Ξεκινώντας αυτή την έρευνα αναζητήσαμε τα γραφεία του Facebook στην Ελλάδα. Κάποια στοιχεία επικοινωνίας, ένα τηλέφωνο... Ακόμα και η Google, το βλέπεις, στεγάζεται Φραγκοκλησιάς τόσο, στο Μαρούσι. Ολες οι ιστοσελίδες, όλες οι πολυεθνικές δίνουν τα ελάχιστα στοιχεία επικοινωνίας με τις κατά τόπους έδρες τους. Η Facebook όμως; Μπορεί ο καθένας να επικοινωνήσει άμεσα και επώνυμα μαζί του, όπως κάνει με τους «φίλους» του;
Πώς φτάσαμε μέχρι εδώ και πού οφείλεται η επιτυχία αυτού του πλανητικού μέσου «κοινωνικής δικτύωσης»; Τι συμβαίνει με τους χρήστες, όλους εμάς; Ποια πραγματική ανάγκη έγινε μόδα και πώς μια μόδα μετατράπηκε σε πραγματική ανάγκη;
Αλήθεια, κατά πόσο γνωρίζουμε πώς πραγματικά λειτουργεί; Τι υπάρχει πίσω από αυτό που βλέπουμε και χρησιμοποιούμε πολλοί από εμάς καθημερινά; Πόσο διαφανείς είναι οι διαδικασίες, πόσο ανοιχτά είναι τα δεδομένα που αφορούν το ίδιο το Facebook; Και ταυτοχρόνως, κατά πόσο προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα μας;
Πού και πόσο φορολογείται το μέσο που άλλαξε τα δεδομένα παγκοσμίως; Γιατί ολόκληρες κυβερνήσεις και οργανισμοί, παρότι το χρησιμοποιούν, «τα βάζουν», πλέον, ανοιχτά μαζί του; Ποια είναι τα επόμενα βήματα του οραματιστή δισεκατομμυριούχου, της «προσωποποίησης του Μεγάλου Αδελφού», όπως διατείνονται, σε έναν πικρόχολο, οργουελικό αφορισμό οι αντίπαλοί του;
Τα κεντρικά γραφεία του Facebook στο Menlo Park της Καλιφόρνιας, όπως κι αυτά στο Μανχάταν, ή στο Λονδίνο, μοιάζουν με… παιδική χαρά γεμάτη από ιδιοφυΐες. Θεωρούνται ο καλύτερος, ο πιο επιθυμητός εργασιακός τόπος. Μπαίνοντας στο λόμπι κάνεις login, σε ένα tablet, φυσικά με τον λογαριασμό σου στο Facebook, και παίρνεις κάρτα επισκέπτη. Αν και συνοδεύεσαι, πάντα, όταν ξεναγείσαι σε συγκεκριμένους χώρους, για ελάχιστη ώρα -ούτε σκέψη για τα τμήματα όπου βρίσκονται ερευνητικά κέντρα και λοιπά… ψηφιακά μυστικά-, μπορεί ανά πάσα στιγμή να «πέσεις» πάνω σε ανθρώπους που μετακινούνται, κι εντός των κτιρίων, με ποδήλατα, πατίνια ή σκέιτμπορντ.
Παντού υπολογιστές, γραφεία χωρίς χωρίσματα, τζαμαρίες, εσωτερικοί υπαίθριοι. Ησυχες γωνιές με τραπεζάκια, καναπέδες, βιβλιοθήκες, για χαλάρωση ή διάλειμμα, συνήθως με παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας, σκάκι ή πινγκ πονγκ, αλλά και γήπεδα μπάσκετ. Κουρεία, καθαριστήρια, καφετέριες, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια με κάθε είδους κουζίνα, τεράστιες μερίδες από διαφορετικά φαγητά για τους εργαζομένους, μαγειρεμένα καθημερινά από βραβευμένους σεφ. Ολα δωρεάν και χωρίς περιορισμούς. Με κυρίαρχα στις προτιμήσεις, τις σαλάτες, τις πίτσες και τα γιαούρτια. Αυτόματα μηχανήματα στα οποία, εκτός από αναψυκτικά, μπορείς να προμηθευτείς ακόμα και… αξεσουάρ για τον υπολογιστή σου (μπαταρίες, ποντίκια ή πληκτρολόγια). Επίσης δωρεάν.
Στους ελάχιστους τοίχους, εκτός από δημιουργίες των ίδιων των εργαζομένων, οι οποίοι δουλεύουν χωρίς ωράριο, αφίσες και ζωγραφιές, όπου απεικονίζονται, κυρίως, οι... αξίες της εταιρείας, που φτάνουν έως την υποστήριξη της παρέλασης των ομοφυλοφίλων. Ή και έργα καλλιτεχνών, που δημιουργήθηκαν επιτόπου, επιμελώς ατημέλητα τοποθετημένες υπογραφές επισκεπτών, επώνυμων και μη. Και λίγο πιο πέρα, μια οθόνη όπου πληκτρολογείς το όνομα του προσώπου που σε ενδιαφέρει, προκειμένου να σου υποδειχθεί η εργασιακή θέση του και να τον εντοπίσεις.
Κάπου ανάμεσα στα γραφεία των υπολοίπων, ίδιο κι απαράλλακτο, και αυτό του «Αφεντικού». Ντυμένος πάντα με Τ-shirt, τζιν και αθλητικά, τα πάγια στοιχεία της δημόσιας εικόνας του. Κυρίαρχη κουλτούρα αυτή της ανοιχτής, λειτουργικής startup που μεγαλώνει, μέσω hackathons, του ταξιδιού «που μόλις άρχισε», της διαδικασίας σε εξέλιξη.
Ολα στα ύψη
Στα κεντρικά, ακριβώς έξω από την «πόλη Facebook», βρίσκεται ειδικό «δημόσιο» αστυνομικό τμήμα, το οποίο υπάγεται σε ένα ιδιότυπο καθεστώς, κάτι μεταξύ εδάφους του αμερικανικού κράτους και καταστήματος ιδιωτικής εταιρείας.
Οσο για τους μεσίτες της ευρύτερης περιοχής του Σαν Φρανσίσκο, αυτοί τρίβουν τα χέρια τους. Οι τιμές των ακινήτων έχουν εκτοξευτεί -τρεις φορές πάνω από το 2011-, ακριβότερες πλέον κι από τη Νέα Υόρκη. Πολλοί από τους πρώην κατοίκους τελούν υπό καθεστώς «εσωτερικού μετανάστη», εξαιτίας των δυσβάσταχτων ενοικίων. Το αντίθετο συμβαίνει με τα καλοπληρωμένα στελέχη του Ζάκερμπεργκ, τους νέους ενοικιαστές ή αγοραστές, με αποτέλεσμα, ολόκληρες περιοχές της πόλης να μετατρέπονται σε «γκέτο γιάπηδων». «Γιάπηδες» που δεν έχουν το δικαίωμα να απαντήσουν σε οποιαδήποτε ερώτηση τρίτου σχετικά με την εταιρεία, ακόμα και περιμένοντας στη στάση του λεωφορείου. Ή, στην καλύτερη περίπτωση, απαντούν βάσει... πρωτοκόλλου.
Ο Μαρκ σχεδιάζει τη δημιουργία μιας ολόκληρης πόλης που θα στεγάσει κάποιους από τους 23.165 εργαζομένους -αύξηση κατά 54%, μόνο το 2016.
«Ο λύκος με το αγγελικό πρόσωπο»
Στις 4 Φεβρουαρίου 2004 ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ένας φοιτητής του Χάρβαρντ, που είχε γεννηθεί πριν από 20 χρόνια, μία ώρα έξω από τη Νέα Υόρκη, ο «πρίγκιπας», όπως, σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, ήταν το χαϊδευτικό του στα παιδικά του χρόνια, γιος ενός οδοντιάτρου και αδελφός τριών κοριτσιών, εγκαινίασε μια ιστοσελίδα αποτυπώνοντας, μέσω κώδικα, τον μικρόκοσμο της πιο διάσημης σχολής -κυρίως τις ερωτικές σχέσεις μεταξύ των συμφοιτητών του.
Αν και κατηγορήθηκε ότι έκλεψε την ιδέα από άλλους, αυτός ο «παθιασμένος με την Πληροφορική και διστακτικός με τα κορίτσια», «συναισθηματικά ωμός, κρύος φαρσέρ», αυτός ο «λύκος με το αγγελικό πρόσωπο», που «έγραφε έναν κώδικα στα σκοτεινά γιατί έτσι κάνουν οι θυμωμένοι», αυτός που «ήθελε να αποδείξει κάτι» και για «να εκδικηθεί για τις επιθέσεις που δέχθηκε από τους μεγαλύτερους στο σχολείο» (όπως υποστηρίζουν οι κατά καιρούς επίσημοι και ανεπίσημοι βιογράφοι του), είχε ανάψει τη σπίθα μιας επανάστασης στην επικοινωνία, και όχι μόνο. Εχοντας προηγουμένως «χακάρει» τους λογαριασμούς των φοιτητικών εστιών για να βρει φωτογραφίες (όπως παραδέχεται ο ίδιος).
Επειτα από μια μέρα, πάνω από 600 φοιτητές είχαν εγγραφεί. Υστερα από δύο εβδομάδες, όλοι στο Χάρβαρντ έλεγαν «βρες με στο «The Facebook»» (όπως ήταν η αρχική ονομασία). Επειτα από 13 χρόνια, σε μια πρωτόγνωρη ιστορική επιτυχία, οι χρήστες, σε όλο τον κόσμο, είχαν ξεπεράσει τα 2 δισεκατομμύρια. Αν ήταν χώρα, θα είχε τους περισσότερους κατοίκους μετά την Κίνα. Και σε λίγο, έτσι κι αλλιώς, θα έχει περισσότερους οπαδούς απ’ ό,τι ο χριστιανισμός.
Η πραγματικότητα (;) της ζωής σε έναν πλανήτη-μικρόκοσμο αποτυπώνονταν, πλέον, διαφορετικά. Ο ιστός της κοινωνίας υφαινόταν ξανά και οι διαπροσωπικές σχέσεις είχαν αλλάξει για πάντα. Διαμορφώνονταν από ένα κοινωνικό φαινόμενο με τη δική του δυναμική.
Η πίσω αυλή χωρίς like… Διαφάνεια και λογοκρισία στο «κράτος Facebook»
Το Facebook, παρά τα τεράστια κέρδη του, έχει γραφεία σε ελάχιστες χώρες ανά τον κόσμο. Για την Ελλάδα, ούτε λόγος. Στο Δουβλίνο, μάλιστα, που αποτελεί και πανευρωπαϊκή έδρα, λόγω του ευνοϊκού φορολογικού συστήματος της Ιρλανδίας (στο οποίο θα επανέλθουμε παρακάτω), λέγεται ότι αν δεν γνωρίζεις, δεν καταλαβαίνεις ότι εντός του συγκεκριμένου κτιρίου στεγάζεται ο ψηφιακός αυτός κολοσσός, καθότι εξωτερικά δεν υπάρχει ούτε μια σχετική πινακίδα.
Κι όμως, στα προωθητικά διαφημιστικά για προσέλκυση εργαζομένων στο Facebook, δίνεται έμφαση στους... ανοιχτούς χώρους, που «σε ωθούν να είσαι ο εαυτός σου», και καλούνται «οι εξυπνότεροι άνθρωποι στον κόσμο» να λάβουν μέρος στην «υλοποίηση του οράματος». Παράλληλα, στην επίσημη ιστοσελίδα του, υπογραμμίζεται ότι η «αποστολή» είναι «να δώσει στους ανθρώπους τη δύναμη ώστε να χτίσουν κοινότητες και να έρθει ο κόσμος πιο κοντά». Ενώ ο ίδιος ο ιδρυτής του, σε κάθε ευκαιρία, ισχυρίζεται ότι η προστασία «της κοινότητας» είναι «πιο σημαντική από τη μεγιστοποίηση των κερδών μας». Γνωρίζοντας βεβαίως, εξ αρχής, ότι το ισχυρότερο και πιο αποτελεσματικό προϊόν της εταιρείας του είναι οι ίδιοι οι χρήστες.
Τι κρύβεται όμως πίσω από τις εξαγγελίες, πίσω από τη βιτρίνα; Πολλά. Πρώτα απ’ όλα, καλό το γυαλί και τα ανοιχτά γραφεία, αλλά έχει και η διαφάνεια τα όριά της. Αρχής γενομένης από τον ίδιο τον πρόεδρο. Οπως είναι αυτονόητο, σε κάθε περίπτωση, απαγορεύεται να αυτενεργήσεις με τον Μαρκ, γιατί, σου λένε, «είναι πολύ ντροπαλός, απαγορεύεται να τον πλησιάσετε». Στις ελάχιστες συνεντεύξεις του, στην αρχή τουλάχιστον, έμοιαζε να έχει αποστηθίσει τα λεγόμενά του.
Αν επιχειρήσεις, δε, όπως έκανε Γαλλίδα συνάδελφος, να πάρεις έστω κι ένα πλάνο έξω από το σπίτι του, στη στιγμή θα λάβεις τηλεφώνημα με το οποίο ενημερώνεσαι ότι «έπαψες να έχεις την εμπιστοσύνη του Facebook, γιατί παραβίασες τους κανόνες του παιχνιδιού».
Αφήστε το μήνυμά σας…
Πέρα από τη χρήση αποκλειστικά πλαστικού χρήματος μέσω καρτών για τις πληρωμές, αξιοσημείωτη είναι και η διαδικασία έμμεσης επικοινωνίας. Στην περίπτωση που ένας απλός χρήστης, οπουδήποτε στον κόσμο, θελήσει να έρθει σε επαφή με το Facebook, μπορεί να το κάνει κατ’ ουσίαν μόνο με μέιλ, τα οποία λαμβάνουν απάντηση (όταν απαντηθούν) με μεγάλη καθυστέρηση. Εναλλακτικά, δίνεται η δυνατότητα, με την επιλογή της κατάθεσης αναφοράς για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, βάσει του σχετικού αμερικανικού νόμου, να συμπληρώσεις μια τυπική διαδικτυακή φόρμα, η οποία αποστέλλεται, ηλεκτρονικά, σε εκπρόσωπο της εταιρείας. Σε διαφορετική περίπτωση, αν ο «φίλος» είναι ηλεκτρονικά αναλφάβητος, θα πρέπει να αποστείλει το αίτημά του στα κεντρικά, στην Καλιφόρνια, ταχυδρομικώς, στη διεύθυνση που υποδεικνύεται, με τη χαρακτηριστική υποσημείωση ότι ο τρόπος αυτός «είναι πιο αργός»! Ούτε λόγος, φυσικά, για το τηλεφωνικό κέντρο...
Ολα αυτά κάνουν τους κακεντρεχείς να σημειώνουν ότι πρόκειται για έναν τεράστιο οργανισμό, τον οποίο, ουσιαστικά, είναι αδύνατο να προσεγγίσεις. Με τους χρήστες να μοιάζουν «με μικρά ποντίκια μπροστά σε έναν απροσπέλαστο τοίχο».
Ψηφιακή λογοκρισία
Το πρόβλημα της διαφάνειας και της επικοινωνίας επιδεινώνεται σε... πιο δύσκολες περιπτώσεις, όπως αυτή των κουρδικών κινημάτων στην Τουρκία, της συριακής αντιπολίτευσης, και άλλων, οι λογαριασμοί-σελίδες των οποίων, όπως διαπίστωσαν εκατομμύρια χρήστες, «κατέβηκαν», με μια τουλάχιστον μονομερή, αποσπασματική και ταυτόχρονα βαθιά πολιτική ενέργεια.
Παρά τις επίσημες, και για κάποιους βαρύγδουπες, εξαγγελίες («θέλουμε να δώσουμε στον καθένα φωνή», «υπάρχουν μέρη του κόσμου όπου υπάρχουν προβλήματα ελευθερίας και εκεί έχουμε ρόλο να παίξουμε»), το απρόσωπο μήνυμα που ακολουθούσε τις παραπάνω ενέργειες ήταν το στεγνό: «Το περιεχόμενό σας δεν ανταποκρίνεται στους όρους και στους κανόνες του Facebook». Φυσικά, όπως καταγγέλλεται, ούτε λόγος για απάντηση σε μεταγενέστερες προσπάθειες επικοινωνίας των παθόντων με την εταιρεία. Ούτε βεβαίως λόγος για δημοσιοποίηση των ad hoc, όπως προκύπτει, κριτηρίων ελέγχου και ελευθερίας, λόγου και απόψεων, που τίθενται.
