13 Νοεμβρίου 2016

Το μάθημα των Θρησκευτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (μέρος 2ο)

συνέχεια από το 1ο μέρος

Γράφει ο Σωτήρης Μητραλέξης

 Χαρακτηριστικά ομολογιακής θρησκευτικής εκπαίδευσης 

Παρατηρούμε μεγάλη ποικιλία στη θέση της ομολογιακής θρησκευτικής εκπαίδευσης μέσα στα σχολικά προγράμματα από τη μία χώρα στην άλλη. Ενώ αποτελεί θεμελιώδες μάθημα σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ρουμανία, έχει μια μάλλον περιθωριακή θέση στην Τσεχία, όπου είναι μη υποχρεωτική και τοποθετημένη σε ξεχωριστή κατηγορία και από τα υποχρεωτικά και από τα μαθήματα επιλογής.

Η ομολογιακή θρησκευτική εκπαίδευση είναι συνήθως οργανωμένη από τις εκάστοτε ομολογίες, οι οποίες είναι συνήθως υπεύθυνες για το διδακτικό πρόγραμμα και τα διδακτικά βιβλία. Το ίδιο ισχύει συνήθως για την επιλογή και εκπαίδευση των διδασκόντων, οι οποίοι όμως τις περισσότερες φορές μισθοδοτούνται από το κράτος. Οι διδάσκοντες χρειάζεται συνήθως να λάβουν την υποστήριξη και την άδεια για τη διδασκαλία των θρησκευτικών από την εκάστοτε θρησκευτική κοινότητα, μια προϋπόθεση η οποία παρατηρείται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες όπου δεσπόζει η ομολογιακή θρησκευτική εκπαίδευση. Το κράτος υποστηρίζει την ομολογιακή διδασκαλία της θρησκείας που αναγνωρίζει εμπράκτως, παρέχοντας εκτός από τους μισθούς των καθηγητών τους σχολικούς χώρους και τις σχολικές ώρες διδασκαλίας που χρειάζονται. 

Η ομολογιακή θρησκευτική εκπαίδευση λαμβάνει διάφορες μορφές. Στις περισσότερες χώρες, είναι κατ' επιλογήν. 

Στην Ισπανία είναι υποχρεωτική η προσφορά της από τα σχολεία αλλά κατ' επιλογή για τους μαθητές, οι γονείς των οποίων υποχρεούνται να δηλώσουν ή να μη δηλώσουν το μάθημα όταν εγγράφονται τα παιδιά τους (στην Ιταλία η κατάσταση είναι παρόμοια).

Στη Ρουμανία, θεωρείται υποχρεωτικό μάθημα ως μέρος του γενικότερου διδακτικού προγράμματος, αλλά οι μαθητές μπορούν να εξαιρεθούν από αυτό με την έγγραφη αίτηση των γονέων τους. Μολαταύτα, δεν υπάρχει εναλλακτικό μάθημα. 

Η υποχρεωτική ομολογιακή εκπαίδευση ενδέχεται να εστιάζει σε κάποια στην επικρατούσα θρησκεία, όπως η παραδειγμα στη Ρουμανία και στην Ελλάδα, ή μπορεί να είναι πιο ανοιχτή στην θρησκευτική ποικιλομορφία (όπως για παράδειγμα στα γερμανικά κρατίδια και στην Αυστρία). Σε κάποιες περιπτώσεις υφίσταται ένα εναλλακτικό μάθημα για όσους εξαιρούνται από τα θρησκευτικά, ή εναλλακτικές διδακτικές δραστηριότητες.

Στο Βέλγιο, υφίσταται επιλογή ανάμεσα σε μη-ομολογιακό, εκκοσμικευμένο μάθημα ηθικής και σε θρησκευτική εκπαίδευση (καθολική, εβραϊκή, μουσουλμανική, ορθόδοξη, προτεσταντική). 

Χαρακτηριστικά μη-ομολογιακής θρησκευτικής εκπαίδευσης

Ως προς τη μη-ομολογιακή θρησκευτική εκπαίδευση, η οργάνωση και το περιεχόμενό της εξαρτάται από το κράτος που την χρηματοδοτεί, συνήθως σε συνεργασία με την εκάστοτε θρησκεία. Αυτή η μορφή διδασκαλίας συγκεντρώνεται στις βόρειες προτεσταντικές χώρες και είναι συνήθως υποχρεωτική. Η ποικιλία όμως των περιπτώσεων υπαγορεύει την ανάγκη να συγκεκριμενοποιηθεί η έννοια της μη-ομολογιακής προσεγγίσεως: στην περίπτωση της Σουηδίας για παράδειγμα, η μη-ομολογιακή διδασκαλία των θρησκευτικών προκύπτει από την στάση ουδετερότητας και αντικειμενικότητας την οποία θέλει να εγγυάται το κράτος, και αυτό συνεπάγεται την ουδετερότητα του κράτους ειδικά σε ζητήματα εκπαιδεύσεως. 

