανικής κουλτούρας, της γλώσσας, της φιλοσοφίας του Νίτσε και της ποίησης του Γκαίτε. Και όμως, το καλοκαίρι του 1945, ο ίδιος αυτός άνθρωπος στέκεται μπροστά στα ερείπια της Κανδάνου, του Σκινέ, της Βιάννου, των Ανωγείων, του Καλλικράτη, της Δαμάστας. Στέκεται μπροστά στις ρημαγμένες εκκλησίες, στους ομαδικούς τάφους και στις μαυροφορεμένες μάνες της Κρήτης.
 
Εκεί, ο στοχαστής του «Ασκητική» συναντά την ωμή πραγματικότητα του ολοκληρωτισμού και της γενοκτονικής μανίας. Η Έκθεση που συνέταξε ο Καζαντζάκης, σε συνεργασία με τους Κακριδή και Καλιτσουνάκη, αποτελεί ένα μνημείο τεκμηρίωσης, αλλά ταυτόχρονα και ένα αριστούργημα ανθρωπιστικού λόγου.
 
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται στην Έκθεση, η επιτροπή λειτούργησε με αυστηρή επιστημονική μεθοδικότητα: δεν βασίστηκε σε φήμες, αλλά σε διασταυρωμένες μαρτυρίες επιζώντων, σε αυτοψία στους τόπους του μαρτυρίου και σε αδιάψευστα φωτογραφικά ντοκουμέντα. Ο Καζαντζάκης δεν χρειάστηκε να καταφύγει σε λογοτεχνικές υπερβολές. Η ίδια η γυμνή αλήθεια των γεγονότων ξεπερνούσε κάθε τραγική φαντασία.
 
Από το Έγκλημα στην Ατιμωρησία
 
Ασχολούμαι επί δεκαετίες με τα ζητήματα των γενοκτονιών, των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και του διεθνούς δικαίου και η Έκθεση της Επιτροπής του 1945 δεν γράφτηκε για να μπει στα συρτάρια των αρχείων. Γράφτηκε ως κατηγορητήριο. Ήταν ένα νομικό, ιστορικό και ηθικό τεκμήριο που προοριζόταν να στηρίξει τις ελληνικές αξιώσεις στις μεταπολεμικές διασκέψεις ειρήνης και στις δίκες των εγκληματιών πολέμου.
 
Πάνω από εκατό χωριά καταστράφηκαν ολοσχερώς ή μερικώς στην Κρήτη. Χιλιάδες άμαχοι —γέροντες, γυναίκες, παιδιά— εκτελέστηκαν εν ψυχρώ ως «αντίποινα» για την ηρωική αντίσταση του κρητικού λαού, ενός λαού που τόλμησε να υπερασπιστεί την ελευθερία του απέναντι στη σιδερένια μπότα του Γ΄ Ράιχ. Οι διαταγές των Στούντεντ, Μπρόγιερ, Μύλλερ και Σούμπερτ δεν ήταν απλές πολεμικές επιχειρήσεις· ήταν οργανωμένο σχέδιο εξόντωσης και τρομοκράτησης.
 
Και όμως, 81 χρόνια μετά την περιοδεία του Καζαντζάκη στην αιματοβαμμένη Κρήτη, το 2026, το τραύμα παραμένει ανοιχτό. Η έκθεση εκείνη έμεινε για δεκαετίες στην αφάνεια, θύμα των ψυχροπολεμικών σκοπιμοτήτων και των πολιτικών συμβιβασμών, μέχρι να εκδοθεί από τον Δήμο Ηρακλείου το 1983.
 
Το Χρέος του Σήμερα
 
Τι μας λέει, λοιπόν, ο Νίκος Καζαντζάκης σήμερα, μέσα από τις σελίδες αυτής της Έκθεσης; Μας λέει ότι η λήθη είναι συνενοχή. Όταν ο Καζαντζάκης κατέγραφε τον πόνο της Κρήτης, αλλά και την απίστευτη αξιοπρέπεια των ανθρώπων της που μέσα στα αποκαΐδια προσέφεραν φιλοξενία στα μέλη της Επιτροπής, δεν έκανε απλώς ένα μνημόσυνο. Έθετε τις βάσεις για τη δικαίωση.
 
Η μνήμη των θυμάτων της Βιάννου, των Ανωγείων, της Κανδάνου, του Κοντομαρί, όπως την κατέγραψε η πένα του μεγάλου Κρητικού, δεν ζητά εκδίκηση. Ζητά Δικαιοσύνη. Ζητά την έμπρακτη αναγνώριση της ευθύνης, την απόδοση των οφειλόμενων επανορθώσεων και αποζημιώσεων, και την ένταξη αυτής της ιστορικής αλήθειας στη συλλογική ευρωπαϊκή συνείδηση. Γιατί δεν μπορεί να υπάρξει ενωμένη και δημοκρατική Ευρώπη πάνω σε επιλεκτική αμνησία.
 
Κλείνοντας, ας κρατήσουμε την εικόνα του Νίκου Καζαντζάκη το καλοκαίρι του 1945: Ένας οικουμενικός πνευματικός άνθρωπος, σκυμμένος πάνω από τα χαλάσματα της γενέτειράς του, να μετατρέπει τον θρήνο σε μαρτυρία και το έγκλημα σε αιώνιο τεκμήριο που καταγράφεται και στον “Καπετάν Μιχάλη” .
 
Το δικό μας χρέος, εδώ στο Ηράκλειο, στην Κρήτη, στην Ελλάδα το 2026, τις ημέρες τιμής της αντίστασης στην Ιταλική και μετέπειτα Γερμανική και Βουλγαρική εισβολή το 1940 και στα μετέπειτα εγκλήματα στην κατοχή, είναι να μην επιτρέψουμε η μαρτυρία αυτή να μείνει ένα μουσειακό κειμήλιο, αλλά να την κρατήσουμε ζωντανή ως φάρο ιστορικής συνείδησης, ελευθερίας και απαράγραπτης δικαιοσύνης.



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 8:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γράφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γράψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε, απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.