Ελλάδα και γεωπολιτική ισχύς (μέρος 1ο)

Η ισχύς της διπλωματίας μιας χώρας είναι συνάρτηση της οικονομίας και της στρατιωτικής της ισχύς

Γράφει ο Αλέξανδρος Νίκλαν 

Η γεωπολιτική αξία της Ελλάδος είναι θεμέλιος λίθος που καθορίζει σε συνδυασμό με την γεωοικονομία την αξία σε γεωστρατηγικό επίπεδο μιας χώρας. Αυτός ο συνδυασμός δείχνει τελικά αν μια χώρα μπορεί να επηρρεάσει στο παγκόσμιο στερέωμα, αλλά και αν μπορεί να έχει μια ικανή αντίσταση σε κάθε είδους προκλήσεις και προσπάθειες ενάντια στην ακεραιότητα της σε κάθε επίπεδο.

Πολλοί θεωρούν οτι διατηρώντας μια ουδετερότητα σε συνδιασμό με καλές σχέσεις σε γεωοικονομικό επίπεδο με τις άλλες χώρες, είναι ικανό να διατηρήσει μια σταθερή αξία της χώρας σε γεωστρατηγικό επίπεδο.. όμως δεν είναι ακριβώς έτσι.

Υπάρχει γενικότερα, μια διπλωματική τάση στην Ελλάδα, απο τα μεταπολεμικά χρόνια και ύστερα που υποστήριζει την αμυντική στάση, άνευ διεκδικήσεων και επιθετικής λεκτικής. Αυτό ακριβώς όμως είναι που δίνει και το περιθώριο σε κάθε άλλη, γειτονική κυρίως, χώρα να «καλύπτει τα κενά» που αφήνει η συγκεκριμένη διπλωματική στάση.

Έτσι έχουμε την Τουρκία, τα Σκόπια και την Αλβανία να λαμβάνουν επιθετική στάση απέναντι μας, διατηρώντας έτσι ενα πλαίσιο εντυπώσεων που λειτουργεί σχεδόν πάντα εις βάρος μας. Εκείνο που μας διαφεύγει είναι πως η αμυντική διπλωματία στηρίζεται κυρίως στο γεγονός πως θέτεις κόκκινες γραμμές και όρια που δεν αλλάζουν κατά το δοκούν. Αν κάποιος τα παραβιάσει, όπως ορίζεται απο το διεθνές σκηνικό.. εκεί που η λεκτική διπλωματία δεν μπορεί, ξεκινάει η διπλωματία των όπλων και του πολέμου. Μόνο αυτό μπορεί να δώσει ισχύ ουσιαστικά σε μια αμυντική μεν στάση.. που δεν πάει όμως σε θέση μηδενικών ανταλλαγμάτων και άνευ όρων παραχώρηση/υποχώρηση.

Είναι πολλά τα παραδείγματα ακόμα και στην νεώτερη ιστορία μας που η Ελλάδα, προσπαθώντας να διατηρήσει μια αμυντική διπλωματική στάση διότι επιβαλλόταν απο καταστάσεις, εξωτερικούς παράγοντες κτλ.. έθαψε το εθνικό συμφέρον της, φέροντας έτσι ενα καίριο πλήγμα στην γεωπολιτική της ισχύ. Σαν κάποιον που περιτριγυρίζεται απο καρχαρίες και επιλέγει να μείνει ακίνητος ακόμα και όταν τον δαγκώνουν για να μην κάνει απότομες κινήσεις και προκαλέσει και άλλους.. μόνο που ήδη είναι υπό επίθεση.

Η επιθετική τάση διπλωματίας και πολιτικής, έχει πάντα επιφέρει κέρδος στην Ελλάδα ιστορικά. Οι μεγαλύτερες επιτυχίες της, έγιναν με αυτό τον τρόπο. Είτε μιλάμε για την πρώιμη περίοδο των Βαλκανικών, είτε για την περίοδο που οδήγησε στην κατάκτηση της Μικράς Ασίας έστω και πρόσκαιρα.. είτε ακόμα και σε ειρηνικές περιόδους , την δεκαετία του 2000 πλέον, όπου η σύμπνοια πολιτικών κάθε παράταξης, έβαλε την Κύπρο μέσα στην Ε.Ε., παρόλες τις αντιρρήσεις και τα επιχειρήματα της Τουρκίας.

Η αμυντική διπλωματία που έχει περάσει ώς δόγμα στην Ελλάδα, ουσιαστικά πέρα απο το περιορισμό που δίνει στην ίδια την χώρα και τα δικαιώματα της, δημιουργεί και μια τεχνητή κάλυψη για ανθρώπους που δεν δείχνουν ικανότητα να στηρίξουν μια επιθετική ρητορική, αλλά και μια ανυπαρξία στήριξης των γραμμών αυτών προς τα έξω, επειδή ακριβώς δεν μπορούν να εμπνεύσουν τον λαό της χώρας (σ.σ. παρακάτω θα υπάρξει ειδική αναφορά για την εσωτερική γεωπολιτική τάξη που αφορά τους πολίτες μιας χώρας)

Ενα σχέδιο διπλωματίας και εξωτερικής πολιτικής είναι εκείνο που δίνει και έμφαση στην γεωπολιτική δύναμη μιας χώρας, αφού καθορίζει εκ των προτέρων τα όρια και τις θέσεις σε σταθερή βάση. Εκεί δηλαδή που όπως είπα και πριν, μπαίνουν οι κόκκινες γραμμές και κάθε υποχώρηση απο εκεί, είτε θα γίνεται με πολύ ισχυρά ανταλλάγματα ή θα οδηγεί σε λεκτικό αδιέξοδο σε επίπεδο επιχειρημάτων. Δεν μπορεί μια χώρα να δεχτεί διλήμματα όταν η ίδια δεν αφήνει χώρο για αυτά.

Μέχρι εδώ λοιπόν είναι όλη η θεωρία στο πως ακριβώς μια χώρα σαν την Ελλάδα στέκεται ή μπορεί να σταθεί σε μια κατάσταση, έχοντας υπόψη στοιχεία γεωοικονομίας και γεωπολιτικής. Επειδή όμως κάθε εποχή έχει τις δικές της παραμέτρους και κάθε περίσταση έχει μια διαφορετική οπτική … πως μπορεί τελικά να οριστεί και να ενδυναμωθεί η πραγματική γεωστρατηγική αξία της Ελλάδος; 

Ελλάδα και γεωστρατηγική αξία.

Φεύγοντας απο τις αντικειμενικές θεωρίες και τις γενικότητες, θα προχωρήσω με ρίσκο ίσως, σε μια σειρά προσωπικών παρατηρήσεων που θεωρώ οτι ίσως να έκαναν την χώρα να προχωρήσει με τρόπο ριζικά διαφορετικό, σε ενα διεθνές σκηνικό αρκετά ρευστό και αρκετά παράδοξο αν και συνάμα όμοιο με άλλες ιστορικές περιόδους. Σε αυτο το σημείο λοιπόν θα ζητήσω την ανοχή σας, ίσως και την σκληρή κριτική σας, καθώς πρόκειται για προσωπική θεώρηση και πρόταση πραγμάτων βασισμένη σε όλα τα παραπάνω.

Ξεκινώντας απο εκείνο που ανέφερα σχετικά με την επιθετική διπλωματία. Οι παράγοντες που μπορούν να στηρίξουν κάτι τέτοιο είναι τρείς ουσιαστικά. Η ισχύς της οικονομίας, η ένωση των πολιτών και πολιτικών εσωτερικά κάτω απο ενα κοινό σκοπό … και η ισχύς των όπλων.

Το αλληλένδετο δέσιμο της οικονομικής θέσης μια χώρας με την ισχύ της διπλωματίας της είναι εκείνο που μπορεί και επηρρεάζει καταστάσεις, καθώς οι επενδύσεις μιας χώρας στο εξωτερικό, αγοράζοντας και ρυθμίζοντας την εσωτερική οικονομία μιας άλλης χώρας είναι ενας μοχλός πίεσης που μπορεί να λειτουργήσει πολύ ευνοϊκά αν αυτό χρησιμοποιηθεί κατάλληλα κάτω απο ενα εθνικό πλαίσιο. Η Ελλάδα είχε καταφέρει επι παραδείγματι , έστω και με κάποια σκοτεινά σημεία, να αγοράσει τράπεζες , μερίσματα τηλεπικοινωνιών και εμπορικές επιχειρήσεις στις γύρω χώρες κατά τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενισχύοντας έτσι και τις εισαγωγές συναλλάγματος. Το δυστυχές ήταν οτι έγινε κάτω απο ιδιωτική πρωτοβουλία μόνο και χωρίς καμία εθνική στήριξη βάση ενός σχεδίου μακρόπνοου που θα εγκαθίδρυε την Ελληνική επιρροή στον τομέα της οικονομίας ανά χώρα, στην περιοχή.

Για αυτό και κατέληξε σε εσωτερική κατάρρευση των ίδιων αυτών τομέων. Ο λόγος είναι πώς στον ιδιωτικό τομέα, το πρόσκαιρο και βραχυπρόθεσμο συμφέρον ενώ μπορεί να δημιουργήσει πρόσκαιρα κέρδη, δεν έχει δημιουργήσει σχεδόν ποτέ τις κατάλληλες προϋποθέσεις για εναλλακτικές λύσεις όταν έρθουν καιροί δυσκολίας. (πλάνο αντίδρασης)

Η Ελλάδα λοιπόν στην σημερινή εποχή με μια τάση οικονομικής εσωστρέφειας και εξαρτημένου δανεισμού, αλλά και με μηδενική παραγωγή δεν δείχνει μια δυνατή οικονομία που θα στήριζε μια ισχυρή διπλωματία.

Πρόσθετα αυτών, στο εσωτερικό της χώρας, η αδυναμία όλων των πολιτικών ηγεσιών μεταπολεμικά να εμφυσήσουν στον πληθυσμό ενα κοινό στόχο και σκοπό (εθνικό όραμα), τις οδήγησαν πάντα στο να αντιμετωπίζουν μια εσωτερική τάση άρνησης ή ατομικής διάθεσης από τον πολίτη, προς βλάβη του συνόλου. Αυτό απο μόνο του, ήταν ικανό πολλές φορές να φρενάρει μια στάση που θα βοηθούσε το εθνικό συμφέρον. 

Προς παράδειγμα αυτών φέρω την «επιθετική τάση» εξαγοράς όλων των εμπορικών επιχειρήσεων στα Σκόπια απο Ελληνικές επιχειρήσεις , που ενώ με βάση ενός εθνικού σχεδίου θα ήλεγχε στην ουσία την οικονομία της άλλης χώρας, δίνοντας κίνητρα αλλά και έλεγχο στο πως θα κινούνται οι Ελληνικού συμφέροντος επιχειρήσεις στο εξωτερικό, οι ιδιώτες έπραξαν αυτόβουλα ώς επιχειρήσεις χωρίς κανένα σχεδιασμό και υποστήριξη. Ο, δε, κόσμος της Ελλάδος είδε αρνητικά όλα αυτά που έγιναν και έφεραν εμπόδια στο όλο εγχείρημα την εποχή εκείνη με προσπάθειες μπουκοτάζ. Αυτό φυσικά έγινε και εσωτερικά της χώρας απέναντι σε επιχειρήσεις και προσπάθειες ανάπτυξης ξένων συμφερόντων, απο συντεχνίες ή/και πολιτικά συμφερόντα με συμμετοχή στον αρνητισμό, με μόνο γνώμονα την ψηφοθηρία.

Αυτό και πολλά άλλα παρόμοια παραδείγματα παράδοξης εσωστρέφειας της χώρας, σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο, οδηγούν ακόμα και σήμερα την Ελλάδα σε μια λανθασμένως εννοούμενη, αμυντική πολιτική, δημιουργώντας τα κενά στην γεωπολιτική της θέση. Κενά που εκμεταλλεύονται άλλοι, όπως ανάφερα, με πρώτη ίσως την Τουρκία, που εγκαθιδρύει επιρροή τόσο σε επίπεδο διπλωματίας όσο και σε οικονομικές σχέσεις, στήνοντας μέχρι και αλυσίδες βιομηχανίας σε χώρες όπως το Κόσσοβο και η Αλβανία στην παρούσα χρονική στιγμή.

Τουρκικές βιομηχανίες και οικονομικά πακέτα επενδύσεων που λειτουργούν με βάση ενα εθνικό πλαίσιο για την Τουρκία, και μόλις τώρα έχουν αρχίσει να αποδίδουν μετά απο μια προσπάθειας τους επί 5 έτη τώρα.

–(μετά το 2004 που η Ελλάδα άρχισε την εσωστρεφή πορεία της ακολουθώντας βήματα που είχε ξανακάνει την δεκαετία του 1990 με διάλυση του οικονομικού ιστού ελέω μικροπολιτικών οφέλων).–

Ενα σχέδιο που ποτέ δεν κάναμε εμείς και φυσικά δημιούργησε το κενό για να εισχωρήσουν άλλοι στην θέση μας.

Περνώντας τώρα στα εσωτερικά τεκταινόμενα μιας χώρας, εκείνο που ξεχωρίζει πάντα είναι η σύμπτυξη και συσπείρωση του κόσμου (πολιτών και πολιτικών) πίσω απο ενα κοινό εθνικό συμφέρον και στόχο, έτσι ώστε να εμφανίζεται ενα ενιαίο δόγμα και γραμμή προς τα έξω. Αυτό που ακούμε ως ευχή τόσο συχνά όλοι μας απο ΜΜΕ, απο πολιτικά στόματα, αλλά τελικά είναι πομπώδεις δηλώσεις με σκοπό την στήριξη των κομματικών και προσωπικών τους θέσεων περισσότερο, παρά υπέρ εθνικών θεμάτων.

Στην Ελλάδα αρχής γενομένης τα μεταπολεμικά χρόνια, όπου δεν προέκυψε ποτέ το «εθνικό όραμα», είναι λογικό να μην υπάρχει συσπείρωση πολιτών και πολιτικών και το ατομικό συμφέρον να υπερβαίνει από το εθνικό. Αυτό βέβαια έχει ώς αποτέλεσμα την μεγένθυνση της όλης τάσης, και την διόγκωση της σε σημείο που να μπορεί να επηρρεάσει τις διπλωματικές θέσεις και γραμμές προς τα έξω αφού το εσωτερικό πολιτικό κόστος υπερβαίνει της αντοχής των εκάστοτε πολιτικών ταγών. Το κέρδος σε εθνικό σχεδιασμό σχεδόν πάντα είναι μακροπρόθεσμο και παραμένει αόρατο για τον μέσο όρο των πολιτών.

συνεχίζεται στο 2ο μέρος

Αλέξανδρος Νίκλαν
Σύμβουλος Θεμάτων Ασφαλείας 

Geopolitics

Share