Σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες διαφόρων συγγραφέων, αλλά και με ευρήματα τα οποία έχουν κατά καιρούς αποδοθεί σε προγενέστερες επαφές μεταξύ του Παλαιού και του Νέου Κόσμου, διατυπώθηκε η άποψη ότι Έλληνες θαλασσοπόροι, ήδη από την προϊστορική εποχή, ενδέχεται να είχαν φθάσει στις ακτές της Αμερικής και να είχαν εγκαταστήσει αποικίες ή εμπορικούς σταθμούς σε διάφορες περιοχές.
Οι σχετικές θεωρίες τοποθετούν τέτοιες υποθετικές εγκαταστάσεις στον Καναδά, στη Φλόριδα και στην κάτω κοιλάδα του Μισισιπή, καθώς και στη Νότια Αμερική, στη Βενεζουέλα, στη Βραζιλία, στη Βολιβία και στην περιοχή του Αμαζονίου. Κατά τους μεταγενέστερους αιώνες, σύμφωνα με τις ίδιες απόψεις, οι θαλασσοπόροι αυτοί θα μπορούσαν να είχαν προχωρήσει προς τις ακτές του Ειρηνικού, στο Περού, και από εκεί προς τα νησιά του Νότιου Ειρηνικού.
Στην κατεύθυνση αυτή έχουν κατά καιρούς συσχετισθεί αρχαία ευρήματα και παραδόσεις της Νήσου του Πάσχα, καθώς και αναφορές σε λευκούς ανθρώπους που, σύμφωνα με ορισμένες τοπικές παραδόσεις, είχαν φθάσει στις περιοχές αυτές. Τους ανθρώπους αυτούς ορισμένοι ερευνητές και συγγραφείς έχουν θεωρήσει προγόνους των μεταγενέστερων κατοίκων. Σχετικές αναφορές περιλαμβάνονται και στο έργο του Σαρλ Μπερλίτζ Μυστήρια από Ξεχασμένους Κόσμους (σελ. 175 κ.ε.).
Οι Αιγαίοι οι πρώτοι ναυτικοί
Είναι γεγονός ότι ήδη από τη δεύτερη χιλιετία π.Χ. οι πολιτισμοί του Αιγαίου είχαν αναπτύξει σημαντικές ναυτικές ικανότητες. Ο Μινωικός πολιτισμός της Κρήτης και, αργότερα, ο Μυκηναϊκός πολιτισμός των Αχαιών ανέπτυξαν αξιόλογη ναυτική τεχνογνωσία και πραγματοποίησαν εκτεταμένες θαλάσσιες μετακινήσεις και εμπορικές επαφές στην ανατολική Μεσόγειο.
Από την άλλη πλευρά, η παράδοση διασώζει μεγάλες ναυτικές εκστρατείες, όπως την Αργοναυτική Εκστρατεία προς την Κολχίδα και την εκστρατεία των Αχαιών εναντίον της Τροίας. Οι παραδόσεις αυτές μαρτυρούν ασφαλώς τη μεγάλη σημασία που είχε η θάλασσα στη μυθολογική και πολιτισμική συνείδηση των αρχαίων Ελλήνων. Η σύνδεσή τους, όμως, με την αμερικανική ήπειρο αποτελεί ζήτημα ερμηνείας και όχι ιστορικά αποδεδειγμένο γεγονός.
Οι Έλληνες ταξίδευαν σε όλο τον κόσμο
Παράλληλα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι οι αρχαίες ελληνικές φυλές δεν κινήθηκαν μόνον προς τη Δύση, αλλά και προς την Ανατολή. Στην περιοχή της βόρειας Ιαπωνίας, για παράδειγμα, διατηρήθηκε μέχρι τους νεότερους χρόνους ο πληθυσμός των Αϊνού, για τους οποίους έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί διάφορες θεωρίες σχετικά με την καταγωγή τους. Ανάλογες αναφορές για πληθυσμούς που περιγράφονται ως «λευκοί» σε απομακρυσμένες περιοχές της Ασίας και του Ειρηνικού απαντούν και σε παλαιότερα ταξιδιωτικά και λαογραφικά έργα.
Παντού εγκατέλειψαν δείγματα του Πολιτισμού τους
Ο εξερευνητής και πλοίαρχος του Εμπορικού Ναυτικού Γεράσιμος Κολαΐτης αναφέρει, μεταξύ άλλων, σχετικές παραδόσεις για τις Φιλιππίνες, καθώς και για έναν μικρό νησιωτικό τόπο του Ινδικού Ωκεανού, ο οποίος αναφέρεται επίσης στο προαναφερθέν έργο του Μπερλίτζ.
Ανάλογες θεωρίες έχουν διατυπωθεί και για τις Κανάριες Νήσους, όπου έχουν αναζητηθεί ίχνη αρχαίων πολιτισμικών επιρροών και έχουν συνδεθεί ορισμένες παραδόσεις με την πανάρχαια παράδοση της Ατλαντίδας, την οποία γνωρίζουμε κυρίως από τους διαλόγους του Πλάτωνα, Τιμαίο και Κριτία.
Η Τέχνη μαρτυρά την Αλήθεια
Έχουν επίσης επισημανθεί ορισμένες ομοιότητες ανάμεσα σε αρχαία έργα τέχνης και αρχιτεκτονικά στοιχεία των πολιτισμών της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής —Μάγια, Αζτέκων και Ίνκας— και σε γνωστά διακοσμητικά ή αρχιτεκτονικά μοτίβα του αιγαιακού κόσμου. Μεταξύ αυτών έχει αναφερθεί και η παρουσία μοτίβων που θυμίζουν τον ελληνικό μαίανδρο.
Παρόμοιες συγκρίσεις έχουν επιχειρηθεί και στο γλωσσικό πεδίο. Ορισμένοι συγγραφείς έχουν επισημάνει υποτιθέμενες ομοιότητες ανάμεσα σε λέξεις των Μάγια, των Μαορί, της Κετσούα και άλλων γλωσσών του Ειρηνικού με ελληνικές λέξεις. Ωστόσο, οι γλωσσικές ομοιότητες αυτού του είδους δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη κοινής καταγωγής ή αρχαίας ελληνικής παρουσίας, καθώς απαιτείται συστηματική συγκριτική γλωσσολογική τεκμηρίωση.
Η περίφημη πινακίδα του Γκλοζέλ
Η υπόθεση της πανάρχαιας ελληνικής παρουσίας δεν περιορίζεται στην Αμερική. Στην αρχαία ελληνική παράδοση συναντούμε επίσης αναφορές στις εκστρατείες του Ηρακλή προς τη Δύση και στη Γαλατία, καθώς και στις επαφές του ελληνικού κόσμου με μακρινούς λαούς της Δυτικής Ευρώπης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίφημη πινακίδα του Γκλοζέλ στη Γαλλία, η αυθεντικότητα της οποίας έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης επιστημονικής αντιπαράθεσης. Ορισμένοι ερευνητές την έχουν θεωρήσει αρχαιότατο εύρημα, ενώ άλλοι έχουν αμφισβητήσει την αυθεντικότητά της. Επομένως, η πινακίδα παραμένει ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς επιφύλαξη ως απόδειξη αρχαίας ελληνικής εγκατάστασης στη Γαλλία.
Στο πλαίσιο ορισμένων ερμηνειών της Ορφικής παράδοσης, η πινακίδα έχει συσχετισθεί με την αρχαία ελληνική μυθολογία και τις εκστρατείες του Ηρακλή προς τη Δύση. Κατά την ίδια συλλογιστική, έχει διατυπωθεί ακόμη και η υπόθεση ότι οι Βάσκοι θα μπορούσαν να σχετίζονται με επιμειξία αρχαίων πληθυσμών της περιοχής με ομάδες που συνδέονται μυθολογικά με τις εκστρατείες του Ηρακλή. Πρόκειται, ωστόσο, για υπόθεση που δεν αποτελεί αποδεκτό ιστορικό συμπέρασμα.
Πώς μπορούσαν να διασχίσουν οι αρχαίοι τον Ατλαντικό;
Και εδώ γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: πώς θα μπορούσαν οι αρχαίοι θαλασσοπόροι να διασχίσουν τον Ατλαντικό και ακόμη και τον Ειρηνικό Ωκεανό, χωρίς τις τεχνολογικές δυνατότητες της σύγχρονης εποχής;
Η απάντηση δεν είναι κατ’ ανάγκην αδύνατη από ναυτική άποψη. Στη νεότερη εποχή, θαλασσοπόροι κατόρθωσαν να διασχίσουν μεγάλους ωκεανούς με μικρά πλοιάρια, χωρίς μηχανική πρόωση, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη ναυσιπλοΐα μπορεί να πραγματοποιήσει εξαιρετικά μακρινά ταξίδια ακόμη και με περιορισμένα τεχνολογικά μέσα.
Οι αρχαίοι Έλληνες διέθεταν σημαντική ναυτική εμπειρία και ανέπτυξαν γνώσεις αστρονομίας, οι οποίες μπορούσαν να χρησιμεύσουν τόσο στον προσανατολισμό όσο και στη μέτρηση του χρόνου και των εποχών. Η ναυτική τους παράδοση, επομένως, υπήρξε αναμφισβήτητα σημαντικό επίτευγμα του αρχαίου κόσμου.
Οι λαοί του ευρωπαϊκού Βορρά εμφανίζονται ως σημαντικοί υπερπόντιοι θαλασσοπόροι αρκετούς αιώνες αργότερα. Οι Βίκινγκς, ειδικότερα, έφθασαν στη Βόρεια Αμερική γύρω στο 1000 μ.Χ., γεγονός που έχει πλέον τεκμηριωθεί αρχαιολογικά.
Οι Ανασκαφείς φέρνουν στο φως τα τεκμήρια
Υπάρχουν επίσης αναφορές σε μακρινά εμπορικά ταξίδια των Μινωιτών και άλλων αρχαίων λαών προς αναζήτηση πολύτιμων πρώτων υλών, όπως ο κασσίτερος και το ήλεκτρον. Η έκταση, όμως, αυτών των ταξιδιών και η ακριβής γεωγραφική τους εμβέλεια εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο έρευνας.
Ο Αριστοφάνης, στους Όρνιθες, παίζει ακόμη και με τη λέξη «Πελασγοί», δημιουργώντας μια ευφάνταστη λογοπαίγνιακή σύνδεση με τα «μεγάλα πτηνά». Η εικόνα αυτή μπορεί συμβολικά να παραπέμπει σε έναν λαό που κινείται διαρκώς, αναζητώντας νέους τόπους και νέους ορίζοντες.
Η τάση των Ελλήνων προς τη μετανάστευση και τη δημιουργία αποικιών δεν σταμάτησε στους ιστορικούς χρόνους. Από τις αρχαίες αποικίες της Μεσογείου και του Ευξείνου Πόντου έως τις μεγάλες ελληνικές κοινότητες της νεότερης εποχής, ο ελληνικός κόσμος παρουσίασε αξιοσημείωτη γεωγραφική κινητικότητα.
Και ίσως οι μελλοντικές έρευνες, καθώς εξελίσσονται η αρχαιολογία, η γενετική, η γλωσσολογία και οι άλλες επιστήμες, να φωτίσουν ακόμη περισσότερο τις άγνωστες πτυχές των μετακινήσεων και των επαφών των αρχαίων λαών.
Οι Έλληνες γνώριζαν περισσότερα από ότι νομίζουμε
Είναι βέβαιο ότι οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν περισσότερα για τον κόσμο γύρω τους απ’ όσα συχνά τους αποδίδουμε. Από τους Μινωίτες και τους Μυκηναίους έως τους Ίωνες φυσικούς φιλοσόφους και τους κλασικούς χρόνους, ο ελληνικός κόσμος ανέπτυξε μια ιδιαίτερη παράδοση παρατήρησης, έρευνας και αναζήτησης της γνώσης.
Και, ανεξάρτητα από το εάν οι πιο τολμηρές θεωρίες για υπερωκεάνιες ελληνικές αποικίες αποδειχθούν κάποτε βάσιμες ή όχι, παραμένει αδιαμφισβήτητο ότι η αρχαία ελληνική σκέψη άσκησε τεράστια επιρροή στην παγκόσμια ιστορία και στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο, τη φύση και τον ίδιο τον εαυτό του.
Από την προϊστορική εποχή έως σήμερα, η αναζήτηση νέων οριζόντων υπήρξε αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης περιπέτειας. Και ίσως αυτή ακριβώς η αδιάκοπη αναζήτηση να αποτελεί το πιο διαχρονικό χαρακτηριστικό του ελληνικού πνεύματος.
Επίλογος
Οι Έλληνες πήγαν πριν από τον Κολόμβο στην Αμερική; Το ερώτημα αυτό δεν μπορεί να απορρίπτεται απλώς επειδή δεν εντάσσεται στις δογματικές ιστορικές αντιλήψεις του κατεστημένου. Οι μαρτυρίες, οι παραδόσεις, τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι ναυτικές δυνατότητες των αρχαίων Πελασγών Ελλήνων και οι διάφορες ενδείξεις που έχουν κατά καιρούς επισημανθεί συνθέτουν ένα πεδίο έρευνας από τα Ελληνικά και ξένα ΑΕΙ .Απαιτεί ανοιχτό πνεύμα, έρευνα που ελλείπει και απαλλαγή από προκαταλήψεις.
Η ιστορία δεν γράφεται μόνο από όσα γνωρίζουμε, αλλά και από όσα η έρευνα εξακολουθεί να φέρνει στο φως. Νέα ευρήματα πρέπει να ανατρέψουν παλαιότερες βεβαιότητες και να οδηγούν σε νέες ερμηνείες του παρελθόντος. Επομένως, οι γραπτές μαρτυρίες και ο πολιτισμός των αρχαίων Ελλήνων ανά τον κόσμο εν συνδυασμώ και με τις ι ναυτικές τους ικανότητες πρέπει να εξετάζονται με σοβαρότητα και χωρίς apriori αποκλεισμούς.
Ίσως, τελικά, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι μόνο «αν οι Έλληνες έφθασαν στην Αμερική πριν από τον Κολόμβο», αλλά γιατί ακόμη δεν ρίξαμε φως στην πανάρχαια γραπτή προϊστορία των Ελλήνων; Τι είναι αυτό που την εμποδίζει;
Και η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα δοθεί όχι από δογματισμούς, αλλά από τα ίδια τα τεκμήρια που η αρχαιολογική σκαπάνη και η επιστημονική έρευνα θα φέρνουν κάποτε στο φως.
(30/9/26)
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου