Τελευταίες αναρτήσεις

20 Σεπτεμβρίου 2017

Περί του σημείου του σταυρού στις αρχιερατικές υπογραφές


Αφορμή για τη σύντομη αυτή έρευνα υπήρξε μια ερώτηση περί του σταυρού των αρχιερατικών υπογραφών ως «συμβόλου της αρχιερατικής εξουσίας». 

Δεν χρειάστηκε να αναζητήσουμε στη βιβλιογραφία αν έχουν διατυπωθεί κάποιες γνώμες για το θέμα αυτό. Σημασία δεν έχουν οι γνώμες των ανθρώπων, αλλ᾽ η ιστορική αλήθεια.

Αυτή αποκαλύπτεται από τα ιστορικά γεγονότα, τα οποία, ως προς το συγκεκριμένο θέμα, είναι οι ίδιες οι διασωθείσες από το παρελθόν υπογραφές. Τέτοιες υπογραφές υπάρχουν πολυάριθμες και μπορούμε να τις δούμε σε φωτογραφίες χειρογράφων και σε προσεκτικά επιμελημένες εκδόσεις κειμένων. 

Το αποτέλεσμα της έρευνας αυτής ήταν αναπάντεχο! Διαπιστώθηκε ότι οι σταυροί χρησιμοποιούνταν επί πολλούς αιώνες όχι μόνο στις υπογραφές των αρχιερέων ή των αυτοκρατόρων και των αξιωματούχων, αλλά και στις υπογραφές όλων των άλλων απλών Χριστιανών, ακόμη και για τα ονόματα των αγραμμάτων, οι οποίοι έθεταν αντί υπογραφής ένα σταυρό και κάποιος άλλος τον συμπλήρωνε με το όνομα! 

Αυτό οπωσδήποτε αποδεικνύει ότι ο σταυρός των αρχιερατικών υπογραφών δεν είχε σχέση με την αρχιερατική εξουσία, ούτε με οποιαδήποτε άλλη ανθρώπινη εξουσία, αλλ᾽ εντασσόταν απλώς στη γενική χρήση του σταυρού σε όλες τις υπογραφές, κληρικών και λαϊκών. 

Βεβαίως δεν θα ταίριαζε το σύμβολο της υπέρ νουν θυσίας του Υιού του Θεού υπέρ των ανθρώπων να καταστεί σύμβολο εξουσίας ανθρώπων επί άλλων ανθρώπων. Όπως βεβαίως ούτε ταιριάζει το σύμβολο αυτό της άκρας ταπεινώσεως του Θεανθρώπου να μεταβάλλεται σε κοσμήματα ανθρώπων προς επίδειξη και απόδειξη της ανθρώπινης ματαιοδοξίας. 

Πάντως προκαλεί συγκίνηση και νοσταλγία η διαπίστωση ότι ο σταυρός του Χριστού αποτελούσε άλλοτε αναφαίρετο στοιχείο των ονομάτων όλων των Χριστιανών, ανδρών και γυναικών, κληρικών και λαϊκών, αρχόντων και αρχομένων, σοφών και αγραμμάτων, και ήταν παρών ως κυρίαρχο και ζωτικό στοιχείο σε όλες τις πτυχές και εκφάνσεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου τους! 

Στα κείμενα που ακολουθούν προτάσσεται μία παλαιογραφική παρατήρηση, παρατίθενται κατόπιν οι διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα και επισυνάπτεται ένα παράρτημα φωτογραφιών μερικών χαρακτηριστικών παραδειγμάτων από το πλήθος των χειρογράφων και εντύπων που βεβαιώνουν το αληθές των διαπιστώσεων αυτών. 
* * * 

α’) Παλαιογραφική παρατήρηση 

Είναι γνωστό ότι στις αρχιερατικές υπογραφές τίθεται στην αρχή το σημείο του σταυρού. Όμως παλαιότερα το σημείο του σταυρού ετίθετο και στο τέλος της υπογραφής. Έτσι η υπογραφή βρισκόταν μεταξύ δύο σταυρών (†……………†). 

Ο πρώτος σταυρός παρουσιάζει στα παλαιά έγγραφα μια ιδιάζουσα μορφή, που προήλθε από τη συνένωση του † με το άρθρο ο που ακολουθεί. Συνήθως η υπογραφή άρχιζε έτσι: «† ὁ εὐτελής …» ή «† ὁ ταπεινός …». Αρχικά ο σταυρός † και το άρθρο ο γράφονταν χωριστά.

Ο τρόπος αυτός επιβίωσε και σε πολύ μεταγενέστερους χρόνους, σε αρκετές περιπτώσεις υπογραφών. Το βλέπομε και σε πολλές υπογραφές της εν Κων/πόλει Συνόδου του Μαΐου 1590 περί του νεοϊδρυθέντος Πατριαρχείου Μόσχας (βλ. παράρτ. 2). 