Στην Αγγλία όμως (και μάλλον κατ' εξαίρεση) όπου η γενική στόχευση της εκπαίδευσης συμπεριλαμβάνει την «πνευματική πρόοδο των μαθητών», όπως ορίζεται στον νόμο του 1988, το επίσημο διδακτικό πρόγραμμα θρησκευτικής εκπαίδευσης που καταρτίζεται τοπικά αποτελεί το όργανο για την επίτευξη αυτής της στόχευσης. Συνεπώς υπάρχει μια στενή σχέση ανάμεσα στην εκπαίδευση και στην εκάστοτε θρησκεία, ακόμα και αν η θρησκευτική εκπαίδευση τυγχάνει μη-ομολογιακή. Στην Αγγλία, η συμμετοχή πολλών θρησκευτικών κοινοτήτων στην κατάρτιση του επίσημου τοπικού προγράμματος της θρησκευτικής εκπαιδεύσεως σχετίζεται με αυτόν τον στενό σύνδεσμο και αποτελεί ένα μέσο με το οποίο τα διδακτικά προγράμματα ανοίγονται στην θρησκευτική ποικιλομορφία της χώρας. 

Πρέπει να σημειωθεί όμως ότι η μη-ομολογιακή διδασκαλία, ακόμα και όταν είναι ανοιχτή στην θρησκευτική ποικιλομορφία, συνεχίζει να εστιάζει στην κυρίαρχη θρησκευτική κουλτούρα της εκάστοτε χώρας. Αυτή είναι η πραγματικότητα επί παραδείγματι στην Αγγλία, όπου τα διδακτικά προγράμματα της θρησκευτικής εκπαιδεύσεως (καθώς και οι καθημερινές πράξεις συλλογικής λατρείας) οφείλουν να αντανακλούν το γεγονός ότι οι θρησκευτικές παραδόσεις της χώρας είναι ως επί το πλείστον χριστιανικές. 

Η διδασκαλία «δεδομένων περί θρησκείας» μέσα από άλλα μαθήματα στην περίπτωση της Γαλλίας

Η Γαλλία είναι μια ειδική περίπτωση, αν και συνήθως αποκλείεται από τις αναλύσεις περί της θρησκευτικής εκπαιδεύσεως ακριβώς λόγω της ακραία εκκοσμικευμένης της κατάστασης. Στο όνομα του κοσμικού κράτους (laïcité) και της θρησκευτικής ουδετερότητας του κράτους όπως αυτή περιγράφεται στο νόμο του 1905 για τον χωρισμό εκκλησίας και κράτους, κάθε αναφορά στη θρησκεία είχε εξοριστεί από το γαλλικό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα (με την εξαίρεση των départements Alsace-Moselle). Από τα τέλη του 1980 όμως, και συγκεκριμένα από το 2002 μετά την αναφορά του Régis Debray στον Γάλλο υπουργό παιδείας, η λαϊκότητα/εκκοσμίκευση (laïcité) στη Γαλλία έχει ανοιχθεί στη συμπερίληψη γνώσης σχετικά με τις θρησκεία.

Ένα από τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η Γαλλία ήταν η παντελής άγνοια των μαθητών της για τον χριστιανισμό και τα θρησκευτικά ζητήματα που όμως επηρέασαν αποφασιστικά το παρελθόν της χώρας και την διαμόρφωσή της, με αποτέλεσμα να τους λείπουν βασικά εργαλεία για την κατανόηση σωρείας πτυχών της ίδιας της Γαλλίας. Η αναφορά του Debray το 2002 υπερασπίζεται τη μετάβαση από μια προσέγγιση της λαϊκότητας/εκκοσμίκευσης που αγνοεί τη θρησκεία (laïcité d'incompétence) σε μια που προωθεί την γνώση σχετικά με τις θρησκείες (laïcité d'intelligence), με την κυρίως στόχευση της βελτιώσεως του γνωστικού υπόβαθρου των μαθητών και της δυνατότητας πρόσβασης σε ένα βασικό κομμάτι της κληρονομιάς τους. Ως εκ τούτου, έχουμε οδηγηθεί στην διδασκαλία δεδομένων/πληροφοριών περί θρησκείας, αλλά όχι με τη μορφή ενός ξεχωριστού μαθήματος, μα εντός των συγγενών μαθημάτων στο σχολικό πρόγραμμα--ιστορία, γεωγραφία, λογοτεχνία, γλώσσες, και λοιπά.

