Το BREXIT ως μια ανταρσία κατά της παγκοσμιοποίησης (μέρος 1ο)

Προχθές, ακούγοντας την αναμετάδοση από τον ανταποκριτή της ΕΡΤ στην έκτακτη ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής για το Brexit, διαπιστώνει κανείς το πόσο δεσμευμένη στην κυρίαρχη στην Ευρώπη, ‘γερμανική’ εκδοχή ερμηνείας είναι η ματιά του ελληνικού κατεστημένου πάνω στα γεγονότα. Ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ, μιλούσε για την πανευρωπαϊκή ανάδυση μιας νέας ‘εθνολαϊκιστικής’ (sic!) και ευρωσκεπτικιστικής δεξιάς, που απειλεί να βυθίσει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα: Μια ‘αφήγηση’ της σημερινής ευρωπαϊκής πραγματικότητας, που απλώς επαναλαμβάνει με άλλα λόγια την θέση του θυμωμένου για τις ‘ευρωσκεπτικιστικές αποστασίες’ –όπως τις χαρακτήρισε σε συνέντευξή του στην Λε Μοντ, στις 21 Μαΐου– Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ. 

Του Γιώργου Ρακκά 

ΠΗΓΗ: http://ardin-rixi.gr/ 

Οι ιθύνοντες της Ευρώπης προσπαθούν να μας πείσουν ότι τα τελευταία γεγονότα, η άνοδος του Γκερτ Βίλντερς στην Ολλανδία, εκείνη της Μαρί Λεπέν στην Γαλλία, η παρ ολίγον εκλογή του ακροδεξιού υποψήφιου στην προεδρεία της Αυστρίας, αλλά και οι επιτυχίες που έχει καταγράψει το Afd στη Γερμανία, αποτελούν ένα είδος ενδημικού ιού ο οποίος, εφόσον αντιμετωπιστεί, θα εξαφανιστεί με την ίδια ταχύτητα με την οποία εμφανίστηκε.

Είναι άραγε όμως έτσι τα πράγματα; Η αλήθεια είναι ότι κάθε φορά που η ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης τίθεται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, υπό την άμεση κρίση της λαϊκής βούλησης, σχεδόν σε όλη την Ευρώπη, απορρίπτεται με θεαματικότερες ή λιγότερο θεαματικές ανατροπές. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνον τα τελευταία χρόνια, από τη στιγμή που ξέσπασε η ευρωπαϊκή κρίση, αλλά ήδη από το 2005 όταν οι Γάλλοι και οι Ολλανδοί θα απορρίψουν με δύο διαδοχικά δημοψηφίσματα την απόπειρα θέσπισης ενός Ευρωσυντάγματος, ενταφιάζοντας μια πρώτη απόπειρα των Γερμανών να δώσουν μια αποφασιστική ώθηση στην εκδοχή μιας ομοσπονδιακής «Ευρώπης των περιφερειών». 

Σε όλες τις περιπτώσεις αναδεικνύεται ένας κοινός κανόνας: Τα «ΟΧΙ» που ακούγονται τέμνουν οριζόντια τον κομματικό χάρτη, και εκφράζονται ως ανταρσία μιας μεγάλης μερίδας της εκλογικής βάσης των πολιτικών κομμάτων εναντίον των ηγεσιών τους, οι οποίες ευθυγραμμίζονται με τις επιταγές του κατεστημένου: Είναι ‘πληβειακά ΟΧΙ’ με τον σκληρό τους πυρήνα να εντοπίζεται στα εντυπωσιακά ποσοστά που πετυχαίνουν στις φτωχότερες περιοχές, προάστια και συνοικίες των ευρωπαϊκών χωρών. 

Και αποτελούν ένα είδος ‘εξέγερσης’ των χαμένων της ευρωπαϊκής ενοποίησης απέναντι σε μια ‘ενιαία σκέψη’ που εκφράζεται συμπαγώς και εν χορώ από όλες τις μερίδες του κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού κατεστημένου – τα ΜΜΕ, την διανόηση, τον πολιτικό κόσμο, την συντριπτική πλειοψηφία του επιχειρηματικού κόσμου, ιδίως, εκείνων των συμφερόντων που βρίσκονται στην αιχμή της χρηματοπιστωτικής παγκοσμιοποίησης. 

Η ερμηνεία του ‘εθνολαϊκισμού’ αποτυγχάνει να συλλάβει αυτές τις πραγματικότητες, και εν τέλει πέφτει η ίδια θύμα των απώτερων στοχεύσεών της: Κατασκευασμένη περισσότερο για να αποτελέσει ένα προπαγανδιστικό παρά ερμηνευτικό εργαλείο, η ερμηνεία του εθνολαϊκισμού’ εν τέλει πέφτει θύμα της ίδιας της προπαγάνδας, λαμβάνοντας ως πραγματικότητα την πολεμική που εξαπολύει στις –πλέον γενικευμένες– τάσεις αποσύνθεσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Το ίδιο συμβαίνει και με το Brexit, οπότε, θα ήταν καλύτερο να επιστρέψουμε σε περισσότερο ‘παραδοσιακά’ εργαλεία προκειμένου να κατανοήσουμε το τι συνέβη στην Βρετανία. Και αντί να βυθιζόμαστε σε μια ατέρμονη περιπτωσιολογία του «ποιος είπε τι» –στηλιτεύοντας προσωπικότητες όπως ο Νάιτζελ Φάρατζ– μπορούμε να αφήσουμε τις ίδιες τις κοινωνικές και πολιτισμικές πραγματικότητες του Brexit να μιλήσουν από μόνες τους. 

Η ακτινογραφία του Brexit 

Η ‘μεγάλη’ εικόνα των αποτελεσμάτων για το βρετανικό δημοψήφισμα είναι λίγο-πολύ γνωστή: Η Σκωτία ψήφισε εντός, το ίδιο έπραξε και η Βόρειος Ιρλανδία –για ευνόητους λόγους• το μεγαλύτερο μέρος της Αγγλίας και της Ουαλίας, θα ψηφίσει «εκτός» με την εξαίρεση ορισμένων χαρακτηριστικών εξαιρέσεων όπως το Λονδίνο, το Λήντς, και η Οξφόρδη. 

Πίσω από αυτήν την γεωγραφική κατανομή, κρύβεται μια εκλογική πραγματικότητα μιας βαθιά διχασμένης κοινωνίας –και το ζήτημα είναι ποιες ακριβώς είναι οι διαιρετικές τομές που παράγουν αυτόν τον διχασμό. 

Με την βοήθεια των αναλύσεων που δημοσιοποιήθηκαν την επαύριο της επικράτησης του Brexit, μπορούμε να συνάγουμε μια ασφαλή εικόνα γι’ αυτές: 

Α) Χάσμα των γενεών. Είναι αλήθεια ότι οι νεώτερες ηλικίες τάχθηκαν υπέρ της παραμονής του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Το 73% όσων βρίσκονται μεταξύ 18 και 24, το 62% των 25-34, και το 52% των 35-44. Αντίθετα υπήρξαν τα αποτελέσματα για όσους είναι πάνω από 45: 56% για τους 45-54, 57% για τους 55-64, και 60% για τους 64+. Η μεγάλη αποχή, επίσης, των μικρότερων ηλικιών καταδεικνύει και την ύπαρξη μιας μεγάλης μερίδας περιθωριοποιημένης νεολαίας – οι επονομαζόμενοι και Τσάβς (Chavs)– γόνους της Λευκής Εργατικής Τάξης, φορείς μιας ιδιάζουσας λούμπεν κουλτούρας, που τελούν σε συνθήκες ολοκληρωτικού αποκλεισμού από τα τεκταινόμενα της βρετανικής κοινωνίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε αυτήν την εκλογική αναμέτρηση δεν υπήρξε διαφοροποίηση με βάση το φύλο: Άνδρες και γυναίκες ψηφίσαν σε απόλυτη αντιστοιχία με το γενικό αποτέλεσμα (48%-52%). 

Β) Μορφωτικές και Κοινωνικές διαιρέσεις. Και εδώ η εικόνα είναι απολύτως καθαρή. Οι φτωχότεροι και οι λιγότερο μορφωμένοι τάχθηκαν αναφανδόν υπέρ του Brexit: To 57% των πτυχιούχων πανεπιστημίου, τάχθηκε υπέρ της παραμονής, όπως και το 64% των κατόχων ανώτερων τίτλων (μεταπτυχιακών και διδακτορικών). Αντίστροφα υπήρξαν τα αποτελέσματα για τους απόφοιτους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται και σε σχέση με την κοινωνική διαστρωμάτωση: Η ανώτερη, και η ανώτερη μεσαία τάξη (μάνατζερ, διαχειριστές, επαγγελματίες υψηλών και μέσων, υψηλών εισοδημάτων) τάχθηκε κατά 57% υπέρ της παραμονής. Η κατώτερη μεσαία τάξη (μεσσαίοι και κατώτεροι υπάλληλοι, επαγγελματίες κ.ο.κ.) ψήφισε κατά 51% έξοδο, ενώ κατά 64% ψήφισαν οι ειδικευμένοι, οι ημι-ειδικευμένοι και ανειδίκευτοι εργάτες, οι άνεργοι, οι συνταξιούχοι και οι λοιποί εξαρτώμενοι της Πρόνοιας. 

Γ) Πολιτισμικές διαιρέσεις. Καθώς στο πλαίσιο της κυρίαρχης πολυπολιτισμικής λογικής, οι πολιτισμικές διαιρέσεις τελούν εν είδει ταμπού, βρίσκουμε ελάχιστη ή καθόλου αναφορά σε αυτές, τουλάχιστον στα κατεστημένα ΜΜΕ. Εντούτοις, και εδώ η εικόνα είναι πολύ καθαρή. Οι Λευκοί Άγγλοι ψήφισαν κατά 53% έξοδο, οι Ασιάτες κατά 67% παραμονή, οι μαύροι 58% παραμονή• οι χριστιανοί, έξοδο κατά 58%, και οι μουσουλμάνοι τάχθηκαν με συντριπτικά ποσοστά υπέρ της παραμονής (7 στους 10, 70%). 

Δύο κόσμοι 

Η κοινωνική και δημογραφική ανάλυση της βρετανικής ψήφου αναδεικνύει την ύπαρξη δύο διαφορετικών κόσμων μέσα στην βρετανική κοινωνία. Και λέμε κόσμων, καθώς απ’ ό,τι φαίνεται η συγκρότησή τους διαπερνάει κάθετα την κοινωνική διαστρωμάτωση: 

Από την μία, στο στρατόπεδο της «παραμονής», στέκεται ο κόσμος της παγκοσμιοποίησης• περιλαμβάνει την νέα πολυπολιτισμική βάση της βρετανικής κοινωνίας –το μωσαϊκό των μεταναστευτικών κοινοτήτων–, την μεσοστρωματική νεολαία, την πολυεθνική στρατιά των λευκών κολάρων που εργάζονται στην Αγγλία, και καταλήγει στην αφρόκρεμα της Οξφόρδης (70,3% υπέρ της παραμονής) και του Δυτικού Λονδίνου –το Σίτυ (75,3%), το Ίλιγκτον (75,2%) και το Κάμντεν (74,9%), έδρες του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, των μεγάλων δικηγορικών και λογιστικών γραφείων και της λεγόμενης ‘δημιουργικής βιομηχανίας’ (design, ΜΜΕ, τέχνες κ.ο.κ.). 

Στον αντίποδα, στέκονται «αυτοί που έχουν μείνει πίσω» – καταπώς τους αποκαλούν τα βρετανική ΜΜΕ• οι χαμένοι της παγκοσμιοποίησης, οι μεγαλύτερες γενιές που μεγάλωσαν μέσα στο μεταπολεμικό περιβάλλον της παντοδυναμίας του εθνικού κράτους, του κεϋνσιανισμού, της σταθερής απασχόλησης, το λευκό προλεταριάτο και οι άνεργοι, τα στρώματα των μικροϊδιοκτητών.

Πουθενά δεν αντικατοπτρίζεται τόσο ανάγλυφα αυτός ο ‘νέος κόσμος’ της παγκοσμιοποίησης, όσο στο Δυτικό Λονδίνο: Μια ‘παγκόσμια πόλη’, κατά την Σάσκια Σάσεν –η 5η μεγαλύτερη στον κόσμο– με μητροπολιτικό ΑΕΠ όσο το αντίστοιχο της… Σουηδίας και του Ιράν και μια πολυπολιτισμική σύνθεση κατά την οποία μόνο το 57,5% των κατοίκων είναι γηγενείς, με τους υπόλοιπους να συγκροτούν μια «διεθνή» των λευκών κολάρων, αλλά και μια πολυεθνική τάξη εργαζόμενων από τις πρώην αποικιακές κτήσεις που απασχολούνται στις πιο χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας αυτής της τουρμπο-οικονομίας των υπηρεσιών. 

Στην καρδιά αυτής της μητρόπολης, βρίσκεται μια περιοχή με πενταπλάσιο κατά κεφαλήν ΑΕΠ του μέσου ευρωπαϊκού όρου (162.000$). Εκεί ακριβώς εκδηλώθηκε και η πρωτοπορία της «παραμονής» –σε μια περιοχή ενός τετραγωνικού μιλίου που απασχολεί περί τους 400.000 εργαζόμενους, και πραγματοποιούνται καθημερινές συναλλαγές της τάξεως του 2,7 τρισεκατομμυρίων στερλινών! Πρόκειται για μια παράλληλη κοινωνία μέσα στην κοινωνία της Βρετανίας, που διατηρεί από λίγο έως ελάχιστη σχέση με την ενδοχώρα –της ίδιας της πόλης, ή/και ολόκληρου του νησιού– και λειτουργεί πολύ περισσότερο ως κόμβος των διεθνών οικονομικών και επικοινωνιακών δικτύων. 

Αντιστοίχως, λειτουργεί και η Οξφόρδη, που βιώνει μια διαφορετικού τύπου διεθνοποίηση, εκπαιδευτικού τύπου, και συγκροτεί μια πολυεθνική τάξη διανοουμένων των δικτύων Erasmus, των πανευρωπαϊκών συνεδρίων, και των διακρατικών κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η έμφαση που έδωσε κατά τις τελευταίες δεκαετίες η Ε.Ε. στους εκπαιδευτικούς μηχανισμούς, στην ενοποίηση των εκπαιδευτικών corpus και στα αμέτρητα προγράμματα προαγωγής του νέου φιλελεύθερου, ευρωπαϊκού κοσμοπολιτισμού, θα τροποποιήσουν αποφασιστικά τον ρόλο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις σύγχρονες κοινωνίες: 

Από μοχλός μετάδοσης της υψηλής εθνικής κουλτούρας, η εκπαίδευση πλέον μετασχηματίζεται σε δίαυλο διεθνοποίησης, και κέντρο κατασκευής κοσμοπολίτικων εμπειριών –έτσι ερμηνεύονται τα συντριπτικά ποσοστά που πέτυχε η «παραμονή» στους πτυχιούχους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και στους κατόχους υψηλότερων τίτλων. 

Στον αντίποδα βρίσκονται περιοχές όπως το Νότιο Γιορκσάιρ, μια από τις φτωχότερες περιφέρειες του Ηνωμένου Βασιλείου. Γνωστή άλλοτε και ως «λαϊκή δημοκρατία του Νότιου Γιορκσάιρ», εξαιτίας του προλεταριακού του χαρακτήρα και της συντριπτικής απήχησης του Εργατικού Κόμματος, το οποίο ήλεγχε επί δεκαετίες την τοπική αυτοδιοίκηση, ήταν κατά το δημοψήφισμα η περιφέρεια που ηγήθηκε της «ανταρσίας» των φτωχών στρωμάτων υπέρ της «Αποχώρησης».

Τα ποσοστά του Brexit, ήταν συντριπτικά στα περισσότερα αστικά κέντρα της περιφέρειας –Μπάρνσλεϊ (68,3%), Ντόνκαστερ (69,0%), Ρόδερχαμ (67,9%)–, ενώ το Σέφιλντ ήταν η μόνη πόλη ‘πρώτης γραμμής’ του αγγλικού Βορρά (Ληντς, Νιουκάστλ, Μάντσεστερ και Λίβερπουλ) όπου επικράτησε η «αποχώρηση», με οριακό βέβαια ποσοστό (51%). 

Δύο ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες: Η περιφέρεια του Νότιου Γιορκσάιρ, αποτελεί ‘στρατηγική περιοχή’ για τον Νάιτζελ Φαράτζ και το Ukip, το οποίο μάλιστα παρ’ ολίγον να κερδίσει και τον Δήμο του Ρόδερχαμ στις δημοτικές εκλογές του 2014, βγαίνοντας δεύτερο για μόλις 800 ψήφους• η ίδια η πόλη, δε, πριν από μερικά χρόνια θα αποτελέσει το θέατρο ενός συνταρακτικού «πολυπολιτισμικού σκανδάλου». Το 2013 αποκαλύφθηκε η δράση ενός πακιστανο-βρετανικού εγκληματικού δικτύου σεξουαλικής παρενόχλησης ανηλίκων, με πάνω από 1.400 θύματα, το οποίο οι τοπικές αρχές συγκάλυπταν αρχικώς από τον φόβο μήπως στιγματιστούν ως ‘ξενοφοβικές’. 

Αυτή είναι η πραγματικότητα των πιο φτωχών και καθυστερημένων περιοχών του Ηνωμένου Βασιλείου, που λειτουργούν ως μια ‘χύτρα’ εξαθλίωσης και εγκατάλειψης, που προσεγγίζει επικίνδυνα το σημείο βρασμού σ’ ένα σκηνικό πολλαπλών κοινωνικών και πολιτιστικών διαιρέσεων. Και αυτή ακριβώς η κατάσταση, είναι που εξώθησε αυτές ακριβώς τις κοινωνικές ομάδες σε μια μαζική ανταρσία εναντίον του κατεστημένου των τριών τελευταίων δεκαετιών, παγκοσμιοποιημένο, πολυπολιτισμικό, φιλελεύθερο, και εν τέλει ανοιχτό σε μια Ευρώπη η οποία αναβιώνει υπό γερμανική κηδεμονία έναν σκληρό θατσερισμό, που παροξύνεται από την τευτονική αποτελεσματικότητα.

Αυτή η ‘ανταρσία’ θα συναντηθεί με πλευρές του συντηρητικού, κυρίως, κατεστημένου οι οποίες έπαιξαν το χαρτί του ευρωσκεπτικισμού και της ‘εξόδου’ αποσκοπώντας να μεταβάλουν τους συσχετισμούς ισχύος εντός των αρχουσών τάξεων, και να περιορίσουν την ισχύ των πιο διεθνοποιημένων κομματιών τους. Και θα προκαλέσει την θεαματική ανατροπή του δημοψηφίσματος προκαλώντας έκδηλη αμηχανία ακόμα και στους επικεφαλής της καμπάνιας που στήριζε την έξοδο της Βρετανίας από την Ε.Ε. 

συνεχίζεται

πηγή

Share