26 Σεπτεμβρίου 2026

Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ

Του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ Κωνσταντινίδη
 
Ο Θεόφραστος από την Ερεσό της Λέσβου (372–287 π.Χ.) ήταν ένας από τους σπουδαίους Έλληνες φιλοσόφους. Ήταν γιος του Μέλαντος, ενός βιοτέχνη που ασχολούνταν με τη βαφή των μαλλιών.
 
Ο Θεόφραστος μαθήτευσε πρώτα στον Αλκίππο και στη συνέχεια στον Πλάτωνα. Αρχικά ονομαζόταν Τύρταμος. Όταν αργότερα βρέθηκε στη Χαλκίδα και ανέλαβε τη σχολή του Αριστοτέλη, ο Αριστοτέλης, εντυπωσιασμένος από την ωραία έκφραση και τη δύναμη του λόγου του, τον αποκάλεσε Ευφραστό. Αργότερα ο λαός τον ονόμασε Θεόφραστο.
 
Ο συγγραφέας και αείμνηστος καλός μου φίλος Απόστολος Γονιδέλης γράφει ότι η πόλη Ερεσός της Λέσβου ανάγεται τουλάχιστον στον 10ο αιώνα π.Χ. Η Ερεσός έγινε γνωστή κυρίως από την αξεπέραστη ποιήτρια Σαπφώ, η οποία προηγήθηκε κατά περίπου δυόμισι αιώνες του Θεόφραστου.
 
Η Ερεσός ήταν τότε φημισμένη για τα σιτηρά της, τα οποία θεωρούνταν ιδιαίτερα εκλεκτά και, όπως διαφημιζόταν, κατάλληλα ακόμη και για τους «θεούς».
 
Αρχικά ο Θεόφραστος δίδαξε στη Λέσβο, αλλά γρήγορα μετέβη στην Αθήνα, το παγκόσμιο τότε κέντρο του πολιτισμού. Εκεί μαθήτευσε κοντά στον Πλάτωνα, μαζί με τον Αριστοτέλη και άλλους μαθητές.
 
Μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, ο Θεόφραστος ακολούθησε τον Αριστοτέλη στην Άσσο της Μικράς Ασίας, μαζί με τον Ξενοκράτη, τον Καλλισθένη, τον Νηλέα και άλλους. Εκεί ιδρύθηκε μια σημαντική επιστημονική και φιλοσοφική σχολή. Μετά τον θάνατο του Ερμία, το 345 π.Χ., έφυγαν μαζί με τον Αριστοτέλη και πήγαν στη Μυτιλήνη, όπου παρέμειναν διδάσκοντας και συλλέγοντας πλούσιο βιολογικό υλικό.
 
Και δάσκαλος του Μ. Αλεξάνδρου
 
Από εκεί έφυγαν όταν ο Φίλιππος κάλεσε τον Αριστοτέλη να αναλάβει τη διαπαιδαγώγηση του Αλεξάνδρου και εκείνος πήρε μαζί του και τον Θεόφραστο. Και οι δύο φιλόσοφοι, όσο βρίσκονταν στη Μυτιλήνη, έδωσαν αγώνα κατά των τυράννων Ερμώνα, Ηραίου και Απολλοδώρου, οι οποίοι καταδυνάστευαν την Ερεσσό.
 
Όλες οι πόλεις της Λέσβου τάχθηκαν με το μέρος του Φιλίππου, προσχωρώντας στη Συμμαχία της Κορίνθου, της οποίας ηγήθηκε ο Μακεδόνας βασιλιάς το 338 π.Χ.
 
Όταν ο Αριστοτέλης ίδρυσε το Λύκειο στην Αθήνα, ο Θεόφραστος ήταν και πάλι μαζί του. Αργότερα, όταν ο Αριστοτέλης κατηγορήθηκε για ασέβεια και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αθήνα και να εγκατασταθεί στη Χαλκίδα, παρέδωσε την Περιπατητική Σχολή, το Λύκειο, στον Θεόφραστο.
 
Ο Θεόφραστος διακρίθηκε για την ευφυΐα, την εργατικότητα, τη φιλομάθειά του και το ήθος του. Ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει ότι ο Αριστοτέλης, συγκρίνοντας τον Θεόφραστο με τον ανιψιό του Καλλισθένη, έλεγε μεταφορικά ότι ο πρώτος «θέλει χαλινάρι», ενώ ο δεύτερος «κεντρί».
 
Αναφορικά με το όνομα Τύρταμος, ο συγγραφέας κάνει μια ανάλυση παρόμοιων ονομάτων, τα οποία πιθανόν ανάγονται σε παλαιότερους αρχαίους πληθυσμούς. Στην αρχαιότητα υπήρχαν ονόματα και λέξεις με την κατάληξη «-αμος», όπως Πέργαμος, Πύραμος, Ιασμος, Τεύταμος, Σήσαμος κ.ά.
 
Στην ελληνική γλώσσα οι τύποι «τύρσος», «τύρρις» και «τύρσις» συνδέονται με υψηλό οικοδόμημα, πύργο ή οχυρωματικό έργο και, κατ’ επέκταση, με τα τείχη μιας πόλης. Ο λεξικογράφος του 5ου αιώνα Ησύχιος αναφέρει λέξεις που συνδέονται με τα τείχη και τις οχυρώσεις. Θα μπορούσαμε, επομένως, να διατυπώσουμε την υπόθεση ότι ο Τύρταμος —ή Τύρσαμος— θα μπορούσε συμβολικά να σημαίνει τον φύλακα του κάστρου.
 
Ασφαλώς, εδώ οι ανιστόρητοι και δόλιοι θα έσπευδαν αμέσως να αναζητήσουν κάποιον «προελληνικό λαό» που δήθεν μετανάστευσε από τον βορρά ή την ανατολή, σαν να ήταν η περιοχή προηγουμένως άδεια από γηγενείς πληθυσμούς. Κατά την άποψη του συγγραφέα, η ελληνική παρουσία στην περιοχή παρουσιάζει συνέχεια από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα. Ορισμένοι, όμως, αδιαφορούν για τη μελλοντική εξέλιξη και ευνοούν το σύνθημα των «ανοιχτών πυλών».
 
Ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει ότι κάποιος Αθηναίος δημαγωγός, ο Αγνωνίδης, κατηγόρησε τον Θεόφραστο για ασέβεια. Επρόκειτο, σύμφωνα με την παράδοση, για κοινό συκοφάντη, ο οποίος, με τις συκοφαντίες του, είχε οδηγήσει αρκετούς ανθρώπους στον θάνατο, έως ότου τον αντιλήφθηκαν οι Αθηναίοι και τον τιμώρησαν.
 
Τότε ψηφίστηκε νόμος, με πρωτοβουλία του ρήτορα Σοφοκλή, σύμφωνα με τον οποίο οι φιλόσοφοι δεν θα μπορούσαν να διδάσκουν. Αυτό τους υποχρέωσε να εγκαταλείψουν προσωρινά την Αθήνα. Οι Αθηναίοι, όμως, αντιλήφθηκαν το σφάλμα τους, κατήργησαν τον νόμο και οι φιλόσοφοι επέστρεψαν στην πόλη.
 
Ο Θεόφραστος έζησε άγαμος, επειδή πίστευε ότι ο γάμος παρεμπόδιζε τις φιλοσοφικές μελέτες. Μάλιστα, ο Αριστοτέλης τού είχε προτείνει να νυμφευθεί την κόρη του, αλλά εκείνος αρνήθηκε.
 
Ήταν οπαδός της μεσότητας, την οποία ο Αριστοτέλης θεωρούσε γνώρισμα της αρετής. Δεν ασχολήθηκε ποτέ ενεργά με την πολιτική και δεν συμμετείχε σε εταιρείες, κόμματα ή φατρίες.
 
Ήταν πάντα κομψός και φορούσε καθαρά, λευκά ενδύματα και ακριβά υποδήματα. Ως γνήσιος Αιολεύς, ήταν καλοφαγάς, αγαπούσε την καλοπέραση και δεν υποτιμούσε τα υλικά αγαθά. Πίστευε, μάλιστα, ότι οι ηδονές, όταν απολαμβάνονται με μέτρο, είναι συμβατές με τη φιλοσοφική ζωή.
 
Έλεγε επίσης ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο άχρηστο από τη φιλοδοξία και ότι οι στερήσεις της ζωής είναι περισσότερες από τις ωφέλειές της.
 
Ήταν άνθρωπος χαρούμενος, αστειευόταν συχνά και διέθετε θεσπέσιο λόγο.
 
Με τη στάση του αυτή αποδοκίμαζε εκείνους τους Στωικούς φιλοσόφους που πίστευαν ότι η ρυπαρότητα, η απλυσιά και τα ράκη στην ενδυμασία μπορούσαν να κάνουν κάποιον καλύτερο φιλόσοφο.
 
Άφησε ένα ογκωδέστατο και πολύπλευρο έργο 240 βιβλίων, τα οποία δεν σώζονται σήμερον . Το μόνο που σώθηκε και τον έκανε παγκοσμίως γνωστό είναι οι περίφημοι «Χαρακτήρες».
 
Πέθανε σε βαθιά γεράματα, σε ηλικία ογδόντα πέντε ετών, μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση. Τον τελευταίο καιρό αδυνατούσε να περπατήσει και οι μαθητές του τον μετέφεραν με φορείο.
 
Όταν, λίγο πριν από τον θάνατό του, οι μαθητές του τού ζήτησαν να τους δώσει κάποια τελευταία συμβουλή, εκείνος τους είπε:
«Εσείς πρέπει να σκεφθείτε τις πράξεις σας.»
(Διογ. Λαέρτ. Βίοι Φιλοσόφων, 5, 36–41)
 
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
 
1. Οι τέσσερις φιλοσοφικές σχολές της Αθήνας
Στην Αθήνα αναπτύχθηκαν τέσσερις σημαντικές φιλοσοφικές παραδόσεις:
 
α/ Οι Περιπατητικοί αναζητούσαν τη γνώση και την κατανόηση της φύσης και του ανθρώπου.
β/ Οι Στωικοί επιδίωκαν την αρετή, την αυτοκυριαρχία και τη ζωή σύμφωνα με τον ορθό λόγο.
γ/ Οι Κυνικοί επιδίωκαν την αυτάρκεια και την ελευθερία από τις κοινωνικές συμβάσεις.
δ/ Οι Επικούρειοι επιδίωκαν την αταραξία, την απαλλαγή από τον φόβο και την ήρεμη ευδαιμονία.
 
2. Ο Θεόφραστος και η Περιπατητική Σχολή
 
Ο Θεόφραστος ανήκε στην Περιπατητική φιλοσοφική σχολή και υπήρξε ο σημαντικότερος διάδοχος του Αριστοτέλη στην ηγεσία του Λυκείου
 
3. Στον αρχαίο Ελληνικό Κόσμο ήκμαζε το Πνεύμα
Και στις πιο μικρές πόλεις υπήρχαν φιλόσοφοι 
(25/9/26)
 
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 4:00 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γράφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γράψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε, απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.