Αυτή η προσέγγιση τοποθετεί τη θρησκεία στο πεδίο της ουδέτερης γνώσης, της αντικειμενικής γνώσης, και ως εκ τούτου είναι συμβατή με το αίτημα της θρησκευτικής ουδετερότητας και της laïcité. Θα είχε ενδεχομένως ενδιαφέρον για χώρες όπου η ομολογιακή εκπαίδευση είναι πολύ αδύναμη, αντανακλώντας την θέση της ίδιας της θρησκείας στην κοινωνία, και οι οποίες προσδοκούν να ενδυναμώσουν τη γνώση περί θρησκείας στα σχολικά εκπαιδευτικά προγράμματα. Αυτό συμβαίνει επί παραδείγματι στην περίπτωση της Τσεχίας. Το νέο πλαίσιο βασικής εκπαιδεύσεως στην Τσεχία (2007) περιλαμβάνει το αίτημα γνώσης περί των θρησκειών, κυρίως του χριστιανισμού αλλά και στοιχείων του μουσουλμανισμού, πρωτίστως στο πεδίο της ιστορίας και της γεωγραφίας. 

Η κρατικά υποβοηθούμενη ιδιωτική εκπαίδευση

Η παρουσία της κρατικά συγχρηματοδοτούμενης αλλά κυρίως ιδιωτικής και συνήθως ομολογιακής εκπαιδεύσεως αποτελεί, ρητώς ή υπορρήτως, συνέπεια της εφαρμογής των αρχών της ελευθερίας της εκπαιδεύσεως. Έχει μικρή έκταση σε χώρες όπως η Τσεχία, η Ρουμανία και η Σουηδία (περίπου 5%) αλλά εκπροσωπεί την πλειοψηφία στην Ολλανδία, περιλαμβάνοντας τα ¾ του αριθμού των μαθητών (76.3%). Αυτή η διαστολή του ιδιωτικού τομέα εκεί έχει τις ρίζες της στο ολλανδικό σύνταγμα, το οποίο έχει εγκαθιδρύσει όχι μόνο την ελευθερία της εκπαιδεύσεως αλλά, σχεδόν κατ' αποκλειστικότητα σε όλην την Ευρώπη, και ισότιμη χρηματοδότηση της ιδιωτικής και της δημόσιας εκπαίδευσης. 

Ο ιδιωτικός τομέας καλύπτει περισσότερο από το ένα τρίτο των μαθητών στο Ηνωμένο Βασίλειο (37.2%) και περισσότερο από το ένα τέταρτο στην Ισπανία (26.4%), μια χώρα όπου το Σύνταγμα απαιτεί από τις δημόσιες αρχές την προστασία του δικαιώματος των γονέων να παρέχεται στα παιδιά τους θρησκευτική και ηθική εκπαίδευση σύμφωνα με τις πεποιθήσεις των ιδίων. Στη Γαλλία περίπου το ένα πέμπτο των μαθητών παρακολουθεί αντίστοιχα σχολεία.

Τα περισσότερα από αυτά τα σχολεία είναι, όπως είπαμε, κυρίως ομολογιακού χαρακτήρα, κυρίως σχολεία οργανωμένα από τις εκάστοτε θρησκευτικές κοινότητες. Χρηματοδοτούμενα από το κράτος, οφείλουν συχνά να εγγυηθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως επί παραδείγματι την εφαρμογή του δημόσιου προγράμματος σπουδών και των ελαχίστων προσόντων των διδασκόντων. 

συνεχίζεται στο 3ο μέρος

Πρωτοδημοσιεύθηκε ως εγχειρίδιο από το ΙΝΣΠΟΛ.
πηγή



Share
Posted by ΘΑΝΟΣ ΚΟΥΚ at 1:30 μ.μ.
Κατηγορία Θέματος , , , , ,

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)

1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γραφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γραψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.

2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.

3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.

4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.

5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).

6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.

7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.

Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.

1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.

2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.

3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.

Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.