Μιχάλης Χαραλαμπίδης: «Η πολιτική ή είναι ιερή ή δεν είναι πολιτική»

Γράφει ο Θεοφάνης Μαλκίδης

Από την ομιλία του Θεοφάνη Μαλκίδη στην εκδήλωση για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη. Ένωση Ποντίων Σουρμένων, 15 Απριλίου 2026. 

Λόγος Ελληνικός 

«Πάντοτε πίστευα και η ιστορία μου έδινε  δίκαιο, ότι η Ελλάδα μπορεί να γίνει κέντρο μορφωτικό του κόσμου, όχι μόνο για το χθες αλλά για το αύριο», είχε αναφέρει ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης, μιλώντας πριν μερικά χρόνια στον ίδιο χώρο που βρισκόμαστε και εμείς απόψε, τιμώντας τη μνήμη και το έργο του, εδώ στην ιστορική  Ένωση Ποντίων Σουρμένων.  

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης (Αλεξανδρούπολη 1951- Αθήνα 2024), έγραψε και ανέδειξε, θεμελίωσε και υπερασπίστηκε με συνέπεια την ανάγκη για την ανάδειξη της Γενοκτονίας, την κρίση του κεμαλισμού και το τουρκικό πρόβλημα, την απελευθέρωση των λαών της Μιράς Ασίας, την  ενδογενή πολιτική και ανάπτυξη, την ιστορική και πολιτισμική αυτογνωσία, την  κοινωνική δικαιοσύνη.  Η βαθιά γνώση της Ελληνικότητας, της ιστορίας, η σύνθεση πολιτικής, φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας, τον οδήγησε στη δημιουργία μίας ολοκληρωμένης (πολιτικής) πρότασης για τον Ελληνισμό.

Παρότι πολλοί προσπάθησαν να τον απομονώσουν και να τον εξαφανίσουν από την επίσημη πολιτική σκηνή,  αποτέλεσε και (θα) αποτελεί σημείο αναφοράς για όσους αναζήτησαν και (θα) συνεχίζουν να αναζητούν μία διαφορετική οδό  για τον Ελληνισμό, με βάση την πολιτική, το ελληνικό ιστορικό και πολιτισμικό βάθος, τη συλλογική μνήμη, την αυτόχθονη σκέψη και την ανάγκη και αίτημα για ουσιαστική αναγέννηση του Ελληνισμού.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα η οποία άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στην πνευματική, πολιτική και κοινωνική ζωή του Ελληνισμού και  κατά γενική ομολογία ήταν ένας σημαντικός διανοούμενος, συγγραφέας, πολιτικός.

Η σκέψη του χαρακτηρίστηκε από μια βαθιά πατριωτική συνείδηση, συνδυασμένη με μια κριτική ματιά στις παθογένειες της ελληνικής πολιτικής, οικονομίας και κοινωνίας. Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της αποκέντρωσης καθώς και της περιφερειακής και ισόρροπης ανάπτυξης, αναδεικνύοντας το προβληματικό, χρεοβόρο, παρασιτικό κράτος των Αθηνών, πιστεύοντας  στη δυναμική και την αναγέννηση της ελληνικής περιφέρειας. Το συγγραφικό του έργο, πλούσιο και πολυδιάστατο, περιλαμβάνει βιβλία, μελέτες, άρθρα, δοκίμια και δημοσιεύσεις στο γραπτό και ηλεκτρονικό τύπο, συνεντεύξεις σε ραδιοφωνικούς  και τηλεοπτικούς σταθμούς (όπου αυτό ήταν  επιτρεπτό…) με αντικείμενο  τα εθνικά θέματα,  τη Γενοκτονία,   τη Μακεδονία, τον Πόντο και τη Μικρά Ασία,  τον Ελληνισμό της Μεγάλης Ελλάδας,   τις πόλεις και την ανάπτυξη,   τον τουρισμό,  τον αγροτικό και διατροφικό τομέα, για την πολιτική και τα κόμματα.

Μαζί με  την πνευματική του παραγωγή, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης είχε ενεργό πολιτική δράση. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος μέλος της ομάδας που συνέγραψε την ιδρυτική του διακήρυξη, εκλεγμένο για δεκαετίες στα κομματικά όργανα και  αγωνίστηκε για τις ιδέες του και την προώθηση της Ελληνικότητας με συνέπεια και ανιδιοτέλεια, έχοντας πάντα ως γνώμονα το συλλογικό συμφέρον. Αποχώρησε από το δημιούργημά του, έχοντας γνώση ότι το κράτος, το κόμμα, δεν είναι όχημα για καριέρα, πλουτισμό. 

Η ιδιαίτερη γραφή του, η συνεχή του δράση, η πλούσια πολιτική του προσφορά, ο   ασκητικός του βίος- είχε μηδενικό πόθεν έσχες- συγκροτούν, μεταξύ των άλλων,  τα στοιχεία της μοναδικής του προσωπικότητας: ευγένεια και   ήθος, αυστηρότητα και  δικαιοσύνη,  μεγαλοψυχία και  φιλία, ιδέες και επιμονή,   εντιμότητα και  ανιδιοτέλεια, αξιοπρέπεια  και  θάρρος, ανδρεία, αγάπη και  Ελληνικότητα. Καθοριστική είναι η (προφητική όπως ονομάστηκε) ομιλία του στο 4ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το 1996, ομιλία στην οποία αναφέρθηκε, προέβλεψε- αρκετοί έγραψαν ότι προφήτεψε- την οικονομική κρίση στην Ελλάδα: «Στο τέλος του κύκλου το 2004 ή το 2010 η Ελλάδα, αυτό που ονομάζω Τουρκομπαρόκ», θα γίνει «Βιλαέτι ή Γερμανικό Λάντερ». Ανέφερε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να θέσει  στην ακριβή της διάσταση το Τουρκικό πρόβλημα, ονοματίζοντας τη μήτρα της ανωμαλίας στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μικράς Ασίας: «Δεν υπάρχει Κυπριακό πρόβλημα, δεν υπάρχει πρόβλημα Αιγαίου, δεν υπάρχει πρόβλημα Θράκης υπάρχει ένα πρόβλημα: Το τουρκικό πρόβλημα.Και αυτό πρέπει να λυθεί με βάση τις αρχές, τις αξίες, και τα ιδανικά που αποτέλεσαν τα θεμέλια των ευρωπαϊκών δημοκρατιών.

Η 19η Μαΐου 

Μία εκ των κορυφαίων δραστηριοτήτων του,  αφορά την ανάδειξη της Γενοκτονίας του Ελληνισμού, του μαζικού εγκλήματος εναντίον των Ελληνίδων και των Ελλήνων από την Τουρκία. Το 1985 μαζί με άλλους συναθλητές του, όπως του άρεσε να λέει, ιδρύει το Κέντρο Ποντιακών Μελετών και το 1986 δημοσιεύει το κείμενο του «Πόντιοι. Δικαίωμα στη Μνήμη», το οποίος όπως αναφέρει « άλλαξε την ποντιακή ιστορία. Δύο χρόνια μετά τον Αύγουστο του 1988 στο Δεύτερο Παγκόσμιο Ποντιακό Συνέδριο  πρότεινα την 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων».

Το 1988 στο Β΄ Παγκόσμιο Ποντιακό Συνέδριο, εκτός από την αναγνώριση της  Γενοκτονίας, αίτημα για το οποίο  «κάθε λαός έχει δικαίωμα να απαιτεί με επιμονή την επίσημη αναγνώριση των αδικημάτων που διαπράχθηκαν εναντίον του». Την  24η  Φεβρουαρίου 1994 η Βουλή των Ελλήνων υλοποιεί την πρότασή και καθιερώνει  τη 19η Μαΐου ως «Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου».

Συνεχίζει τις πρωτοβουλίες του, θέτει στη συνέχεια το Ποντιακό στον ΟΗΕ, αλλά και στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Μάλιστα αρκετές από τις παρεμβάσεις του είχαν σαν αποτέλεσμα την αναγνώριση της Γενοκτονίας από κοινοβούλια, καθώς και από φορείς σε όλον τον πλανήτη (Σουηδία, Αρμενία, ΗΠΑ, Καναδάς, Ιταλία, κ.ά). Η Τουρκία τον θεωρεί τον υπ΄ αριθμόν ένα εχθρό της, τον επικηρύσσει και όλο και πιο συχνά σενάρια δολοφονίας του έρχονται στην επιφάνεια. 

Η καθοριστική συμβολή

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης  πρότεινε με το προσωπικό του παράδειγμα,  ένα διαφορετικό πολιτικό και αναπτυξιακό πρότυπο στην Ελλάδα, στηριγμένο στην αυτόχθονη σκέψη, στην τοπική παραγωγή, την παράδοση και τον πολιτισμό.

Διατύπωσε έντονη κριτική στις ελίτ και τα (μη) κόμματα όπως τα αποκαλούσε της μεταπολίτευσης, στην εξάρτηση της χώρας και υποστήριξε την ανάγκη για μια εθνική στρατηγική ανεξαρτησίας και αυτονομίας.

