1 Μαΐου 2026

Τεκτονικές αλλαγές στο διεθνές σύστημα φέρνει ο πόλεμος στο Ιράν

Διεύρυνση σύγκρουσης πέραν από το στρατιωτικό επίπεδο: Ο πόλεμος στο Ιράν αποκτά χαρακτηριστικά συστημικής κρίσης. Η ενεργειακή αστάθεια και οι διαταραχές στο εμπόριο επηρεάζουν ταυτόχρονα Ευρώπη, Ασία και αναδυόμενες οικονομίες.
 
Εμφάνιση πολυπολικών τάσεων: Μεσαίες και περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να κινηθούν αυτόνομα, επιδιώκοντας στρατηγική αυτονομία σε ένα περιβάλλον που γίνεται πιο κατακερματισμένο. Η σύγκρουση λειτουργεί ως επιταχυντής των υφιστάμενων τάσεων αποδυνάμωσης της μονοπολικής ισορροπίας.  
 
Tο παγκόσμιο σύστημα μεταβαίνει σε μια «πολυπολική τάξη» όπου η ισχύς κατανέμεται σε πολλαπλά κέντρα, όχι μέσω ισορροπίας αλλά μέσω κατακερματισμού.
 
Παγκόσμιος Νότος και αναζήτηση αυτονομίας
 
Αποστασιοποίηση από τη Δύση: Χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής αποφεύγουν να ευθυγραμμιστούν πλήρως με τις ΗΠΑ. Επιλέγεται μια πιο ουδέτερη ή πολυδιάστατη στάση.
 
Ενίσχυση εναλλακτικών δικτύων: Εμπορικές και ενεργειακές σχέσεις μετατοπίζονται προς μη δυτικά σχήματα, με αυξημένη εμπλοκή Κίνας και Ρωσίας. Η Κίνα εκμεταλλεύεται την κρίση για να εδραιωθεί.
 
Διαμεσολαβητικός ρόλος τρίτων: Χώρες όπως το Πακιστάν και το Ομάν επιδιώκουν ρόλο διαμεσολαβητή, δείχνοντας ότι η διαχείριση κρίσεων δεν ελέγχεται πλέον αποκλειστικά από τη Δύση. Ακόμη και η Κίνα μεσολάβησε για την κατάπαυση του πυρός.
 
Ο Παγκόσμιος Νότος δεν λειτουργεί ως ενιαίο μπλοκ, αλλά ως σύνολο κρατών που επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία και διαπραγματευτική ισχύ.
 
Ενέργεια ως όπλο και εργαλείο προβολής ισχύος
 
Δομική ενεργειακή κρίση: Η σύγκρουση ανέδειξε την εξάρτηση από υδρογονάνθρακες, με διαταραχές στην προσφορά και κίνδυνο ελλείψεων, όχι μόνο υψηλών τιμών. Το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου/LNG διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ, το οποίο βρίσκεται υπό de facto έλεγχο του Ιράν (περισσότερα στο Iran War Monitor του iEpikaira ΕΔΩ!).
 
Μόνιμη μεταβολή του ενεργειακού μοντέλου: Η κρίση θεωρείται ότι έχει ήδη αλλάξει την διεθνή ενεργειακή αρχιτεκτονική εις βάθος, επιταχύνοντας παράλληλα και αντικρουόμενες τάσεις, τόσο επιστροφής στα ορυκτά καύσιμα όσο και στροφής σε εναλλακτικές μορφές.
 
Περιορισμοί αμερικανικής ισχύος: Η απουσία σαφούς στρατηγικής εξόδου των ΗΠΑ από τον πόλεμο και το υψηλό του κόστος εντείνουν αμφιβολίες για τη δυνατότητα διατήρησης μακροχρόνιων επιχειρήσεων. Οι ΗΠΑ έχουν εξαντλήσει αποθέματα σημαντικών όπλων χωρίς να φαίνεται να έχουν επιτύχει απτά αποτελέσματα επί του πεδίου.
 
Η ενέργεια λειτουργεί ταυτόχρονα ως εργαλείο προβολής ισχύος και ως περιορισμός της. Η Κίνα όμως φαίνεται να κυριαρχεί στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών απαραίτητων για την αναπλήρωση των δυτικών οπλοστασίων.
 
Τι αλλάζει αν οι ΗΠΑ δεν επικρατήσουν
 
Τέλος μονοπολικής φάσης: Μια μη καθαρή επικράτηση των ΗΠΑ θα επιβεβαίωνε ότι η περίοδος της αδιαμφισβήτητης αμερικανικής υπεροχής έχει ουσιαστικά λήξει. Ο Πρόεδρος Τραμπ θα μείνει στην ιστορία ως ο ηγέτης που έβαλε την ταφόπλακα στην αμερικανική ηγεμονία και επιτάχυνε την παρακμή των ΗΠΑ.
 
Ενίσχυση πολυπολικότητας: Κίνα, Ρωσία και περιφερειακές δυνάμεις θα ενισχύσουν τη θέση τους ως εναλλακτικοί πόλοι ισχύος. Ήδη παρατηρείται μετατόπιση εμπορίου και ενέργειας εκτός δυτικών δικτύων. Η Κίνα ήδη εργαλειοποιεί τον πόλεμο ως «σχολείο» εκμάθησης επιχειρησιακών τακτικών των ΗΠΑ. Η Ρωσία έχει ήδη αποκτήσει την απαραίτητη γνώση στην Ουκρανία.
 
Αναβάθμιση Παγκόσμιου Νότου: Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ελευθερία επιλογών. Δεν θα απαιτείται πλήρης ευθυγράμμιση με μία συγκεκριμένη δύναμη, αλλά θα επιδιώξουν ισορροπία μεταξύ πολλών. Κάποιο μάλιστα διαβλέπουν την ανάδυση ενός νέου «τετράγωνου» δυνάμεων (Τουρκία, Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος) με δυνατότητα θεσμοποίησης νέας περιφερειακής ισορροπίας και με σημαντικές επιπτώσεις για τον Ελληνισμό.
 
Αναδιάταξη εμπορίου και νομισμάτων: Πιθανή επέκταση χρήσης εναλλακτικών νομισμάτων και διμερών συμφωνιών. Η παγκοσμιοποίηση δεν παύει να υφίσταται, αλλά αλλάζει τη σημερινή της μορφή.
 
Δομική πίεση σε τρόφιμα και λιπάσματα: Η Μέση Ανατολή καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής λιπασμάτων. Παρατεταμένη σύγκρουση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε κρίση επισιτιστικής ασφάλειας, με 45 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους να κινδυνεύουν από λιμό.
 
Αλυσιδωτές επιπτώσεις στη βιομηχανία: Αυξήσεις σε θείο, αλουμίνιο και πρώτες ύλες λιπασμάτων (ουρία κλπ) ήδη μεταφέρονται σε γεωργία και μεταποίηση, επηρεάζοντας το συνολικό κόστος τροφίμων. Η έλλειψη ηλίου (κυρίως από το Κατάρ) διαταράσσει την παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών.
 
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο ποιος θα επικρατήσει στρατιωτικά στο πόλεμο του Ιράν αλλά και το αν επιβεβαιωθεί ότι η προβολή ισχύος από μία δύναμη πλέον δεν επαρκεί για τον έλεγχο του διεθνούς συστήματος. Οι επιλογές των ΗΠΑ την απομόνωσαν από συμμάχους την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Η Pax Americana πνέει τα λοίσθια εδώ και καιρό και ο πόλεμος στο Ιράν έρχεται ως επιβεβαίωση.
  
Διαδραστικός Προσομοιωτής Συσχετισμών Δυνάμεων (πατήστε για να τον χρησιμοποιήσετε ΕΔΩ)
 
Θα είναι ο τελευταίος πόλεμος αυτού του τύπου;
 
Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς με σιγουριά. Ωστόσο, φαίνεται ότι αποτελεί σημείο καμπής. Ο πόλεμος στο Ιράν χαρακτηρίζεται από αναλυτές ως «ιμπεριαλιστική στρατηγική» που αναχαιτίζεται -επί του παρόντος- από την Τεχεράνη.
 
Οι μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις υψηλού κόστους είναι πρόδηλο ότι γίνονται λιγότερο βιώσιμες για τις ΗΠΑ -δεν αποκλείεται να είναι και η τελευταία τους-, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά και στρατιωτικά. Η στρατηγική «shock and awe» απέτυχε να επιφέρει κατάρρευση, αντίθετα ενίσχυσε την ιρανική συνεκτικότητα και αντίδραση.
 
Μετάβαση σε έμμεσες μορφές σύγκρουσης: Αντί των απευθείας επεμβάσεων, ενδέχεται να ενισχυθούν έμμεσες μορφές σύγκρουσης. Αν και οι κυρώσεις, ενεργειακή πίεση, τεχνολογικός ανταγωνισμός και περιφερειακές συγκρούσεις μέσω τρίτων (proxies) δεν έδειξαν να πετυχαίνουν τον στόχο τους έναντι του Ιράν.
 
Δεν πρόκειται απαραίτητα για τον τελευταίο πόλεμο του είδους, αλλά μπορεί να είναι από τους τελευταίους όπου επιχειρείται ευθέως η επιβολή μονοπολικής τάξης. Το παγκόσμιο σύστημα φαίνεται να μεταβαίνει σε μια πιο σύνθετη και λιγότερο ελέγξιμη μορφή -ίσως χαοτική-. Η εποχή που οι εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ μπορούσαν να επιφέρουν ισορροπίες έχει τελειώσει. Οι αυτοκρατορίες συχνά πέφτουν εκ των έσω...
 
[Το πρωτότυπο κείμενο του παρόντος σημειώματος ΕΔΩ. Φωτο: Economist]



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 6:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , , , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.