Περί πνευματικής δημιουργίας και λύτρωσης των συγγραφέων από την ασυδοσία πολλών εκδοτών

Σύνταξη - Επιμέλεια κειμένου 

Ντόρα Σκορδαλάκη - https://xpress-news.gr/ 

 

Η πνευματική εργασία δεν είναι Φιλοδώρημα… Σοβαρές Αναφορές για τον Ρόλο του ΟΣΔΕΛ στην Προστασία των Συγγραφέων – Σοβαρά ερωτήματα για τη θεσμική προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων και τη λειτουργία της εκδοτικής αγοράς θέτει ο οικονομολόγος και συγγραφέας Κώστας Λάμπος, καταγγέλλοντας ένα «καθεστώς αορατότητας» που πλήττει χιλιάδες δημιουργούς . «Αόρατοι Συγγραφείς» σε μια Ανεξέλεγκτη Αγορά Βιβλίου… δεν απολαμβάνουν την ίδια μεταχείριση απόδοσης δικαιωμάτων – Ποιος ελέγχει την τήρηση των συμβάσεων;… Σκιές στην αγορά και «on demand» παραγωγή… Ζητείται Διαφάνεια!

 

· Σοβαρές Αναφορές για τον Ρόλο του ΟΣΔΕΛ στην Προστασία των Συγγραφέων 

 

· Σοβαρά ερωτήματα για τη θεσμική προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων και τη λειτουργία της εκδοτικής αγοράς θέτει, με αλλεπάλληλες παρεμβάσεις του από το 2016 έως σήμερα, ο οικονομολόγος και συγγραφέας Κώστας Λάμπος, καταγγέλλοντας ένα «καθεστώς αορατότητας» που όπως υποστηρίζει πλήττει χιλιάδες δημιουργούς. 

 

· Με επιστολές του προς τον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ) αλλά και προς το Υπουργείο Πολιτισμού, ο κ. Λάμπος κάνει λόγο για ένα «μεγάλο έγκλημα σε βάρος των συγγραφέων», υποστηρίζοντας ότι το ισχύον πλαίσιο αφήνει εκτεθειμένους τους δημιουργούς απέναντι σε ανεξέλεγκτες εκδοτικές πρακτικές και σε στρεβλώσεις της αγοράς. 

 

· «Αόρατοι συγγραφείς» και «αόρατα βιβλία» 

 

· Κεντρικό σημείο της κριτικής του αποτελεί η “μη αναγνώριση” των συλλογικών τόμων από τον ΟΣΔΕΛ στο πλαίσιο των προγραμμάτων διανομής δικαιωμάτων. Όπως επισημαίνει, έργα με σημαντική επιστημονική και διεπιστημονική συμβολή, στα οποία συμμετέχουν πολλοί συγγραφείς με εκτενή κείμενα (60-70 σελίδων και άνω), συχνά δεν απολαμβάνουν την ίδια μεταχείριση με μονογραφίες αντίστοιχης ή και μικρότερης έκτασης. 

 

· Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στους επιμελητές συλλογικών τόμων, οι οποίοι επωμίζονται το βάρος της οργάνωσης, της επιμέλειας, της συγγραφής προλόγου και της συνολικής επιστημονικής ευθύνης, χωρίς να αναγνωρίζονται ισότιμα ως δικαιούχοι. «Δεν μπορεί να υπάρχουν αόρατα βιβλία και αόρατοι συγγραφείς», τονίζει χαρακτηριστικά, καλώντας τον ΟΣΔΕΛ να επανεξετάσει τα κριτήρια ένταξης και απόδοσης δικαιωμάτων. 

 

· Από την πλευρά του, ο ΟΣΔΕΛ έχει επισημάνει ότι οι καταστατικοί του σκοποί αφορούν αποκλειστικά τη συλλογική διαχείριση και προστασία πνευματικών δικαιωμάτων και όχι την επίλυση διαφορών μεταξύ συγγραφέων και εκδοτών. Η θέση αυτή, ωστόσο, δεν ικανοποιεί τον κ. Λάμπο, ο οποίος διερωτάται πώς μπορεί να υπάρξει ουσιαστική προστασία πνευματικής ιδιοκτησίας όταν σε πολλές περιπτώσεις οι συγγραφείς χρηματοδοτούν οι ίδιοι την έκδοση των έργων τους, χωρίς διαφανή λογοδοσία ή ουσιαστική απόδοση δικαιωμάτων. 