Ενωρίς όμως βλέπομε ότι το ο ενώθηκε με την οριζόντια κεραία του σταυρού, σχηματίζοντας το σύμπλεγμα  . Η «δασεία» επάνω από το ο εξακολούθησε να γράφεται χωριστά, αλλά το σχήμα της άλλαζε βαθμιαία. Από   έγινε     και  κατόπιν  . Και τις τρεις αυτές μορφές της δασείας τις βλέπομε μαζί με το σύμπλεγμα  σε διαφορετικές υπογραφές της εν Κων/πόλει Συνόδου του 1166 (βλ. παράρτ. 1).
Αργότερα η μορφή   της δασείας συνενώθηκε με τον σταυρό και προέκυψε το σύμπλεγμα  ή  . Αυτό το σύμπλεγμα επικρατεί στις πολυάριθμες υπογραφές της Συνόδου του Μαΐου 1590 (βλ. παραρτ. 2 και 3). 

* * * 

β’) Η χρήση του σημείου του σταυρού στις άλλες, πλην των αρχιερατικών, υπογραφές. 

Έχει επικρατήσει η εντύπωση ότι το σημείο του σταυρού τίθεται μόνο στην αρχή υπογραφών αρχιερέων και κληρικών. 

Στην πραγματικότητα, κατά τους παλαιούς χρόνους η χρήση του σταυρού στις υπογραφές ήταν ευρύτατη και γενική σε όλους, κληρικούς και λαϊκούς. 

Στη Σύνοδο του Μαΐου 1590 βλέπομε ότι ο σταυρός τίθεται ομοίως στην αρχή και το τέλος και των υπογραφών των λαϊκών αξιωματούχων («οφφικιάλων») του Πατριαρχείου Κων/πόλεως, που υπέγραψαν σε ιδιαίτερο χώρο, δίπλα στις υπογραφές των πατριαρχών και των αρχιερέων (βλ. παράρτ. 3). 

Μια πρόχειρη έρευνα στα πολυάριθμα έγγραφα που δημοσίευσαν οι Franz Miklosich και Joseph Müller στα Acta et Diplomata, vol. I-VI, Βιέννη 1860-1890, αποκαλύπτει ότι όλοι οι Χριστιανοί συνέδεαν τον σταυρό με τα ονόματά τους. 

Είναι γνωστό ότι οι αυτοκράτορες έθεταν σταυρό πριν και μετά το όνομά τους, αλλά και στην αρχή και το τέλος του κειμένου των διαταγμάτων τους. 

Αλλά αυτό το βλέπομε και σ᾽ όλα τα ονόματα αυτοκρατορικών αξιωματούχων. Βλ. ως παράδειγμα «πιττάκιον» του έτους 1045 για τη Νέα Μονή της Χίου (παράρτ. 4). 

Το ίδιο ισχύει και για τα ονόματα όλων των ιερέων, των ιερομονάχων και των απλών μοναχών. Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα παρέχουν οι υπογραφές όλων των ιερομονάχων και μοναχών της Πάτμου στη Διαθήκη του ηγουμένου τους το έτος 1157, καθώς και των ιερέων που υπογράφουν στο τέλος ως μάρτυρες (παραρτ. 5-7). 

Το ίδιο βλέπομε και στα ονόματα απλών λαϊκών, που παρίστανται ως μάρτυρες σε συνάψεις συμβολαίων (βλ. παραρτ. 8-9). 

Οι σταυροί τίθενται και πριν από τα ονόματα απλών Χριστιανών που απαριθμούνται σε καταλόγους διαφόρων εγγράφων. Βλ. ως παρά­δειγμα τον κατάλογο των καλλιεργούντων τα αμπέλια μιας μονής περί το 1188 (παράρτ. 10). 

* * * 

γ’) Οι «υπογραφές» των αγραμμάτων χριστιανών. 

Ειδική περίπτωση αποτελεί η σύνδεση του σημείου του σταυρού με τα ονόματα των αγραμμάτων Χριστιανών, που αποτελούσαν τότε την πλειονότητα του λαού. Μη δυνάμενοι να γράψουν το όνομά τους, έγραφαν το σημείο του σταυρού στην αρχή ή στο τέλος του εγγράφου ή ανάμεσα στα άλλα ονόματα, και ο συμβολαιογράφος ή ο γραφέας του εγγράφου προσέθετε σε κάθε σταυρό τις λέξεις: «Σίγνον (= Signum, σημείον) τού ….».

Παραδείγματα:

  

Βλ. άλλα παραδείγματα στα παραρτ. 6-7 καί 8-9. 

Παρατηρούμε ότι το έτος 1157 στη Μονή της Πάτμου ο ηγούμενος, 6 ιερομόναχοι και 6 μοναχοί υπέγραψαν ιδιοχείρως, αλλά οι υπόλοιποι 60 μοναχοί έγραψαν ο καθένας ένα σημείον (σίγνον) του σταυρού. Στο κείμενο της Πάτμου τούτο ονομάζεται «σιγνογραφία» («δια της υπογραφής και σιγνογραφίας άμα των μοναχών της μονής», παράρτ. 6, σελ. 108). Στις συμβολαιογραφικές πράξεις διαβάζομε στο κείμενο που έγραφε ο συμβολαιογράφος (ταβουλάριος) ή άλλος νομικός: «τους τιμίους και ζωοποιούς σταυρούς ιδιοχείρως προτάξαντες το παρόν πρατήριον ημών ενυπόγραφον έγγραφον τιθέμεθα» (βλ. παραρτ. 8, σελ. 161, και 9, σελ. 162). 

* * * 

δ’) Συμπεράσματα από την έρευνα αυτή για το νόημα του σημείου του σταυρού στις υπογραφές. 

Από τα λίγα παραδείγματα που παρατέθηκαν εδώ, και από τα πολυάριθμα άλλα που υπάρχουν εκδεδομένα, συνάγεται πρώτο απ᾽ όλα το αναμφισβήτητο συμπέρασμα ότι οι σταυροί των υπογραφών δεν έχουν σχέση με την αρχιερατική εξουσία, ούτε βεβαίως με την αυτοκρατορική ή οποιαδήποτε άλλη εξουσία, διότι συνδέονταν χωρίς διακρίσεις με τα ονόματα όλων των Χριστιανών, κληρικών και λαϊκών, ανδρών και γυναικών (παραρτ. 8, 9, 10 και σελ. 160, 162, 389), αρχόντων και αρχομένων, εγγραμμάτων και αγραμμάτων. 

Στο ερώτημα όμως, ποιο είναι το πραγματικό νόημά τους, υπάρχει η δυνατότητα να δοθούν διάφορες ερμηνείες. 

– Μπορεί οι σταυροί στην αρχή και το τέλος του ονόματος  να σήμαιναν ότι ο κάθε Χριστιανός ανήκει στον Χριστό, ότι έχει αυτόν ως αρχή και τέλος της ζωής του, ή ότι αίρει ο καθένας τον σταυρό του και ακολουθεί τον Χριστό «άχρι θανάτου». Αλλ᾽ αυτή η ερμηνεία πρέπει να απορριφθεί, διότι τέτοια ιδεώδης χριστιανική ζωή εκφράζεται μεν στη ζωή των Αγίων, αλλ᾽ όχι στη ζωή της πλειονότητας των Χριστιανών. 

– Θα μπορούσαν όμως οι σταυροί να σήμαιναν ότι κάποιος απλώς ανήκει στους Χριστιανούς και διαφέρει από τον υπόλοιπο κόσμο, αφού ο σταυρός είναι το διακριτικό γνώρισμα του Χριστιανισμού. Γι᾽ αυτό και οι επιγραφές των χριστιανικών ναών ήδη από παλαιότατους χρόνους (όπως στον Άγιο Δημήτριο και την Αγία Σοφία της Θεσσαλονίκης) αρχίζουν και τελειώνουν με σταυρούς, απλώς διότι περιέχουν κάτι χριστιανικό (ιερό κείμενο, δέηση, ανάμνηση ιστορικού γεγονότος). 

– Μπορούσαν ακόμη οι δύο σταυροί στην αρχή και στο τέλος του ονόματος να σήμαιναν πνευματικούς φραγμούς, που προστάτευαν τον Χριστιανό από τις δυνάμεις του σκότους.

Με αυτή την έννοια βλέπομε ότι από παλαιότατους χρόνους οι Χριστιανοί χάραζαν ή τοποθετούσαν σταυρούς στους τοίχους των οικοδομημάτων, θέλοντας να εμποδίζουν την είσοδο δαιμονικών δυνάμεων. 

– Στις συμβολαιογραφικές πράξεις οι σταυροί είχαν, όπως φαίνεται, και νόημα παρόμοιο με του όρκου, δηλαδή βεβαίωναν ότι ο υπογράφων είναι τίμιος και λέγει την αλήθεια, διότι ο σταυρωθείς Χριστός είναι η αλήθεια, και είναι όλως αντίθετος προς το ψεύδος και την αδικία. 

– Θα μπορούσαν βεβαίως οι σταυροί να έχουν και κάποιο άλλο νόημα. 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ  ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ













πηγή



Share

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook, στο Twitter ή στο Google+ μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Επίσης μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις δυνατότητες του Google Friend Connect (θα βρείτε δεξιά το ανάλογο gadget) να γίνετε φίλος του ιστολογίου μας και να λαμβάνετε με την εγγραφή σας στο αμέσως παρακάτω gadget πατώντας την λέξη "Εγγραφή" ενημερώσεις του ιστολογίου μας.

4. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

5. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

6. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

7. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

8. Στην μπάρα που περνάει κυλιόμενη πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων μπορείτε να δείτε σε τίτλους τις 25 τελευταίες αναρτήσεις μας. Οι τίτλοι είναι σύνδεσμοι (λινκ) και πατώντας τους θα ανοίξει σε ένα ξεχωριστό παράθυρο η συγκεκριμένη ανάρτηση.

9. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Αλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.