Ένας μαθητής με tablet, ένας διαδραστικός πίνακας, ψηφιακά βιβλία και μια τάξη σχεδόν χωρίς χαρτί. Για χρόνια, αυτή ήταν η εικόνα του «σχολείου του μέλλοντος». Η ψηφιοποίηση θεωρήθηκε το αυτονόητο επόμενο βήμα στην εκπαίδευση.
Σύμφωνα με άρθρο της Βασιλικής Χρυσοστομίδου στο protothema, σήμερα η προσέγγιση αλλάζει. Όχι επειδή η τεχνολογία εγκαταλείπεται, αλλά επειδή εκπαιδευτικά συστήματα επανεξετάζουν πότε η οθόνη ενισχύει τη μάθηση και πότε λειτουργεί ως περισπασμός.
Η UNESCO καταγράφει τη στροφή αυτή: ενώ το 2023 μόλις το 24% των χωρών είχε εθνικούς περιορισμούς στη χρήση κινητών στα σχολεία, τον Μάρτιο του 2026 το ποσοστό είχε φτάσει στο 58%, δηλαδή σε 114 εκπαιδευτικά συστήματα.
Η νέα τάση δεν σημαίνει επιστροφή στην εποχή πριν από το Διαδίκτυο. Σημαίνει περισσότερο βιβλίο, ανάγνωση και γραφή ως βάση και χρήση ψηφιακών εργαλείων εκεί όπου προσφέρουν συγκεκριμένο μαθησιακό όφελος.
Η Σκανδιναβία ξαναβάζει το βιβλίο στην τάξη
Η Σουηδία υπήρξε πρωτοπόρος στην ψηφιακή εκπαίδευση, όμως τα τελευταία χρόνια αυξάνεται ο προβληματισμός για την επίδραση των οθονών στη συγκέντρωση και την ανάγνωση. Στην PIRLS 2021, η επίδοση των Σουηδών μαθητών στην κατανόηση κειμένου μειώθηκε στις 544 μονάδες από 555 το 2016. Η πτώση, ωστόσο, δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στη χρήση tablets, καθώς επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες.
Τα στοιχεία της PISA 2022 δείχνουν, πάντως, ότι η ψηφιακή απόσπαση αποτελεί υπαρκτό πρόβλημα. Το 36,9% των Σουηδών μαθητών δήλωσε ότι οι μαθητές αποσπώνται από τη χρήση ψηφιακών πόρων στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα Μαθηματικών, έναντι 30,5% στον ΟΟΣΑ.
Ανάλογη συζήτηση έχει ανοίξει και στη Νορβηγία, μετά τη σημαντική υποχώρηση των επιδόσεων στην PISA 2022. Η χώρα επανεξετάζει τον τρόπο χρήσης των ψηφιακών συσκευών και ενισχύει τη θέση των φυσικών βιβλίων και των βασικών δεξιοτήτων. Από το φθινόπωρο του 2026 περιορίζεται, παράλληλα, δραστικά η χρήση παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης στο Δημοτικό, με τους μαθητές ηλικίας 6-13 ετών να μην αναμένεται, κατά κανόνα, να χρησιμοποιούν εργαλεία generative AI.
Στη Δανία περιορίζεται η χρήση οθονών και εφαρμόζονται σχολεία χωρίς κινητά, ενώ αντίστοιχες πολιτικές έχουν υιοθετήσει η Φινλανδία, η Ολλανδία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία.
Τι κερδίζουμε διαβάζοντας στο χαρτί
Οι έρευνες δείχνουν ότι το έντυπο βιβλίο μπορεί να προσφέρει πλεονέκτημα όταν ο στόχος είναι η βαθιά κατανόηση ενός απαιτητικού κειμένου. Μετα-ανάλυση 54 μελετών και περισσότερων από 171.000 συμμετεχόντων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κατανόηση κειμένου ήταν, κατά μέσο όρο, καλύτερη στην έντυπη μορφή.
Το χαρτί προσφέρει σταθερή χωρική διάταξη και λιγότερα ερεθίσματα που διακόπτουν την ανάγνωση. Η οθόνη, αντίθετα, μπορεί να ενθαρρύνει ταχύτερη και πιο επιφανειακή πλοήγηση, ιδιαίτερα όταν το κείμενο είναι σύνθετο.
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και η χειρόγραφη γραφή. Έρευνα των Pam Mueller και Daniel Oppenheimer έδειξε ότι φοιτητές που κρατούσαν σημειώσεις με το χέρι είχαν καλύτερες επιδόσεις σε ερωτήσεις που απαιτούσαν εννοιολογική κατανόηση. Η πιο αργή διαδικασία της γραφής φαίνεται να αναγκάζει τον μαθητή να επιλέξει και να επεξεργαστεί την πληροφορία αντί να την καταγράφει μηχανικά.
«Η χειρόγραφη γραφή και η ανάγνωση του έντυπου βιβλίου κρατούν το παιδί σε μια σχέση αφής και φυσικής εγγύτητας με το κείμενο», σημειώνει στο «ΘΕΜΑ» η Νικολέττα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη, καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ελληνικής Γλώσσας και κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Η οθόνη δεν είναι ο «εχθρός»
Η επιστροφή στο βιβλίο δεν σημαίνει ότι το tablet δεν έχει θέση στην τάξη. Μπορεί να λειτουργήσει ως ψηφιακή βιβλιοθήκη, εργαστήριο Φυσικής, εργαλείο προσομοίωσης, μέσο εξατομικευμένης μάθησης ή υποστηρικτική τεχνολογία για μαθητές με αναπηρία.
Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι μαθητές που χρησιμοποιούσαν ψηφιακές συσκευές για μαθησιακές δραστηριότητες έως περίπου μία ώρα την ημέρα είχαν, κατά μέσο όρο, καλύτερες επιδόσεις στα Μαθηματικά από εκείνους που δεν τις χρησιμοποιούσαν καθόλου.
Το κρίσιμο, επομένως, δεν είναι «χαρτί ή οθόνη», αλλά ποιο μέσο εξυπηρετεί καλύτερα κάθε μαθησιακό στόχο. Για ένα μεγάλο και απαιτητικό κείμενο μπορεί να υπερέχει το βιβλίο. Για μια προσομοίωση, μια οπτικοποίηση ή άμεση ανατροφοδότηση, η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να είναι αναντικατάστατη.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν ακολουθεί τη λογική της απο-ψηφιοποίησης. Κινείται προς ένα υβριδικό μοντέλο, όπου το έντυπο βιβλίο συνυπάρχει με ψηφιακά εργαλεία, διαδραστικούς πίνακες και Τεχνητή Νοημοσύνη.
Σύμφωνα με την PISA 2022, το 39% των Ελλήνων 15χρονων χρησιμοποιεί ψηφιακά εργαλεία για μαθησιακούς σκοπούς τουλάχιστον μία ώρα την ημέρα στο σχολείο, έναντι 55% στον ΟΟΣΑ. Ωστόσο, το 38% δηλώνει ότι αποσπάται από τη χρήση ψηφιακών συσκευών στα μαθήματα Μαθηματικών, έναντι 30% στον ΟΟΣΑ.
Παράλληλα, το ελληνικό σχολείο επεκτείνει το Ψηφιακό Σχολείο, τους διαδραστικούς πίνακες και τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, διατηρώντας ταυτόχρονα τα έντυπα σχολικά βιβλία και τη χειρόγραφη εργασία. Το «Πολλαπλό Βιβλίο» περνά στη φάση εφαρμογής, με τα σχολεία να επιλέγουν τα βιβλία που θα χρησιμοποιήσουν από το σχολικό έτος 2027-2028.
Όπως επισημαίνει η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, το σχολείο του μέλλοντος δεν είναι εκείνο με τις περισσότερες οθόνες, αλλά εκείνο που γνωρίζει «πότε, γιατί και με ποιον παιδαγωγικό στόχο» πρέπει να τις χρησιμοποιεί.
Ίσως, τελικά, το σχολείο του μέλλοντος να μην είναι ούτε αποκλειστικά ψηφιακό ούτε αποκλειστικά αναλογικό. Να είναι ένα σχολείο που γνωρίζει πότε χρειάζεται το βιβλίο και το μολύβι και πότε την οθόνη.
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου