4 Μαρτίου 2026

Πως οι ΗΠΑ μετατρέπονται από μποξέρ σε street fighter!

Γράφει ο ΓΡΙΒΑΣ ΚΩΣΤΑΣ  
 
Το ουσιαστικότερο ερώτημα που τίθεται δεν είναι απλώς αν οι ΗΠΑ επιδίωξαν να σταματήσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Είναι αν αυτό ήταν πράγματι ο κεντρικός και αποκλειστικός στόχος τους. Η επίθεση και η αποδόμηση της διπλωματίας μοιάζει ως η αρχή ενός νέου αμερικανικού δόγματος εφαρμογής στρατιωτικής ισχύος, που παραπέμπει σε street fighter. 
 
Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη όταν εκδηλώθηκε η αμερικανική-ισραηλινή επίθεση. Δεν είχε καταστεί σαφές ότι η διπλωματική οδός είχε εξαντληθεί, ούτε ότι το Ιράν δεν θα μπορούσε, υπό πίεση και ανταλλάγματα, να αποδεχθεί ένα αυστηρό καθεστώς επιτήρησης και περιορισμών. Εάν πράγματι η οριστική και αμετάκλητη παύση του πυρηνικού προγράμματος ήταν το ζητούμενο, τότε θα ανέμενε κανείς μια διαφορετική στρατηγική κι όχι συμπεριφορά street fighter.
 
Σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, προκαλεί εντύπωση ότι δεν επιχειρήθηκε – τουλάχιστον εμφανώς – μια συντονισμένη στρατηγική περικύκλωσης του Ιράν από τις υπόλοιπες πυρηνικές δυνάμεις, κυρίως τη Ρωσία και την Κίνα. Συχνά υιοθετείται η απλουστευτική άποψη ότι Μόσχα και Πεκίνο είναι σύμμαχοι της Τεχεράνης και άρα θα την στήριζαν άνευ όρων. Μια τέτοια προσέγγιση, όμως, αγνοεί την πολυπλοκότητα των διεθνών σχέσεων και τη λογική του πυρηνικού ολιγοπωλίου. 
 
Οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα συγκροτούν τον πυρήνα της παγκόσμιας πυρηνικής ιεραρχίας. Η ισχύς τους δεν είναι μόνο ποσοτική, αλλά και θεσμική-κανονιστική. Μια πυρηνικοποίηση του Ιράν θα εγκυμονούσε σοβαρό κίνδυνο πυρηνικού πληθωρισμού. Η Σαουδική Αραβία, η οποία εδώ και δεκαετίες έχει αποκτήσει από την Κίνα βαλλιστικούς πυραύλους υψηλών επιδόσεων και διατηρεί στενές σχέσεις με το Πακιστάν, θα δεχόταν ισχυρότατη πίεση να αποκτήσει πυρηνική δυνατότητα.
 
Η Τουρκία περιμένει εναγωνίως αυτήν την ευκαιρία, ενώ η Αίγυπτος και ενδεχομένως άλλες περιφερειακές δυνάμεις θα επανεξέταζαν τις στρατηγικές τους επιλογές. Στην Ασία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα θα μπορούσαν να κινηθούν προς ανάλογη κατεύθυνση. Ένα τέτοιο σενάριο δεν εξυπηρετεί ούτε τα μακροπρόθεσμα κινεζικά συμφέροντα, ούτε τη ρωσική στρατηγική αυτοαντίληψη ως πυρηνικής υπερδύναμης. 
 
Ένα πληθωριστικό πυρηνικό σύστημα θα απομείωνε την αποκλειστικότητα της ισχύος τους και στην περίπτωση της Κίνας θα απομείωνε δραματικά τις ικανότητες υλοποίησης περιφερειακής ηγεμονίας. Στην δε περίπτωση της Ρωσίας είναι πολύ πιθανόν ότι θα ενεργοποιούσε σκέψεις για πυρηνικοποίηση της Ευρώπης, στερώντας τη Μόσχα από έναν αποφασιστικό παράγοντα άσκησης πιέσεων στη Δυτική Ευρώπη. 
 
ΗΠΑ: Από μποξέρ street fighter 
 
Υπό αυτή τη λογική, θα μπορούσε να είχε διαμορφωθεί ένας άτυπος συνασπισμός των μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων με στόχο την άσκηση συνδυασμένης πίεσης προς το Ιράν. Από τη μία θα είχαμε προσφορά εγγυήσεων ασφαλείας και οικονομικών ανταλλαγμάτων και από την άλλη σαφείς και αξιόπιστες απειλές συνεπειών. Μια τέτοια προσέγγιση θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να συναινέσει χωρίς να εμφανιστεί ως ηττημένη, ενώ ταυτόχρονα θα ενίσχυε τη διεθνή νομιμοποίηση ενδεχόμενης αυστηρότερης δράσης σε περίπτωση άρνησης. Ωστόσο, δεν φαίνεται να επιχειρήθηκε σοβαρά μια τέτοια στρατηγική. 
 
Το γεγονός αυτό μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι η αμερικανική στόχευση ενδέχεται να υπερέβαινε το πρόβλημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος καθαυτό. Ενδεχομένως βρισκόμαστε ενώπιον μιας ευρύτερης μεταβολής στη φιλοσοφία χρήσης της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος. Μιας μετάβασης από το μοντέλο της κανονιστικής ηγεμονίας —όπου η ισχύς υποτίθεται ότι ασκείται εντός πλαισίου θεσμών, πρωτοκόλλων και προβλεψιμότητας— σε ένα μοντέλο πιο απρόβλεπτης και αποδεσμευμένης ισχύος.
 