Προώθησε το ζήτημα της Γενοκτονίας, ανάδειξε το Τουρκικό πρόβλημα, επαναδιατύπωσε το νέο Ανατολικό Ζήτημα, τονίζοντας τη σημασία της ιστορικής μνήμης και της αποκατάστασης της αλήθειας.

Αντιπροσωπεύοντας  μια κριτική, αυτόνομη και πατριωτική φωνή στην ελληνική πολιτική και διανόηση, φωνή η οποία αν  και συχνά αγνοήθηκε, συκοφαντήθηκε, λοιδορήθηκε, απομονώθηκε ή περιθωριοποιήθηκε, η σκέψη του και η δράση του όχι απλώς δικαιώθηκε αλλά είναι προκλητικά επίκαιρη, ιδίως σε περιόδους κρίσης και αναζήτησης νέων μοντέλων ανάπτυξης και εθνικής αυτογνωσίας.

Ο λόγος, η πράξη, το έργο του Μιχάλης Χαραλαμπίδης άφησε  μια μεγάλη κληρονομιά στην ελληνική πνευματική και πολιτική σκηνή, αναδεικνύοντάς τον ως μια προσωπικότητα με βαθιά επίδραση και διαρκή αξία. 

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης στην Ένωση Ποντίων Σουρμένων 

Μέχρι το θάνατό του, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης η εμβληματική φυσιογνωμία του Ποντιακού Ελληνισμού και της πολιτικής σκέψης στην Ελλάδα, διατηρούσε μια βαθιά σχέση με την Ένωση Ποντίων Σουρμένων, με ένα ζωντανό χώρο  μνήμης  του Ελληνισμού.

Η σχέση αυτή δεν ήταν τυπική, αλλά βασιζόταν σε κοινούς αγώνες για την ανάδειξη του ποντιακού ζητήματος και την προστασία της ιστορικής μνήμης.

Για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη η Ένωση αποτελούσε μια σταθερή βάση συνεργασίας και ως ένας ιστορικός προσφυγικός οικισμός, συμβόλιζαν για εκείνον τη ζωντανή συνέχεια του Ποντιακού πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο. Με την Ένωση υπήρξαν  συναθλητές, σε πλήθος πρωτοβουλιών που αφορούσαν τη διεθνοποίηση της Γενοκτονίας και η Ένωση ήταν από τους θερμότερους υποστηρικτές της πρότασής του, η οποία οδήγησε το 1994 στην αναγνώριση, από τη Βουλή των Ελλήνων,  της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης.

Μετά τον θάνατό του, η σχέση αυτή σφραγίστηκε με έναν ιδιαίτερα συγκινητικό τρόπο. Αρχικώς,  οι εκδηλώσεις της Ένωσης τον Απρίλιο του 2025 ήταν αφιερωμένες στη μνήμη του,  εκδηλώσεις οι οποίες ξεκίνησαν με την ημερίδα  με τίτλο «Το Νέο Ανατολικό Ζήτημα. Από το Δικαίωμα στη Μνήμη, στην 19η Μαΐου ως Διεθνή Ημέρα Θυμάτων του Κεμαλισμού». Στην ημερίδα μίλησαν συναθλητές του από τους λαούς για τους οποίους αγωνίστηκε ανιδιοτελώς σε όλη του τη ζωή: Έλληνες, Αρμένιοι, Ασσύριοι, Κούρδοι, Άραβες. 

Ωστόσο η πράξη που έδωσε μία άλλη διάσταση στη μακροχρόνια αυτή σχέση ήταν τον Οκτώβριο του 2025, όταν  η οικογένεια του Μιχάλη Χαραλαμπίδη δώρισε στην  Ένωση Ποντίων Σουρμένων ένα σημαντικό μέρος της βιβλιοθήκης  του καθώς και προσωπικά του είδη.

Η δωρεά περιλαμβάνει βιβλία που αντικατοπτρίζουν το πνευματικό και πολιτικό του έργο, καθώς και προσωπικά είδη, χειρόγραφα και κειμήλια που συνδέονται άμεσα με τη ζωή και τον αγώνα του. Τα βιβλία και τα προσωπικά του αντικείμενα βρίσκονται στη νέα πτέρυγα στο Ιστορικό και Λαογραφικό Ποντιακό Μουσείο, καθιστώντας τα επισκέψιμα στο κοινό. Η συμβολή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη στην πατρίδα είναι πλέον κτήμα όλων των Ελληνίδων και των Ελλήνων.

Share