Σε ανάλογη περίπτωση, που αφορούσε τους λογαριασμούς διεμφυλικών στο Σαν Φρανσίσκο των ΗΠΑ, οι οποίοι επίσης διαγράφηκαν, το Facebook, εκ των υστέρων, υπό την πίεση των ΜΜΕ, αναγκάστηκε να δηλώσει «mea culpa».
Γιγάντια «ψηφιακά φορολογικά κόλπα»;
Το γεγονός ότι το Facebook δεν έχει γραφεία στη χώρα μας, όπως κι αλλού, δεν είναι και τόσο «αθώο», και για άλλους λόγους. Για τους γνωρίζοντες, πίσω από αυτή την επιλογή κρύβεται κάτι ευρύτερο, μια... εξωχώρια «λογική».
Ο ψηφιακός αυτός γίγαντας, όπως κι άλλοι, αποδίδει ελάχιστους φόρους, σε σχέση με τον τζίρο και τα κέρδη του. Διότι στα παραδοσιακά οικονομικά και φορολογικά μοντέλα υπήρχε, και εξακολουθεί να υπάρχει, η απαίτηση οι επιχειρήσεις να έχουν φυσική παρουσία σε μια χώρα, προκειμένου να δημιουργηθεί φορολογητέο εισόδημα. Κάτι που απέφευγαν τόσο η Facebook όσο και άλλοι τεχνολογικοί κολοσσοί, που έχουν κατηγορηθεί από κυβερνήσεις της Ε.Ε., αλλά και τον ΟΟΣΑ, για φοροδιαφυγή μέσω της εφαρμογής περίπλοκων σχεδίων.
Αυτή η «έξυπνη» πολιτική του Facebook, έστω και τώρα, μπήκε στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (λέγε με Γερμανία), σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν-μετριαστούν οι φωνές που έκαναν λόγο για «πραγματικά τεράστιους, επίσημους, φορολογικούς παραδείσους», που για ακόμα μια φορά αποκαλύπτουν «την ηθελημένη (;) πολιτική και θεσμική απόκλιση της Ευρώπης από την πραγματικότητα».
Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι μόλις στο πρόσφατο Ecofin του Ταλίν της Εσθονίας χαρακτηρίστηκε «απαράδεκτο αυτές οι εταιρείες να δρουν στην Ε.Ε. και να αποδίδουν ελάχιστα στα δημόσια έσοδα» και ζητήθηκε από την Κομισιόν να επεξεργαστεί πρακτικές μεθόδους για τη θέσπιση «αντισταθμιστικού» φόρου, συνδεδεμένου με τον τζίρο των επιχειρήσεων αυτών!
Στην ίδια κατεύθυνση, ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών Μπρουνό Λε Μερ παραδέχθηκε ότι «η Ε.Ε. θα πρέπει να πιέσει την Google, την Amazon και τη Facebook να πληρώσουν αυτά που χρωστούν στους Ευρωπαίους φορολογουμένους». Αποψη με την οποία φέρεται να συντάχθηκε και ο Αλ. Τσίπρας, κάνοντας κάποιους κακεντρεχείς λαϊκιστές να αναρωτηθούν σε πόσα μνημόνια και περικοπές συντάξεων αντιστοιχούν τα χαμένα φορολογικά έσοδα και σ’ αυτή την περίπτωση...
Μ’ άλλα λόγια, στη χώρα μας αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη, μόλις τώρα επιχειρείται να εξευρεθεί consensus, να συμφωνηθούν δηλαδή οι νέοι διεθνείς φορολογικοί κανόνες που θα λαμβάνουν υπόψη τα επιχειρηματικά μοντέλα της ψηφιακής οικονομίας. Αυτό «προϋποθέτει την ίση φορολογία όλων των εταιρειών, ανεξάρτητα από τον τόπο ή τον τόπο δραστηριότητάς τους», όπως δήλωνε χαρακτηριστικά στον «Φιλελεύθερο» Ευρωπαίος υπουργός που γνωρίζει τις εξελίξεις, παραδεχόμενος, ωστόσο, την υφιστάμενη πολιτική αδυναμία, που έχει ως αποτέλεσμα να οδηγεί χώρες, που στερούνται φορολογικών εσόδων, στην επιβολή μονομερών μέτρων για να αντισταθμίσουν την κατάσταση.
Στην ίδια κατεύθυνση, επίσης προσφάτως, στο Ευρωκοινοβούλιο, αποκαλύφθηκε ότι μόνο από τις πρακτικές «φορολογικής βελτιστοποίησης» του Facebook και της Google, την περίοδο 2013-2015, η Ε.Ε. είχε διαφυγόντα φορολογικά έσοδα 5,4 δισ. ευρώ. Την ώρα που, σύμφωνα με δημοσιεύματα του βρετανικού Τύπου, το Facebook απέδωσε φόρο εισοδήματος ύψους 5.762 ευρώ, στις υπηρεσίες εσόδων της χώρας, για το έτος 2014. Με τον «λογαριασμό» να αυξάνεται πέρυσι στα 5,1 εκατ. στερλίνες, μετά τις πιέσεις της εκεί κυβέρνησης...
Τι απαντά το Facebook
Από την πλευρά του το Facebook, κατά την πάγια τακτική τού «κάνω πρώτα δύο βήματα μπροστά ώστε να μπορώ να κάνω μετά ένα βήμα πίσω», ισχυρίζεται ότι θα ξεκινήσει να καταγράφει τα διαφημιστικά του έσοδα σε τοπική βάση, αντί να τα διοχετεύει μέσω των διεθνών γραφείων του στο Δουβλίνο, στην Ιρλανδία, όπου εδρεύει, ή σε άλλες χώρες με χαμηλούς συντελεστές φορολόγησης, όπως είναι το Λουξεμβούργο.
Ο οικονομικός διευθυντής του, Ντέιβιντ Βένερ, προσδίδοντας το απαραίτητο επικοινωνιακό περιτύλιγμα στην πρωτοβουλία, όχι του ίδιου, αλλά των κυβερνήσεων, υποστήριξε ότι «η μετακίνηση σε μια τοπική δομή πωλήσεων θα δώσει μεγαλύτερη διαφάνεια στις κυβερνήσεις και στους φορείς χάραξης πολιτικής σε ολόκληρο τον κόσμο, που έχουν αναφερθεί στην ανάγκη για μεγαλύτερη ορατότητα στα έσοδα».
Αν και, όπως επισημαίνουν στον «Φιλελεύθερο» πηγές με απόλυτη γνώση του φακέλου, «η κίνηση αυτή δεν αναμένεται να οδηγήσει την εταιρεία στο να πληρώσει υψηλότερους φόρους». Διότι, όπως έγραψαν και οι έγκυροι «FT», η πορεία των πραγμάτων θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα υπολογίσει η Facebook τα έσοδά της σε κάθε χώρα. (δημιουργική ασάφεια ή Facebook statistics;). Σε κάθε περίπτωση, τα έσοδα από εξειδικευμένες διαφημιστικές πλατφόρμες, όπου εκατομμύρια μικρότεροι διαφημιστές αγοράζουν διαφημιστικό χώρο, θα εξακολουθήσουν να δηλώνονται στην Ιρλανδία...
Πόσο φορολογείται το Facebook στην Ελλάδα; Δεν πρόκειται να το μάθετε ποτέ. Ακόμα κι αν είστε βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ. Διότι το υπουργείο Οικονομικών θα επικαλεστεί το... φορολογικό απόρρητο. Οπως έκανε σε απάντηση σχετικής κοινοβουλευτικής ερώτησης του Ν. Αθανασίου...
συνεχίζεται στο 2ο μέρος
liberal.gr
το είδαμε ΕΔΩ
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου