8 Νοεμβρίου 2026

Ο πήλινος ελληνικός «στρατός» της Κύπρου πριν από τους πολεμιστές της Κίνας

Περίπου 2.000 πήλινες μορφές από την Αγία Ειρήνη, αιώνες παλαιότερες από τον περίφημο κινεζικό στρατό, αφηγούνται μια ξεχωριστή κυπριακή ιστορία. Από έναν αρχαίο βωμό στις προθήκες της Στοκχόλμης, ένα ταξίδι που επιστρέφει στη δική μας μνήμη. 
 
Πρώτα γνώρισα τους περίφημους πήλινους πολεμιστές της Κίνας. Μόλις πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια ήρθαν σε γνώση μου οι πήλινες μορφές της Αγίας Ειρήνης. Όταν τις αντίκρισα, ο νους μου πήγε αμέσως στον κινεζικό στρατό που ήδη γνώριζα. Μόνο που οι δικές μας μορφές ήταν παλαιότερες. 
 
Σήμερα, έχοντας την πολυτέλεια της στήλης «Παλαιολόγιο», μοιράζομαι αυτή την προσωπική ανακάλυψη και την ιστορία της, μαζί με ένα ερώτημα που με συνοδεύει από τότε και το οποίο θέτω στο τέλος αυτού του κειμένου.
 
Χαρακτηριστικά σύνολα της Αγίας Ειρήνης χρονολογούνται στον 7ο αιώνα π.Χ. Οι Κινέζοι πολεμιστές κατασκευάστηκαν τον 3ο αιώνα π.Χ., για το μαυσωλείο του πρώτου αυτοκράτορα, Τσιν Σι Χουάνγκ, ο οποίος πέθανε το 210 π.Χ. Περίπου τέσσερις έως πέντε αιώνες χωρίζουν αυτά τα δημιουργήματα.
 
Η πρώτη οπτική εντύπωση τα φέρνει κοντά. Η ιστορία εξηγεί τη διαφορά τους: οι μορφές της Αγίας Ειρήνης ήταν αναθήματα σε ιερό, ενώ οι πολεμιστές της Κίνας αποτελούσαν μέρος ενός αυτοκρατορικού ταφικού συγκροτήματος. Ο κυπριακός «στρατός» περιγράφει την εικόνα του συγκεντρωμένου πλήθους. Η σύγκριση δεν υποδηλώνει ιστορική σύνδεση ή επιρροή ανάμεσα στα δύο σύνολα.
 
Η κυπριακή ιστορία άρχισε να αποκαλύπτεται τον Νοέμβριο του 1929. Ένας ιερέας μετέφερε στη Λευκωσία το κεφάλι και το επάνω μέρος πήλινου αγάλματος που είχε βρεθεί στο χωράφι του. Το εύρημα οδήγησε τη Σουηδική Αρχαιολογική Αποστολή στην Αγία Ειρήνη, στη βορειοδυτική Κύπρο.
 
Εκεί, κάτω από το χώμα, περίμενε ένα ολόκληρο πλήθος: σχεδόν 2.000 πήλινα αγάλματα και ειδώλια. Πολλά διατηρούσαν την ημικυκλική διάταξή τους γύρω από τον βωμό, με τις μικρότερες μορφές μπροστά και τις μεγαλύτερες πίσω. Ανάμεσά τους, ένοπλοι άνδρες και ταύροι. Το όνομα της θεότητας παραμένει άγνωστο· η ερμηνεία της λατρείας στηρίζεται στα ευρήματα, με τους ερευνητές να εξετάζουν ιδιαίτερα τη σχέση της με τη γονιμότητα.
 
Η εικόνα έχει κάτι το συγκλονιστικά ανθρώπινο. Πίσω από κάθε πήλινο σώμα υπήρξε ένα χέρι που το έπλασε και κάποιος που το μετέφερε στο ιερό. Μια προσφορά που μπορεί να συνόδευε μια παράκληση, μια ευχαριστία, μια προσδοκία.
 
Δεν γνωρίζουμε τις προσωπικές ιστορίες εκείνων που τα αφιέρωσαν. Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε την ανάγκη τους να αφήσουν κάτι μπροστά στο θείο. Ένα αντικείμενο που θα παρέμενε εκεί όταν οι ίδιοι θα επέστρεφαν στην καθημερινότητά τους.
 
Οι άνθρωποι έφυγαν. Οι προσφορές έμειναν.
 
Σήμερα, σχεδόν 1.000 μορφές της Αγίας Ειρήνης παρουσιάζονται στο Medelhavsmuseet, το Μουσείο Μεσογειακών και Εγγύς Ανατολικών Αρχαιοτήτων της Στοκχόλμης. Η τοποθέτησή τους σε ημικύκλιο γύρω από έναν ιερό λίθο επιχειρεί να ανασυνθέσει τη διάταξη στην οποία τις συνάντησαν οι ανασκαφείς.
 
Η παρουσία τους στη Σουηδία συνδέεται με τις ανασκαφές της Σουηδικής Αποστολής του 1927–1931. Όπως εξηγεί το ίδιο το μουσείο, τα ευρήματα μοιράστηκαν ανάμεσα στη Σουηδία και την Κύπρο με άδεια της βρετανικής αποικιακής κυβέρνησης, σύμφωνα με την πρακτική της εποχής.
 
Έτσι, ένα σύνολο που είχε συγκεντρωθεί γύρω από τον ίδιο βωμό απέκτησε μια χωρισμένη διαδρομή. Η αρχαιολογική του αξία αναγνωρίστηκε διεθνώς, αλλά η αρχική του ενότητα διασπάστηκε.
 
Για έναν Κύπριο, η θέα αυτών των μορφών σε ένα μουσείο της βόρειας Ευρώπης μπορεί να δημιουργήσει μια παράξενη αίσθηση εγγύτητας. Βρίσκεσαι μακριά από τον τόπο σου και ξαφνικά συναντάς ένα κομμάτι του. Ίσως μάλιστα ένα κομμάτι που δεν είχες γνωρίσει ποτέ.
 
Υπάρχει και μια δεύτερη χρονολογική διαφορά που αξίζει να προσέξουμε. Ο κινεζικός πήλινος στρατός ανακαλύφθηκε το 1974. Οι μορφές της Αγίας Ειρήνης είχαν έρθει στο φως το 1929, σαράντα πέντε χρόνια νωρίτερα.
 
Η αρχαιολογία δεν είναι διαγωνισμός πρωτιάς. Οι ημερομηνίες, όμως, κάνουν τη δική μου καθυστερημένη γνωριμία με την Αγία Ειρήνη ακόμη πιο αξιοπρόσεκτη. Γνώριζα την εικόνα ενός μακρινού αυτοκρατορικού στρατού, ενώ αγνοούσα ένα τόσο εντυπωσιακό σύνολο από τη γη της Κύπρου.
 
Από την Αγία Ειρήνη στην Κίνα και από τις προθήκες της Στοκχόλμης πίσω στον τόπο μας, αυτό το ταξίδι καταλήγει στην ανάγκη να γνωρίσουμε καλύτερα τη δική μας ιστορία. Μερικές φορές χρειάζεται να κάνουμε έναν μεγάλο κύκλο για να προσέξουμε όσα βρίσκονταν εξαρχής κοντά μας.
 
Και εδώ επιστρέφω στο ερώτημα που γεννήθηκε όταν πρωτοείδα αυτές τις μορφές: πόσοι από εμάς αναγνωρίζουμε αμέσως τους πήλινους πολεμιστές της Κίνας και πόσοι θα αναγνωρίζαμε εκείνους της Αγίας Ειρήνης;
 
Πηγές: Medelhavsmuseet, «Cyprus – 7,000 years of history»· Γιώργος Μπουρογιάννης, «The Ayia Irini Project at Medelhavsmuseet, Stockholm», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, «Κύπριος Χαρακτήρ»· Βάσος Καραγιώργης, «Collections of Cypriote Antiquities in Foreign Museums», «Κύπριος Χαρακτήρ»· UNESCO, «Mausoleum of the First Qin Emperor»./Κέντρο Εικαστικών Τεχνών και Έρευνας (CVAR), Ίδρυμα Κώστα και Ρίτας Σεβέρη.
 
*Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης της Κύπρου. Μέσα από τη σειρά «Παλαιολόγιο» ταξιδεύει από την Αγία Ειρήνη έως την Κίνα και επιστρέφει μέσω Σουηδίας, ακολουθώντας τις πήλινες μορφές που φέρνουν μακρινούς κόσμους στην ίδια αφήγηση και μας οδηγούν πιο κοντά στη δική μας ιστορία.
 



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 2:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γράφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γράψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε, απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.