1 Μαΐου 2026

Μελέτη: Αποφεύγοντας την παγίδα μιας κοινωνίας χωρίς μετρητά

Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός 
 
Δύο Γερμανοί Καθηγητές Οικονομικών, ο Gerhard Rösl (Πανεπιστήμιο του Regensburg) και ο Franz Seitz (Πανεπιστήμιο του Weiden), δημοσίευσαν πρόσφατα (Απρίλιος 2026) μια ακαδημαϊκή μελέτη στην οποία υποστηρίζουν ότι πρέπει να εξασφαλιστεί η χρήση των μετρητών στις συναλλαγές λόγω της σταθεροποιητικής τους λειτουργίας ιδίως κατά τις περιόδους κρίσεων. Θεωρούν ότι η «οικονομική προσιτότητα» (“affordability”) των μετρητών είναι καθοριστική για τη μελλοντική επιβίωσή τους στο οικονομικό οικοσύστημα καθώς οι καταναλωτές επιλέγουν τα μέσα πληρωμής όχι μόνο με βάση την ευκολία αλλά και το κόστος. 
 
Η μελέτη (δείτε την ΕΔΩ) τοποθετείται σε ένα περιβάλλον όπου τα ψηφιακά μέσα πληρωμών είναι πανταχού παρόντα, η χρήση των μετρητών στον δυτικό κόσμο έχει μειωθεί αισθητά και οι υποδομές για μετρητά (ATM, φυσικά καταστήματα τραπεζών κ.λπ.) συρρικνώνονται με ταχύτητα. Κατά τη θέση των συγγραφέων, ο ρόλος των μετρητών σήμερα είναι εξαιρετικά σημαντικός καθώς λειτουργούν ως εναλλακτικό σύστημα πληρωμών όταν αποτυγχάνουν οι ψηφιακοί τρόποι, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών στο χρήμα και παρέχοντας ασφάλεια και σταθερότητα σε περιόδους έκρυθμων καταστάσεων (π.χ. οικονομικές, ενεργειακές, τεχνολογικές κρίσεις). 
 
Τα μετρητά κατά τους δύο οικονομολόγους αποτελούν δημόσιο αγαθό υπό την έννοια ότι δεν μπορεί κάποιος πολίτης να αποκλειστεί από τη χρήση τους (μη αποκλειστικότητα) και επιπλέον η χρήση τους από τον καταναλωτή δεν μειώνει τη διαθεσιμότητα τους (μη ανταγωνιστικότητα). Συνεπώς, τα μετρητά παράγουν κοινωνική αξία πέρα από την ατομική χρήση.
 
Τα μετρητά προσφέρουν μια σειρά από οφέλη που έχουν την ιδιαίτερη σημασία τους: σφυρηλατούν την ανθεκτικότητα του συστήματος πληρωμών, συντελούν στην οικονομική συμπερίληψη δίχως αποκλεισμούς, είναι ανταγωνιστικά προς ιδιωτικά μέσα πληρωμών, θωρακίζουν την ιδιωτικότητα στις συναλλαγές και την ελευθερία επιλογής.
 
Στη μελέτη αναλύεται η έννοια της «οικονομικής προσιτότητας» (“affordability”) στις πληρωμές καθώς οι καταναλωτές επιλέγουν το μέσο πληρωμής με βάση το κόστος, την ευκολία, την ασφάλεια και τη συνήθεια. Μακροπρόθεσμα η επιλογή τους επηρεάζει και εν τέλει διαμορφώνει συνολικά το οικοσύστημα πληρωμών.
 
Ως προς το συμβατικό χρήμα, η «οικονομική προσιτότητα» συνδέεται με την εύκολη προσβασιμότητα σε συστήματα ανάληψης (ΑΤΜ) και φυσικά καταστήματα τραπεζών, με το χαμηλό ή μηδενικό κόστος χρήσης και με αυτή καθεαυτή τη χρήση του. Όταν η «οικονομική προσιτότητα» μειώνεται (π.χ. μείωση του αριθμού των ATM) οι καταναλωτές είναι αναγκασμένοι να μετακινηθούν σε άλλο τρόπο πληρωμής συμβάλλοντας στην συρρίκνωση του συστήματος των μετρητών (network effect).
 
Υπό την ανωτέρω έννοια, το κόστος της χρήσης των μετρητών μπορεί να είναι άμεσο (τραπεζικά τέλη, προμήθειες κατά τη χρήση ΑΤΜ, κόστη διαχείρισης), έμμεσο (δαπάνη χρόνου για την προμήθεια μετρητών, αποστάσεις, κίνδυνοι, οικολογικό αποτύπωμα) και μη χρηματικό (ψυχολογικοί παράγοντες). Επισημαίνουν, βέβαια, οι δύο ακαδημαϊκοί ότι υπάρχουν αρκετές μεθοδολογικές δυσκολίες μέτρησης του κόστους λόγω ελλείμματος δεδομένων, διαφορετικών μοντέλων κατανομής του κόστους, υποκειμενικότητας ορισμένων εννοιών (π.χ. ιδιωτικότητα) κ.λπ.
 
