Κατά τον 19ο αιώνα, πριν την έλευση των εθνών-κρατών και την επικράτηση των εθνικισμών, ο πληθυσμός αυτός κατοικούσε κατά πλειονότητα στην περιοχή της Πελαγονίας, που περιλαμβάνει την Οχρίδα (Αχρίδα), το Μοναστήρι, τη Γευγελή, και τη Στρώμνιτσα.
Τα βόρεια όριά του, που ταυτίζονταν με τα όρια της ιστορικής Μακεδονίας, ήταν το Κρούσοβο και το Πρίλαπο.
Οι πρώτες εθνικές συγκρούσεις άρχισαν το 1870, με τη δημιουργία της βουλγαρικής Εξαρχείας και με την απόπειρα των Βούλγαρων εθνικιστών να αποσπάσουν τους σλαβόφωνους πληθυσμούς από την επιρροή του ελληνόφωνου Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Ο σλαβόφωνος πληθυσμός διασπάστηκε: ένα μέρος προσχώρησε στην Εξαρχία (Εξαρχικοί), ενώ ένα άλλο σημαντικό παρέμεινε πιστό στην παραδοσιακή Ρωμιοσύνη και το Πατριαρχείο (Πατριαρχικοί).
Οι βασικές ομάδες του ελληνισμού της Πελαγονίας ήταν οι πατριαρχικοί σλαβόφωνοι, οι Βλάχοι (που τους αποκαλούσαν Γκραικομάνους) και οι ελληνόφωνοι Σαρακατσάνοι.
Ο Σλαβομακεδόνας ιστορικός Krste Bitoski αναφέρει:
«Aυτοί οι Βλάχοι βαθμιαία καθίστανται η κύρια δύναμη στο πλευρό της Μητρόπολης της Πελαγονίας για την προώθηση της Μεγάλης Ελληνικής Ιδέας
Οι ναοί και τα σχολεία του Μοναστηρίου ήταν σε ελληνικά χέρια κατά τα μέσα του 19ου αιώνα».
Στο Υπόμνημα που απέστειλε η Ελληνική Κοινότητα της Πελαγονίας το 1903 προς τις Μεγάλες Δυνάμεις, περιγράφεται με σαφήνεια η πολιτιστική και εθνική κατάσταση:
«Λαλούμεν ελληνιστί, βουλγαριστί, βλαχιστί, αλβανιστί, αλλ’ αυδέν ήττον εσμέν άπαντες Έλληνες και ουδενί επιτρέπομεν ν’ αμφισβητεί προς ημάς τούτο»
Η ένταση των εθνοτικών συγκρούσεων στην περιοχή φαίνεται και από τη μαρτυρία του Michel Pailares:
«Στο Μοναστήρι, όλοι οι Βλάχοι είναι Έλληνες ως τα βάθη της καρδιάς τους, με ελληνικές παραδόσεις και ιδανικά.
Στέλνουν πάνω από δύο χιλιάδες παιδιά στα σχολεία του ελληνισμού, που τα πλουτίζουν με τις εισφορές τους.
Αυτοί βρίσκονται επικεφαλής του πιο σκληρού και αμείλικτου αγώνα εναντίον της Βουλγαρίας και Ρουμανίας.
Δημιούργησαν μια μυστική επιτροπή που είναι ο τρόμος των κομιτατζήδων
Ούτε ο μητροπολίτης ούτε ο Έλληνας πρόξενος μπορούν να μετριάσουν τον έξαλλο πατριωτισμό τους»
Μετά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο και την ενσωμάτωση της περιοχής στο νεοσύστατο Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου (1913), η κατάσταση χειροτέρευσε.
Οι Σέρβοι ακολούθησαν μια πολιτική εκσλαβισμού και εκσερβισμού.
Απαγόρευσαν τη χρήση της ελληνικής γλώσσας και έκλεισαν τα ελληνικά σχολεία και τις ελληνικές εκκλησίες
Σε ιδεολογικό επίπεδο, μετονόμασε τους κατοίκους σε «παλιούς Σέρβους» (starii Srbrji)
Η πολιτική αυτή αντικαταστάθηκε με την πολιτική εκβουλγαρισμού κατά τη διάρκεια τόσο της περιόδου 1916-1918, όταν η περιοχή κατελήφθη από τις Κεντρικές Δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στη συνέχεια θα επανέλθει στη σερβική δικαιοδοσία και η επαρχία θα oνομαστεί Vardarska.
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θα υποστεί τη γερμανική Κατοχή
Τότε θα επιστρέψουν και οι Βούλγαροι στην περιοχή και θα συνεχίσουν την πολιτική εκβουλγαρισμού.
