6 Μαΐου 2026

Η παγίδα της ημιμάθειας: Γιατί οι σύμβουλοι του Τραμπ δεν κατάλαβαν τον Θουκυδίδη

Τα μέλη της κυβέρνησης Τραμπ συχνά εκφράζουν τον εσωτερικό τους Θουκυδίδη, παραφράζοντας τα λόγια του Έλληνα ιστορικού σχετικά με τις σκληρές πραγματικότητες της εξουσίας σε έναν κόσμο όπου τα έθνη κοιτούν αποκλειστικά το δικό τους συμφέρον. 
 
Τον Ιανουάριο, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την αιφνιδιαστική στρατιωτική επέμβαση που κατέληξε στην απαγωγή του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο ως παράδειγμα των “σιδερένιων νόμων που πάντα καθόριζαν την παγκόσμια ισχύ”. Ερωτηθείς για την επιχείρηση, ο ανώτερος σύμβουλος πολιτικής του Λευκού Οίκου Στίβεν Μίλερ χλεύασε τον παρουσιαστή του CNN, Τζέικ Τάπερ για την αφέλειά του σχετικά με “διεθνείς αβρότητες” όπως ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών. “Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, Τζέικ, που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που καθορίζεται από την εξουσία”.
 
Ο πόλεμος του Ιράν έχει ενισχύσει αυτά τα ένστικτα. Στις 7 Απριλίου, ο Τραμπ προειδοποίησε το ιρανικό καθεστώς να υποκύψει στην αμερικανική ισχύ. Διαφορετικά, απείλησε: “Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε”.
 
Τέτοιες αναφορές στη διαχρονική αλήθεια της πολιτικής ισχύος συχνά εμπνέονται από τον Θουκυδίδη, του οποίου η “Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου” παραμένει ένα θεμελιώδες κείμενο για τους δηλωμένους ρεαλιστές της εξωτερικής πολιτικής. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι αναλυτές επικαλούνται τακτικά το έργο του Θουκυδίδη για να εξηγήσουν την αναπόφευκτη αντιπαλότητα των μεγάλων δυνάμεων και να δικαιολογήσουν την κυριαρχία τους επί των αδύναμων. Αλλά οι αναλύσεις τους δεν προσφέρουν μια αρκετά προσεκτική ανάγνωση – και συχνά παραβλέπουν τα βαθύτερα διδάγματα που έχει να προσφέρει ο Θουκυδίδης για τους κινδύνους που δημιουργούνται όταν η εξουσία ασκείται χωρίς όρια ή νομιμότητα.
 
Το πιο διάσημο χρονογράφημα στην “Ιστορία” του Θουκυδίδη είναι ο Διάλογος των Μηλίων. Σε αυτόν, μια αντιπροσωπεία της Αθήνας παραδίδει ένα τελεσίγραφο στο νησί της Μήλου: Υποταχτείτε στην ανώτερη δύναμη της Αθήνας και γίνετε υποτελές κράτος στον πόλεμό της εναντίον της Σπάρτης ή αντιμετωπίστε την καταστροφή. Οι Μήλιοι ζητούν να παραμείνουν ουδέτεροι, αλλά αυτό δεν γίνεται δεκτό. “Ξέρετε, όπως και εμείς”, εξηγούν οι Αθηναίοι, “οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει. Η Μήλος ηττάται, οι ενήλικες άνδρες της θανατώνονται και οι γυναίκες και τα παιδιά πωλούνται ως σκλάβοι.
 
Η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ έχει υιοθετήσει με ενθουσιασμό τη λογική του Διαλόγου. Αυτό φαίνεται στην ωμή δήλωση του προέδρου Τραμπ προς τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι “δεν έχετε άλλα χαρτιά [να παίξετε]” αλλά και στις εκφοβιστικές του πιέσεις προς τη μικροσκοπική Δανία να παραχωρήσει τον έλεγχο της αραιοκατοικημένης Γροιλανδίας, στη μονομερή επιβολή δασμών σε μικρότερα έθνη, στις απειλές του να “καταλάβει” την Κούβα όταν το επιλέξουν οι ΗΠΑ και στις απαιτήσεις του να βοηθήσουν οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ – με τους οποίους δεν έγινε καμία επικοινωνία πριν από τον πόλεμο στο Ιράν – ώστε να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Αυτές είναι οι ενέργειες μιας αδίστακτης υπερδύναμης που έχει εγκαταλείψει κάθε πρόσχημα φωτισμένης ηγεσίας ή σεβασμού της νομιμότητας, υπέρ της παγκόσμιας κυριαρχίας.
 
Αλλά ο αδιάκοπος εκφοβισμός της κυβέρνησης Τραμπ αγνοεί ένα κεντρικό μάθημα από την κλασική αρχαιότητα: η μετατόπιση της Αθήνας από μια καλοπροαίρετη δύναμη σε μια κακόβουλη αυτοκρατορία άνοιξε τον δρόμο της προς την καταστροφή.
 
Από τον 7ο αιώνα π.Χ. και μετά, οι πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας αναγνώριζαν έναν από αυτούς ως φυσικό ηγέτη, με το δικαίωμα να έχει εξέχουσα θέση και ειδικά δικαιώματα για τη δυσανάλογη συμβολή του στη συλλογική άμυνα. Ονόμαζαν αυτή τη δύναμη τον ηγέτη. Ωστόσο, συχνά υπήρχαν δυνάμεις που αμφισβητούσαν τον ηγέτη. Η πιο διάσημη τέτοια σύγκρουση ήταν ο Πελοποννησιακός Πόλεμος, ο οποίος έφερε την Αθήνα αντιμέτωπη με την Σπάρτη. Τελικά, η Αθήνα ηττήθηκε.
 
“Αυτό που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο”, έγραψε ο Θουκυδίδης, “ήταν η ανάπτυξη της αθηναϊκής δύναμης και ο φόβος που προκάλεσε στην Σπάρτη”. Πολλοί σύγχρονοι μελετητές έχουν πιαστεί από αυτή τη γραμμή, θεωρώντας ότι αποτελεί μια περιληπτική περιγραφή για το αναπόφευκτο του πολέμου μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Όπως η Αθήνα και η Σπάρτη, λένε, οι ΗΠΑ και η Κίνα κινδυνεύουν να πέσουν στην “παγίδα του Θουκυδίδη”.
 
Αλλά, όπως διευκρινίζει ο ίδιος ο ιστορικός, τα αίτια του πολέμου ήταν βαθύτερα. Αυτό που έκανε την αυξανόμενη δύναμη της Αθήνας τόσο ανησυχητική ήταν η παραβίαση των ελληνικών κανόνων, στην προσπάθειά της να μετατρέψει την συναινετική ηγεσία της σε μια καταπιεστική αυτοκρατορία. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης των Σπαρτιατών για το αν θα έπρεπε να πάνε σε πόλεμο, η αντιπροσωπεία της Αθήνας δικαιολόγησε την αυτοκρατορική στροφή της πόλης: “Δεν δώσαμε εμείς το παράδειγμα, γιατί ήταν πάντα νόμος ότι ο ασθενέστερος πρέπει να υπόκειται στον ισχυρότερο”. Το τέχνασμα απέτυχε, επιβεβαιώνοντας τις υποψίες για τις ιμπεριαλιστικές προθέσεις της Αθήνας και οδηγώντας τους Σπαρτιάτες και τους συμμάχους τους να εγκρίνουν την κήρυξη πολέμου.
 
Με άλλα λόγια, αυτό που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο δεν ήταν απλώς η παρουσία αντίπαλων μεγάλων δυνάμεων, αλλά το γεγονός ότι μία από αυτές άρχισε να καταχράται τους κανόνες του συστήματος που είχε επιτρέψει την άνοδό της στο μεγαλείο εξαρχής.
 
Ο πειρασμός να εκμεταλλευτεί κανείς την κυριαρχία του είναι μια επαναλαμβανόμενη ιστορική παρόρμηση – μια στην οποία η Αμερική του Τραμπ έχει υποκύψει. Κουρασμένες από την ανάληψη ευθυνών προς το γενικό συμφέρον, οι ΗΠΑ αξιοποιούν και καταχρώνται τη δομική τους κυριαρχία για μέγιστο κέρδος, εξαναγκάζοντας και αποσπώντας οφέλη ακόμη και από τους πιο στενούς τους εταίρους. Όπως και στην εποχή του Θουκυδίδη, αυτή η στάση υπόσχεται βραχυπρόθεσμα κέρδη αλλά μακροπρόθεσμη καταστροφή.
 
Η ιδιοφυΐα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ μετά το 1945 έγκειται στην ενσωμάτωση της τρομερής ισχύος της Αμερικής σε ένα πλαίσιο διεθνών θεσμών και δικαίου στο οποίο όλα τα έθνη, μεγάλα και μικρά, μπορούσαν να συμμετάσχουν αντλώντας οφέλη. Αυτή η διευθέτηση ήταν κάθε άλλο παρά τέλεια και είχε πολλά επεισόδια ιμπεριαλιστικών παρεμβάσεων. Αλλά συνολικά απέδωσε καρπούς για τις ΗΠΑ. Προστάτευσε την πραγματικότητα της αμερικανικής κυριαρχίας, νομιμοποίησε την αμερικανική ισχύ και δημιούργησε μια τάξη που συνάδει σε μεγάλο βαθμό με τα αμερικανικά συμφέροντα.
 
Σήμερα, οι ΗΠΑ χάνουν όλα αυτά τα πλεονεκτήματα. Η κυβέρνηση Τραμπ καταστρέφει κάθε εναπομένουσα πίστη ότι μπορεί να υπάρξει εμπιστοσύνη πως οι ΗΠΑ θα ασκήσουν την εξουσία τους με υπευθυνότητα. Ακυρώνει επίσης τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ της αμερικανικής εξουσίας και της συμπεριφοράς της Ρωσίας στην Ουκρανία ή της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα ή (ενδεχομένως) στην Ταϊβάν.
 
Ακόμα και οι ηγέτες, στο τέλος της ημέρας, χρειάζονται φίλους. Ο Τραμπ μπορεί να επιμείνει, όπως έκανε στη σύγκρουση με το Ιράν, ότι “δεν χρειαζόμαστε τη βοήθεια κανενός!”. Αλλά αν οι ΗΠΑ παραμείνουν σε αυτήν την πορεία, θα βρεθούν χωρίς συμμάχους και εταίρους, μια μοναχική υπερδύναμη σε ένα διεθνές σύστημα χωρίς κανόνες που οι ίδιες βοήθησαν να δημιουργηθεί. Δεν είναι πολύ αργά για να αλλάξουμε την πορεία μας – και αυτό ξεκινά με μια πιο προσεκτική ανάγνωση του Θουκυδίδη.
 



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 5:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.