 

· Σκιές στην αγορά και «on demand» παραγωγή 

 

· Στις παρεμβάσεις του θίγει επίσης το ζήτημα της «on demand» παραγωγής βιβλίων, υποστηρίζοντας ότι η κατάργηση αποθηκών από εκδότες με αιτιολογία τη φορολόγηση αποθεμάτων έχει οδηγήσει σε πρακτικές διακίνησης βιβλίων με αδιαφάνεια, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο παραοικονομίας που πλήττει τόσο το Δημόσιο όσο και τους δημιουργούς. 

 

· Ο ίδιος ζητά θεσμικές παρεμβάσεις, ενίσχυση της διαφάνειας στις συμβάσεις συγγραφέων–εκδοτών και σαφές πλαίσιο ελέγχου, ώστε να αποτραπεί όπως αναφέρει η εκμετάλλευση της πνευματικής εργασίας. 

 

· Ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα 

 

· Το θέμα που αναδεικνύεται δεν αφορά μόνο μια μεμονωμένη καταγγελία, αλλά ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για τη θέση του συγγραφέα στην ελληνική εκδοτική πραγματικότητα. 

 

· Ποιος ελέγχει την τήρηση των συμβάσεων; 

 

· Πώς διασφαλίζεται η ισότιμη αναγνώριση όλων των μορφών πνευματικού έργου;

Και τελικά, επαρκεί το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο για να προστατεύσει ουσιαστικά τον δημιουργό; 

 

· Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά παραμένει ανοιχτή. 

 

· Ωστόσο, η επιμονή ενός συγγραφέα επί σχεδόν μία δεκαετία φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ανάγκη διαλόγου για τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη δικαιοσύνη στον χώρο του βιβλίου. 

 

· «Δεν Υπάρχουν Αόρατοι Συγγραφείς – Υπάρχει Θεσμικό Κενό» 

· Λυτρώστε τους Συγγραφείς από τους Ανεξέλεγκτους Εκδότες 

 

Διαβάστε τις επίσημες επιστολές του κ. Κώστα Λάμπου ΕΔΩ

 

Ενδεικτικά μία από τις επιστολές 

 

Ανοικτή επιστολή του συγγραφέα Κώστα Λάμπου, περί «ατομικής πνευματικής ιδιοκτησίας», δημιουργίας, παραγωγής και διακίνησης βιβλίων και άλλων πνευματικών έργων. 

 

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ 

Χαϊδάρι, 12 Ιουλίου 2017 

Προς

την Υπουργό Πολιτισμού, κυρία Λυδία Κονιόρδου, grplk@culture.gr, 

τον Υπουργό Παιδείας και Έρευνας, κύριο Κώστα Γαβρόγλου,, k.gavroglou@parliament.gr 

 

Κοινοποίηση: 

ΟΣΔΕΛ, info@osdel.gr, 

Ένωση Ελληνικού Βιβλίου (ΕΝ.ΕΛ.ΒΙ) info@enelvi.gr 

Εταιρεία Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων info@eeths.gr 

Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών (Ε.Ε.Λ) eel@otenet.gr 

Εταιρεία Συγγραφέων info@authors.gr

Κύκλος Ποιητών info@poetscircle.gr

Σύλλογος Ελληνικού Επιστημονικού Βιβλίου (ΣΕΕΒΙ) seebi.gr@gmail.com 

Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου Αθηνών (Σ.Ε.Β.Α.) info@seva.gr

Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου (Σ.ΕΚ.Β) books@sekb.gr, 

 

Θέμα: Περί «ατομικής πνευματικής ιδιοκτησίας», δημιουργίας, παραγωγής και διακίνησης βιβλίων και άλλων πνευματικών έργων.

 

Υπάρχουν πολλοί πονηροί μύθοι που δημιουργούν μια θολούρα γύρω από το θέμα της λεγόμενης ατομικής πνευματικής ιδιοκτησίας που διατηρούνται με την πίεση ισχυρών ομάδων συμφερόντων και όσον αφορά στο βιβλίο με κύρια δύναμη κρούσης το από μεγάλους εκδότες αποτελούμενο εκδοτικό κατεστημένο, ο σκληρός πυρήνας του οποίου ελέγχει την παραγωγή και την αγορά του βιβλίου με τρόπο που εκμεταλλεύεται συγγραφείς, μικροεκδότες, βιβλιοπωλεία, βιβλιοθήκες και αναγνωστικό κοινό, διαμορφώνοντας μια νοσηρότητα που πρέπει να αντικατασταθεί από έναν εξορθολογισμό με υπεύθυνη παρέμβαση της Πολιτείας.

 

Μια παρέμβαση που θα στηρίζεται στην παραδοχή ότι στην επιστήμη, στις τέχνες και στον πολιτισμό δεν υπάρχει παρθενογένεση γιατί το πνευματικό έργο του καθενός μας ακουμπάει στο έργο όλων των προγενέστερων γενεών και συνεπώς αποτελεί δημιούργημα και πλούτο της κοινωνίας και ολόκληρης της ανθρωπότητας, τον οποίο θα έπρεπε να διαχειρίζεται η εκάστοτε Πολιτεία για λογαριασμό ολόκληρης της κοινωνίας, αποκλείοντας την στεγνή εμπορευματοποίηση της Γνώσης και του βιβλίου και ενθαρρύνοντας την ατομική και συλλογική δημιουργία αντίστοιχων επιστημονικά έγκυρων και κοινωνικά χρήσιμων έργων.

 

Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσφορά του καθενός συντελεστή παραγωγής και διακίνησης του βιβλίου δεν πρέπει να αμείβεται ανάλογα με τη συμμετοχή του σ αυτή τη διαδικασία και σύμφωνα με σαφείς κανόνες και ρητούς κανονισμούς της Πολιτείας που δεν θα αδικούν κανέναν, πράγμα που δεν συμβαίνει μέχρι σήμερα στην πράξη, αφού ο κύριος συντελεστής παραγωγής βιβλίου, ο συγγραφέας, βρίσκεται εκτεθειμένος στην ασυδοσία των περισσότερων και ισχυρότερων εκδοτών που τους επιβάλλουν λεόντειους όρους συνεργασίας, με εξαίρεση ίσως τους λεγόμενους εμπορικούς συγγραφείς τα έργα των οποίων αποτελούν και εργαλεία πνευματικής και πολιτικής χειραγώγησης της κοινωνίας.

 

Είναι γνωστό λ. χ. ότι πολλοί μη ex officio προνομιούχοι συγγραφείς αναγκάζονται συχνά να πληρώσουν την έκδοση των βιβλίων τους με μόνη την «καλή πίστη», χωρίς καμιά έγγραφη δέσμευση των εκδοτών και χωρίς καμιά δυνατότητα να παρακολουθούν την κίνηση των βιβλίων τους τόσο σε επίπεδο αντιτύπων και επανέκδοσης, όσο και σε επίπεδο διακίνησης και πώλησης, με αποτέλεσμα η λεγόμενη ατομική πνευματική ιδιοκτησία των συγγραφέων να αποτελεί γράμμα κενό περιεχομένου. 

 

Για τα σχετικά με αυτό το κερδοφόρο, αλλά βιβλιοκτόνο χάος της βιβλιοπαραγωγής στη χώρα μας απευθύνθηκα αρκετές φορές στον ΟΣΔΕΛ και πρόσφατα και στην υπουργό πολιτισμού, χωρίς ωστόσο να τύχω απάντησης. 

 

Αυτός είναι και ο λόγος της ανοιχτής επιστολής με αφορμή τη νέα δημόσια διαμάχη μεταξύ του βιβλιοεκδοτικού κατεστημένου και της Πολιτείας που προσπαθεί να μετριάσει κάπως την αδικία σε βάρος των βιβλιοθηκών, των αναγνωστών γενικά, των φοιτητών και των ερευνητών με την διευκόλυνση της φτηνότερης μελέτης και της επιστημονικής έρευνας με την ελεύθερη αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς έργων, βιβλίων και άλλων δημοσιεύσεων

 

Είναι εντυπωσιακό ότι όλη σχεδόν η επιχειρηματολογία των «φορέων» κινείται τάχα γύρω από τους συγγραφείς. Αυτό όμως δεν ισχύει για όλους τους συγγραφείς αλλά για τους ex officio προνομιακούς συγγραφείς πανάκριβα κοστολογημένων και όχι σπάνια αμφιβόλου αξίας πανεπιστημιακών συγγραμμάτων που έχουν προκαταβολικά και για σειρά ετών εξασφαλισμένες πωλήσεις για να πλουτίζουν οι ίδιοι και οι εκδότες τους σε βάρος της παιδείας, της κοινωνίας και του δημόσιου ταμείου που κάνουν την παιδεία ακριβότερη και δυσκολότερη. 

 

Αυτό όμως το σύστημα ισχύει μόνο στην Ελλάδα, ίσως και σε κάποιες τριτοκοσμικές χώρες, γιατί σε όλες τις άλλες χώρες η εκπαίδευσης λειτουργεί με το σύστημα του ανοιχτού συγγράμματος, που σημαίνει ότι το κράτος δεν αγοράζει πανάκριβα συγγράμματα για να τα προσφέρει δωρεάν τους φοιτητές, γιατί η εκπαίδευση στηρίζεται στην θεματικά οργανωμένη βιβλιογραφία που δίνει τη δυνατότητα στους φοιτητές να φωτοτυπούν τα σχετικά με το θέμα τους κεφάλαια των βιβλίων που τους δίνει τη δυνατότητα να μορφώνονται στη βάση των πολλών και διαφορετικών απόψεων και να μην περιορίζονται στη μία, μονότονη και μοναδική του συγγράμματος του εξεταστή καθηγητή τους. 

 

Συνεπώς ο ισχυρισμός ότι η τροπολογία που προωθείται βλάπτει τους συγγραφείς δεν είναι ισχυρός γιατί οι κοινοί θνητοί συγγραφείς έτσι κι αλλιώς δεν έχουν καμιά εποπτεία πάνω στην κίνηση των βιβλίων τους και είναι παντελώς απροστάτευτοι. Το γεγονός ότι αυτοί οι συγγραφείς δεν καταγγέλλουν τις σε βάρος τους αδικίες δείχνει ότι αποφεύγουν τη σύγκρουσή τους με τους εκδότες για να μπορούν έστω και κάτω από αυτές τις συνθήκες να επιστρέψουν στην κοινωνία όσα μπορούν από αυτά που της οφείλουν. Αλήθεια είναι ότι θα περιορίσει την κερδοσκοπία των μεγαλοεκδοτών, τον πλουτισμό των προνομιακών συγγραφέων, αλλά θα διευκολύνει την ελεύθερη πρόσβαση στη Γνώση μεγαλύτερων στρωμάτων της κοινωνίας. Η Πολιτεία μπορεί και πρέπει να ξαναδεί συνολικά τα προβλήματα του χώρου του βιβλίου και να θεσμοθετήσει κανόνες και νόμους που θα αποκλείουν την αισχροκέρδεια, την φοροδιαφυγή, την εκμετάλλευση με αντικείμενο το βιβλίο, που θα κατοχυρώνουν τα λογικά δικαιώματα όλων των συντελεστών παραγωγής βιβλίου και θα προσφέρουν φτηνό και χρήσιμο βιβλίο στο αναγνωστικό κοινό. 

 

Με τιμή 

Κώστας Λάμπος

 

Διαβάστε περισσότερα στην πηγή ΕΔΩ

Share