Αυτή την πολιτική θα προσπαθήσει να ακυρώσει ο Τίτο στη συνέχεια, εφευρίσκοντας το ιδεολόγημα του μακεδονισμού.
Κατά τη γιουγκοσλαβική περίοδο, οι Έλληνες των Σκοπίων υπέστησαν την πολιτική της μακεδονοποίησης, που ακολούθησαν όλες οι γιουγκοσλαβικές κυβερνήσεις.
Οταν ιδρύθηκε η «Μακεδονία» του Τίτο, το 1944 υπήρχαν επίσης στα Σκόπια περίπου 3.500-4.000 Σαρακατσάνοι, που αποκλείστηκαν μέσα στη Γιουγκοσλαβία
Η «Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας», με στόχο τη «μακεδονοποίηση», επέβαλε αλλαγή επιθέτων με στόχο να χαθεί η ελληνική ρίζα κι έτσι συνήθως έπαιρναν το όνομα του πατέρα, προσέθεταν ένα «-έφσκι» ή «-οφ» στο τέλος και ο γιος του Δημητρίου γινόταν «Διμιτρέφσκι» ή «Διμιτρόφ».
Φυσικά, υπήρξαν αντιδράσεις και γι’ αυτό εφαρμόσθηκε πιο αυστηρά το πρόγραμμα «μακεδονοποίησης».
Το 1947 παρέπεμψαν σε δίκη (έμεινε γνωστή στα Σκόπια ως η Δίκη των Σαρακατσάνων) τους πιο δυναμικούς από τους Σαρακατσάνους που ζούσαν κοντά στα ελληνικά σύνορα, μεταξύ των οποίων τον 19χρονο τότε Βαγγέλη Μαριούλα και τους Χ. Αποστόλου, Χ. Μπάρτζιο, Γ. Τζελέπη, Γ. Χουσνή, με την κατηγορία της κατασκοπείας υπέρ της Ελλάδας και τους τιμώρησαν με πολυετείς φυλακίσεις, ενώ ταυτόχρονα ως διοικητικό μέτρο επεβλήθη η υποχρεωτική μετακίνηση των Σαρακατσάνων σε απόσταση 70 χιλιομέτρων από τα ελληνικά σύνορα και ο εφοδιασμός τους με ειδικές ταυτότητες, στις οποίες υπήρχε η ένδειξη «Κ» (κάτι παρόμοιο με αυτό που έκαναν οι Γερμανοί στους Εβραίους, δηλαδή).
Παράλληλα, για να τους πάρουν τα κοπάδια με τα πρόβατα, ζήτησαν από τους επικεφαλής των τσελιγκάτων να δηλώσουν πόσα πρόβατα είχαν.
Αφού γινόταν η δήλωση, στην οποία ο αρχιτσέλιγκας δήλωσε επ’ ονόματί του το βιος που είχαν όλες οι οικογένειες του τσελιγκάτου (περίπου 20-30 οικογένειες σε κάθε τσελιγκάτο), τότε με νέα διαταγή τα πάνω από 400 σε κάθε δήλωση δημεύονταν υπέρ του κράτους.
Αυτή ήταν η χαριστική βολή, με την έννοια ότι διαλύθηκαν τα τσελιγκάτα και οι Σαρακατσάνοι αναγκάσθηκαν να εγκατασταθούν σε πόλεις και χωριά και να δουλεύουν ως εργάτες πλέον σε κτηνοτροφικές μονάδες ή εργοστάσια και υποχρεωτικά πλέον να μάθουν και τη λεγόμενη "μακεδονική" (sic) γλώσσα.
Βεβαίως, οι ορεσίβιοι Σαρακατσάνοι, φανατικοί Ελληνες, συνέχισαν να διατηρούν στις κοινωνικές σχέσεις τους τα ελληνικά ονοματεπώνυμα και οι γονείς να μαθαίνουν στα σπίτια τα παιδιά ελληνική γραφή και ανάγνωση.
Η κυβέρνηση των Σκοπίων, όταν είδε έπειτα από μερικά χρόνια ότι αυτή η πληθυσμιακή ομάδα δύσκολα θα «μακεδονοποιηθεί», τη «διευκόλυνε» να φύγει για την Ελλάδα.
Οποιος δήλωνε Ελληνας και επιθυμούσε να φύγει για την Ελλάδα έπρεπε εντός δύο μηνών να φύγει από τη χώρα.
Την περίοδο από το 1956 έως το 1966 πολλοί από αυτούς εγκαταστάθηκαν κυρίως στο Ελευθέριο/Νέο Κορδελιό Θεσσαλονίκης, όπου σήμερα αποτελούν περίπου το 20% του πληθυσμού.
Καμία πρόνοια δεν υπήρξε γι’ αυτούς, καμία εφημερίδα δεν έγραψε για την περίπτωσή τους και φυσικά καμία ελληνική κυβέρνηση δεν τους βοήθησε.
Ο Βαγγέλης Μαριούλας έμεινε εφτά χρόνια στις φυλακές των Σκοπίων και υπέστη βασανιστήρια, επειδή αρνήθηκε τη μακεδονοποίηση.
Το 1974, ήτησε το 1974 να αναγνωριστεί η προσφορά του από την Ελληνική Πολιτεία, αλλά το υπουργείο Εθνικής Αμύνης απέρριψε την αίτησή του και την ένστασή του το 1976 με το υπ. αρ. Φ421.71/1250/851087/76/Αρ.Σ.1954/15-4-1976 έγγραφο του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων-ΔΕΠΑΘΑ με την αιτιολογία ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του νόμου καθότι ήταν «δράσις ουχί εντός της Ελληνικής Επικρατείας»
Ο άνθρωπος αυτός πέθανε πριν από χρόνια, αλλά η προσφορά του δεν αναγνωρίστηκε από το ελληνικό κράτος, γιατί ήταν «δράσις ουχί εντός της Ελληνικής Επικρατείας».
Ούτε δόθηκε το όνομά του σε κάποιο δρομάκι του Δήμου Ελευθερίου/Κορδελιού Θεσσαλονίκης, όπου ζούσε μετά την εγκατάστασή του στην Ελλάδα.
Η περίπτωσή του είναι χαρακτηριστική για το πώς έγινε η «μακεδονοποίηση» στα Σκόπια, αλλά και για να καταλάβουμε όλοι ποια ήταν η συμπεριφορά του ελληνικού κράτους απέναντι σε αυτούς που είχαν το θάρρος να παραμένουν Ελληνες και να βοηθούν την Ελλάδα ζώντας σε γειτονικές χώρες.
Η πολιτική αυτή θα βρει την πλήρη αποθέωση μετά τη διάλυση της πολυεθνικής Γιουγκοσλαβίας, όταν στη νέο κράτος της FYROM θα επικρατήσουν οι Σλαβομακεδόνες εθνικιστές, οι οποίοι θα προσπαθήσουν να ακυρώσουν τη σλαβική καταγωγή της πλειονότητας των κατοίκων και να εμφυσήσουν στους πληθυσμούς -πλην Αλβανών- τη βεβαιότητα ότι υπήρχε από την αρχαιότητα το έθνος των Μακεδόνων, που δεν είχε καμιά απολύτως σχέση με τους Έλληνες.
Τα πληθυσμιακά μεγέθη:
Ο αριθμός των Ελλήνων δεν είναι εξακριβωμένος και οι διάφορες εκτιμήσεις έχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ τους.
Οι Έλληνες της περιοχής προέρχονται κυρίως από Βλάχους, Σαρακατσάνους και πρόσφυγες του ελληνικού Εμφυλίου.
Το δεδομένο είναι ότι στην απογραφή του 2002, δήλωσαν ελληνική καταγωγή 422 άτομα.
Είναι ωστόσο βέβαιο ότι το τεταμένο κλίμα στις σχέσεις Ελλάδας-FYROM επηρέασε τον ελληνικό πληθυσμό στο να μην αποκαλύψει την εθνική του ταυτότητα.
Στην προηγούμενη απογραφή του 1994 είχαν δηλωθεί 349 Έλληνες και 8.300 Βλάχοι ως ξεχωριστή εθνική ομάδα.
Τα ως τώρα ρεαλιστικότερα δεδομένα προέρχονται είτε από μια δήλωση του Κιρο Γκλιγκόροφ, πρώτου προέδρου της FYROM είτε από αμερικανικές εκτιμήσεις είτε από επεξεργασία παλαιότερων απογραφικών στοιχείων είτε από εκτιμήσεις των ίδιων των Ελλήνων της πΓΔΜ.
Ο Κίρο Γκλιγκόροφ έκανε την δήλωσή του κατά την περίοδο των πρώτων συνομιλιών για την επίτευξη συμφωνίας για το όνομα του νέου κράτους.
Στη δήλωση αυτή στην τσεχική εφημερίδα "Cesny Denik" τον Ιούνιο του ‘92, ανέφερε την ύπαρξη 100.000 πολιτών ελληνικής καταγωγής.
H εκτίμηση αυτή του Γκλιγκόροφ αναδημοσιεύτηκε στην Ελλάδα για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Μεσημβρινή» της 16-6-1993.
Κάποιες δηλώσεις των ιδίων των Ελλήνων της χώρας αυτής διπλασιάζουν την εκτίμηση Γκλιγκόροφ, ενώ ανεπιβεβαίωτες πηγές που δημοσιεύτηκαν στον αντιπολιτευόμενο Τύπο, ισχυρίζονται ότι στην απογραφή του 1991 (στην οποία βασίζεται και ο Γκλιγκόροφ) περί τις 200.000 άτομα δήλωσαν ελληνική εθνική συνείδηση.