Η ταυτόχρονη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων και στρατιωτικών ενεργειών, η στοχοποίηση ηγεσιών εν μέσω διπλωματικών διεργασιών και η κατεδάφιση άγραφων κανόνων δημιουργούν την εικόνα μιας δύναμης που δεν αυτοπεριορίζεται. Από “μποξέρ” που αγωνίζεται με συγκεκριμένους κανόνες, η υπερδύναμη εμφανίζεται σαν street fighter που χρησιμοποιεί κάθε μέσο, ακόμη και βρώμικο. Η απρόβλεπτη συμπεριφορά μπορεί πράγματι να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής: Αυξάνει το κόστος στρατηγικού σχεδιασμού του αντιπάλου και ενισχύει την ψυχολογική πίεση.
 
Ωστόσο, αυτή η στρατηγική έχει σοβαρές παρενέργειες. Η ισχύς των ΗΠΑ δεν βασίστηκε ιστορικά μόνο στη στρατιωτική τους υπεροχή, αλλά και στην αξιοπιστία τους ως πυλώνα ενός διεθνούς κανονιστικού πλαισίου. Η αποδόμηση της διπλωματικής παράδοσης –εν προκειμένω της αρχής ότι δεν πλήττουμε τον αντίπαλο ενώ διαπραγματευόμαστε μαζί του– διαβρώνει την εμπιστοσύνη. Σε ένα πυρηνικό περιβάλλον, η εμπιστοσύνη δεν είναι ηθική κατηγορία, είναι μηχανισμός σταθερότητας. 
 
Ο κίνδυνος της απρόβλεπτης ισχύος 
 
Η εμπειρία της επίθεσης στο καθεστώς Καντάφι στη Λιβύη στο παρελθόν, λειτούργησε ήδη ως αρνητικό προηγούμενο. Η Λιβύη είχε εγκαταλείψει το πρόγραμμα όπλων μαζικής καταστροφής για να επανενταχθεί στη διεθνή κοινότητα, αλλά κατέρρευσε έπειτα από δυτική στρατιωτική επέμβαση. Αντιθέτως, η Βόρεια Κορέα, έχοντας αποκτήσει πυρηνικά όπλα, απέφυγε παρόμοια μοίρα. Το μήνυμα που εισέπραξαν πολλοί διεθνείς δρώντες, μεταξύ των οποίων και το Ιράν, ήταν σαφές: Η πυρηνική αποτροπή αποτελεί εγγύηση επιβίωσης. Είτε αυτή η ανάγνωση είναι πλήρως ακριβής είτε όχι, η αντίληψη έχει στρατηγικό βάρος. 
 
Η αξιοπιστία στις διεθνείς σχέσεις έχει δύο όψεις. Είναι η αξιοπιστία της απειλής και η αξιοπιστία της δέσμευσης. Όταν ενισχύεται υπέρμετρα η πρώτη, η δεύτερη μπορεί να υπονομευθεί. Εάν οι δρώντες στο διεθνές σύστημα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι οι κανόνες μπορούν να ανασταλούν κατά το δοκούν, τότε κάθε διαπραγμάτευση καθίσταται παιχνίδι παγίδευσης. Σε έναν κόσμο με πυρηνικά όπλα, η αυξημένη καχυποψία συνεπάγεται μικρότερα περιθώρια απόφασης και υψηλότερο κίνδυνο παρερμηνείας. 
 
Το πρόβλημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο ιρανικό. Είναι συστημικό. Αν η διεθνής τάξη μεταβεί από κανονιστική ηγεμονία σε καθεστώς απρόβλεπτης ισχύος, τότε αυξάνεται η ρευστότητα και μαζί της αυξάνεται και η επικινδυνότητα. Οι κανόνες δεν είναι απλώς ρομαντικά κατάλοιπα ενός παρελθόντος, είναι εργαλεία διαχείρισης κινδύνου. Ακόμη και οι ισχυροί έχουν συμφέρον να λειτουργούν εντός προβλέψιμου πλαισίου. 
 
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η σημερινή στάση των ΗΠΑ συνιστά παροδική τακτική αναπροσαρμογή ή βαθύτερη μεταβολή στρατηγικής κουλτούρας. Εάν πρόκειται για το δεύτερο, τότε εισερχόμαστε σε περίοδο αυξημένης αστάθειας. Η απελευθέρωση από τους κανόνες μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα, αλλά μακροπρόθεσμα ενδέχεται να διαβρώσει το ίδιο το θεμέλιο της αμερικανικής ηγεμονίας.
 
Σε έναν κόσμο όπου τα πυρηνικά όπλα συνυπάρχουν με τη διάβρωση των πρωτοκόλλων, η ανάγκη επαναβεβαίωσης κανόνων δεν αποτελεί ηθική πολυτέλεια, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν, αλλά να διατηρηθεί μια διεθνής τάξη όπου η ισχύς συνυπάρχει με την προβλεψιμότητα. Διότι όταν το παιχνίδι της ισχύος παύει να διέπεται από κανόνες, το ρίσκο δεν κατανέμεται ισομερώς, διαχέεται ανεξέλεγκτα. Και σε ένα πυρηνικό σύστημα, η ανεξέλεγκτη διάχυση ρίσκου είναι το πιο επικίνδυνο σενάριο από όλα.
 



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 3:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.