Οι Καθηγητές σημειώνουν ότι η αύξηση του κόστους των μετρητών είναι κοινωνικά άνιση καθώς η χρήση τους καταγράφει μεγαλύτερα ποσοστά στους ανθρώπους των χαμηλότερων εισοδημάτων, στους ηλικιωμένους που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες και στους κατοίκους της υπαίθρου όπου δεν υπάρχουν συνήθως οι υποδομές υποστήριξης των μετρητών στο οικοσύστημα των συναλλαγών (έλλειψη ATMs, φυσικών καταστημάτων τραπεζών κ.λπ.).
 
Ενώ οι ψηφιακές πληρωμές μπορεί μερικές φορές να φαίνονται φθηνές, συχνά συνεπάγονται κρυφά κόστη, όπως επενδύσεις στην κυβερνοασφάλεια για την προστασία από απάτες και παραβιάσεις δεδομένων, αλλά και απώλεια της ιδιωτικότητας μέσω της επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων. Με τα μετρητά αποφεύγονται πολλά από αυτά, αλλά η χρήση τους εξαρτάται από μια τις υποδομές που αυξάνουν τα κόστη.
 
Bασικό εύρημα της μελέτης είναι ότι δεν υπάρχει καθολικά φθηνότερο μέσο πληρωμής. Τα κόστη διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών και εξαρτώνται από την υποδομή, τον ανταγωνισμό και τη ρύθμιση. Η προσιτότητα των μετρητών διαμορφώνεται από ολόκληρο τον «κύκλο των μετρητών» – από την παραγωγή στα νομισματοκοπεία και τη μεταφορά έως τα ATM και τη διαχείριση στο λιανεμπόριο – με τα κόστη τελικά να επιβαρύνουν τους καταναλωτές.
 
Στη μελέτη παρουσιάζονται τα μέτρα που λαμβάνουν διάφορα κράτη για τον περιορισμό των μετρητών (π.χ. θέσπιση ανώτατων ορίων χρήσης μετρητών και υποχρεωτική χρήση ψηφιακών μέσων πληρωμής) με στόχο την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της εγκληματικότητας εν γένει. Κατά τους συγγραφείς, τέτοιου είδους μέτρα έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα, μετατοπίζουν την εγκληματικότητα σε άλλα πεδία με ταυτόχρονη συρρίκνωση της ελευθερίας χρήσης μετρητών και αποδυνάμωση των υποδομών.
 
Ο κίνδυνος είναι να οδηγηθούμε στον φαύλο κύκλο της «παγίδας χωρίς μετρητά». Η μείωση της χρήσης των μετρητών συντελεί στον περιορισμό των υποδομών, στην αύξηση του κόστους χρήσης μετρητών και ξανά στην περαιτέρω μείωση χρήσης των μετρητών. Αυτή η κυκλική διαδικασία σταδιακά και αναπόδραστα θα εξαφανίσει τα μετρητά από τις συναλλαγές.
 
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, οι συγγραφείς προτείνουν ένα σύνολο πολιτικών. Οι κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να υποστηρίζουν ενεργά την υποδομή των μετρητών διατηρώντας τα δίκτυα ATM, ιδιαίτερα σε περιοχές με ανεπαρκή εξυπηρέτηση, και διασφαλίζοντας την αποτελεσματική διαχείριση και διακίνηση των μετρητών.
 
Τα ρυθμιστικά πλαίσια των κρατών θα πρέπει να αποφεύγουν τη δυσμενή μεταχείριση των μετρητών, να καταργούν περιττούς περιορισμούς και να προωθούν τον δίκαιο ανταγωνισμό στις αγορές πληρωμών. Η μεγαλύτερη διαφάνεια στο κόστος των πληρωμών και η βελτιωμένη αποδοτικότητα σε όλο τον κύκλο των μετρητών μπορούν επιπλέον να συμβάλουν στον περιορισμό των δαπανών. Επιπρόσθετα, συμπληρωματικές λύσεις όπως οι υπηρεσίες cashback μπορούν να βελτιώσουν την πρόσβαση, διατηρώντας παράλληλα τον ουσιαστικό ρόλο των ATM.
 
Οι δύο επιστήμονες καταλήγουν ότι σε κάθε περίπτωση τα μετρητά θα πρέπει να παραμείνουν κρίσιμο μέρος ενός αποτελεσματικού και ανθεκτικού μείγματος πληρωμών, παρέχοντας καθολική προσβασιμότητα, οικονομική και πιστωτική συμπερίληψη, ιδιωτικότητα και διαφάνεια στις καθημερινές συναλλαγές.
 
Το μέλλον των μετρητών δεν θα καθοριστεί μόνο από τις εξελίξεις στην τεχνολογία ή τις προτιμήσεις των καταναλωτών, αλλά από το αν οι θεσμοί επιλέξουν να τα διατηρήσουν ως προσβάσιμο και βιώσιμο δημόσιο αγαθό.
 



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 5:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.