Σε έκθεση του Αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών για τα δικαιώματα των μειονοτήτων που δημοσιεύτηκε στις 31 Ιανουαρίου 1995, έκανε λόγο για "καταπιεζόμενη ελληνική μειονότητα".
Αδιευκρίνιστος παραμένει ο βαθμός ταύτισης της δήλωσης «Βλάχος» με το «Έλληνας».
Ο Κωσταντίνος Χολέβας, αφού αναφέρει την εκτίμηση του σερβικού περιοδικού «Zabavnik» (Δεκέμβριος ’88) της εφημερίδας Politika ότι στην περιοχή των Σκοπίων υπήρχαν 150.000 «Βλαχόφωνοι ή Τσίντσαροι», υποστηρίζει:
«Ως προς τους Ελληνοβλάχους, η απογραφή του 1948 τους υπολόγιζε σε 148.000
Στη στατιστική υπηρεσία των Σκοπίων φαίνεται ότι το 1953 αναγνώριζαν 80-100.000 Βλάχους, όπως τους έλεγαν, προσπαθώντας πονηρά να αποκόψουν τους Βλαχόφωνους Έλληνες από την ελληνική τους ρίζα και να τους μετατρέψουν σε ξεχωριστή μειονότητα.
Οι Βλάχοι όμως, και στην Αλβανία και στα Σκόπια, δε δέχτηκαν ποτέ την αλβανοποίηση ή σκοπιανοποίηση, αλλά επειδή φοβούνταν να πουν 'Έλληνας', κράτησαν τον όρο 'Βλάχος' ως την τελευταία γραμμή άμυνας του ελληνισμού»
Ενδιαφέρον έχουν και παλιότερες εκτιμήσεις.
Και αυτό συνέβη μόνο στην απογραφή του 1991, στην οποία βασίστηκε ο Γκλιγκόροφ για να δημοσιοποιήσει την προσωπική του εκτίμηση.
Πάντως σήμερα δημιουργούνται σε αρκετές πόλεις ιδιωτικά φροντιστήρια εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας.
Οι Σαρακατσάνοι, ως πλέον τολμηροί, έχουν ιδρύσει από το 2003 στα Σκόπια ένα σύλλογο με την επωνυμία «Το Χελιδόνι», ο οποίος έχει ως σήμερα 320 μέλη.
Ο πρόεδρος του συλλόγου Δημήτρης Αποστολου περιέγραψε ως εξής την κατάσταση:
«Εδώ υπάρχουν πολλές οικογένειες Σαρακατσάνων και πολλά νέα παιδιά, που θέλουν να μάθουν την ελληνική γλώσσα, αλλά δεν έχουμε δάσκαλο
Τόσα χρόνια, υποσχέσεις μόνο στα λόγια
Σβήνουμε
Μην εκπλαγείτε αν δείτε Σαρακατσάνους με βουλγαρική υπηκοότητα
Η απόγνωση θα οδηγήσει πολλούς στην αγκαλιά της Βουλγαρίας
Μέχρι σήμερα, περισσότεροι από 10.000 πολίτες της ΠΓΔΜ, έλαβαν τη βουλγαρική υπηκοότητα, μεταξύ των οποίων και ο τέως πρωθυπουργός της χώρας (1998-2002) Λιούπσο Γκεοργκιέφσκι.
Ζητάμε από την Ελλάδα να μας παραχωρήσει διπλή υπηκοότητα, όπως έγινε με τους Βορειοηπειρώτες.
Είμαστε Έλληνες και θέλουμε να παραμείνουμε Έλληνες, στα χώματα που γεννηθήκαμε, γέφυρα φιλίας της Ελλάδας με τα Σκόπια»
Φώτο από διαδήλωση Ελλήνων στο Μοναστήρι το έτος 1908, με αίτημα την ένωση με την Ελλάδα.
Εκείνη την περίοδο, οι Έλληνες αποτελούσαν τη μεγαλύτερη εθνική ομάδα στην πόλη, αν και οι Μουσουλμάνοι συνολικά ήταν ελαφρώς περισσότεροι.
Στη διαδήλωση διακρίνονται μεγάλα πανό και πλήθος κόσμου σε κεντρικό δρόμο της πόλης, η οποία ήταν τότε σημαντικό κέντρο του Ελληνισμού.
Το Μοναστήρι αποτέλεσε κομβικό σημείο κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, με έντονη δραστηριότητα από ελληνικής πλευράς για τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας της περιοχής.
.png)
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου