Σε βάθος πέντε αιώνων, στους πέτρινους τοίχους του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Ιακώβου στο κροατικό Σίμπενικ (Šibenik) , στις δαλματικές ακτές της Αδριατικής, ο χρόνος έχει διαφυλάξει μια μαρτυρία που αξίζει να διαβαστεί πέρα από την καλλιτεχνική της αξία, ένα ανάγλυφο πορτρέτο, ταυτισμένο με τη μορφή του Γεώργιου Καστριώτη – Σκεντέρμπεη [πρωτότυπο: Gjergj Kastriotit – Skënderbeut], γράφει η ειδησεογραφική αλβανική ιστοσελίδα cna.al
Τοποθετημένη στο γλυπτό σύνολο της αψίδας, αυτή η εικόνα είναι κάτι περισσότερο από ένα ίχνος σκαλισμένο στην πέτρα. Είναι μια συνάντηση της ιστορίας με την τέχνη, της μνήμης με τη φαντασία και μιας αλβανικής μορφής με τον απέραντο ευρωπαϊκό πολιτιστικό χώρο του ύστερου Μεσαίωνα.
Σε αυτή την πέτρινη μαρτυρία, ο Σκεντέρμπεης εμφανίζεται σε έναν από εκείνους τους χώρους όπου η μεσαιωνική τέχνη δεν ήταν μόνο ένα στολίδι αρχιτεκτονικής, αλλά και φορέας μνήμης, πίστης, κύρους και ιστορικής φαντασίας της εποχής.
Η παρουσία της εικόνας του σε ένα σημαντικό μνημείο της Αδριατικής μας οδηγεί σε ένα ερώτημα που υπερβαίνει το ίδιο το πορτρέτο: πόσο μακριά είχε φτάσει η φήμη του Χριστιανού ηγέτη της περιοχής της Αλβανίας και ποια θέση κατείχε στην ιστορική συνείδηση της Ευρώπης τον 15ο-16ο αιώνα;
Ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Ιακώβου στο Σίμπενικ, ένα από τα αριστουργήματα της ευρωπαϊκής ιερής αρχιτεκτονικής, χτίστηκε μεταξύ 1431 και 1535, σε μια διαδικασία που περιλάμβανε αρκετές γενιές τεχνιτών και αρχιτεκτόνων.
Χτισμένος εξ ολοκλήρου από πέτρα, χωρίς τη χρήση κονιάματος ως συνδετικού υλικού, αντιπροσωπεύει μια εξαιρετική τεχνική και αισθητική λύση. Συνδυάζει τη γοτθική παράδοση και το πνεύμα της Αναγέννησης, τις επιρροές της Βόρειας Ιταλίας, της Δαλματίας και της Τοσκάνης, δημιουργώντας ένα έργο που η UNESCO έχει συμπεριλάβει στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από το 2000.
Σε αυτό το μνημειώδες σύνολο, ξεχωριστή θέση κατέχει η ζωφόρος με τα πέτρινα πορτρέτα, που περιβάλλει τμήματα των αψίδων. Δεκάδες ανθρώπινα πρόσωπα, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, σμιλευμένα με εντυπωσιακή ατομικότητα, δημιουργούν μια ασυνήθιστη συλλογή πορτρέτων σε ένα ιερό κτίριο. Δεν είναι γενικευμένες μορφές, υποταγμένες σε ένα μοναδικό ιδανικό μοντέλο, αλλά πρόσωπα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, χαρακτήρα και εκφράσεις, σαν ο δάσκαλος να ήθελε να απαθανατίσει στην πέτρα την ίδια την ποικιλομορφία της ανθρώπινης ζωής.
Σε αυτή την εξαιρετική συλλογή πέτρινων πορτρέτων βρίσκεται η εικόνα που έχει ταυτιστεί με τον Γεώργιο Καστριώτη, τον μαχόμενο ηγέτη κατά των Μουσουλμάνων Οθωμανών.
Σύμφωνα με τον ερευνητή Γιάχια Ντραντσόλι, τα χαρακτηριστικά του ανάγλυφου συμπίπτουν με ορισμένα από τα γνωστά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών απεικονίσεων του Ήρωα: πυκνά φρύδια, μακριά γενειάδα και χαρακτηριστικό κάλυμμα κεφαλής. Αυτά τα στοιχεία καθιστούν τη μορφή ιδιαίτερα ελκυστική για τη μελέτη της εικονογραφίας του Καστριώτη, ειδικά σε σχέση με άλλα πορτρέτα που έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα.
Αυτό που εντυπωσιάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται το πρόσωπο, ο οποίος αποπνέει μια ζωντάνια και αποφασιστικότητα που το απομακρύνουν από την εικόνα ενός πολεμιστή που έχει καταπονηθεί από μάχες και χρόνια.
Εδώ δεν έχουμε απλώς μια εικόνα ενός γνωστού ηγέτη, αλλά μια προσπάθεια να αποτυπωθεί στην πέτρα μια ατομικότητα, μια εξουσία και μια ανθρώπινη παρουσία. Αν η ταύτιση με τον Σκεντέρμπεη ισχύει, αυτό το ανάγλυφο αποτελεί απόδειξη ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την ιστορία της εξάπλωσης του πορτρέτου του στον Αδριατικό χώρο.
Για να κατανοήσουμε τη σημασία αυτής της παρουσίας, πρέπει να ανατρέξουμε στην εποχή που ο Σκεντέρμπεης είχε γίνει μια από τις πιο διάσημες μορφές της χριστιανικής αντίστασης ενάντια στην οθωμανική επέκταση.
Ο πόλεμός του δεν διεξήχθη σε έναν απομονωμένο αλβανικό χώρο. Ήταν μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής, στρατιωτικής και θρησκευτικής σύγκρουσης, οι συνέπειες της οποίας έγιναν αισθητές και στις δύο όχθες της Αδριατικής και σε σημαντικά κέντρα της Ευρώπης.
Η Δημοκρατία της Βενετίας, η οποία ασκούσε ισχυρή επιρροή στις πόλεις της Δαλματίας, είχε άμεσα συμφέροντα στις εξελίξεις πέρα από την Αδριατική. Οι σχέσεις της με τον Σκεντέρμπεη ήταν περίπλοκες, χαρακτηριζόμενες από συμμαχίες, διαπραγματεύσεις, εμπορικά συμφέροντα και πολιτικές συγκρούσεις.
Επομένως, η μορφή του Χριστιανού ηγέτη δεν μπορεί να κατανοηθεί έξω από αυτό το δίκτυο σχέσεων.
Ήταν ένας σημαντικός παράγοντας στην πολιτική της εποχής, ένας ισχυρός αντίπαλος της οθωμανικής επέκτασης, αλλά και μια προσωπικότητα με την οποία οι δυνάμεις της Αδριατικής έπρεπε να υπολογίζουν.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία ενός πορτρέτου που ταυτίζεται με τον Σκεντέρμπεη σε ένα μνημείο στο Σίμπενικ αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία.
Αποδεικνύει, τουλάχιστον όσον αφορά την ιστορία της εικόνας, ότι η μορφή του μπορεί να αναζητηθεί και σε χώρους που δεν ανήκουν άμεσα στην αλβανική πολιτική ιστορία. Η πέτρα ενός δαλματικού καθεδρικού ναού γίνεται έτσι σημείο συνάντησης μεταξύ της ιστορίας ενός λαού και της καλλιτεχνικής μνήμης ενός ευρύτερου πολιτισμού.
Μια άλλη πτυχή που προσθέτει ενδιαφέρον σε αυτά τα στοιχεία είναι η σύγκριση με άλλες αναπαραστάσεις του Σκεντέρμπεη στην Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία που παρείχαν Κροάτες ερευνητές, τον 19ο αιώνα, δύο άλλα γραφικά που σχετίζονται με την εικόνα του Ήρωα ήρθαν επίσης στην προσοχή, το ένα στην Ουγγαρία και το άλλο στην Ιταλία. Αυτά τα ίχνη, σε συνδυασμό με το ανάγλυφο του Σίμπενικ, δημιουργούν έναν ενδιαφέροντα χάρτη της εξάπλωσης της εικονογραφίας του, δείχνοντας ότι η μνήμη του Καστριώτη δεν περιοριζόταν στα σύνορα της χώρας καταγωγής του.
Αυτή η εξάπλωση της εικόνας του σε όλους τους ευρωπαϊκούς χώρους δεν πρέπει να θεωρείται μόνο ως εξάπλωση του πορτρέτου, αλλά και ως απόδειξη της κυκλοφορίας της φήμης, των ιδεών και των προτύπων της φαντασίας του ήρωα.
Ο Σκεντέρμπεης είχε γίνει μέρος μιας μνήμης που ξεπερνούσε την εθνικότητα και τη γεωγραφία. Το όνομά του συνδέθηκε με την αντίσταση του Χριστιανισμού, τη στρατιωτική εξουσία και μια ιστορία που είχε αντηχήσει στις αυλές, τις καγκελαρίες και τα πολιτιστικά περιβάλλοντα της Ευρώπης.
Το ανάγλυφο του Σίμπενικ είναι ένα από εκείνα τα ίχνη όπου η τέχνη και η ιστορία συναντώνται για να αποδείξουν ότι η φήμη ενός ανθρώπου μπορεί να ξεπεράσει τον χρόνο και τα σύνορα της γενέτειράς του.
Αν η ταύτιση αυτής της μορφής με τον Γεώργιο Καστριώτη επιβεβαιωθεί από εικονογραφική και τεκμηριωτική έρευνα, τότε έχουμε μπροστά μας μια μαρτυρία ιδιαίτερης σημασίας για την ιστορία της απεικόνισης του Αλβανού Εθνικού Ήρωα και για την παρουσία του στην οπτική κουλτούρα της ύστερης μεσαιωνικής Ευρώπης.
Η Αδριατική, η οποία για αιώνες δεν ήταν διαχωριστικό σύνορο, αλλά οδός επικοινωνίας, εμπορίου, διπλωματίας και πολιτιστικών ανταλλαγών, γίνεται εδώ ο χώρος όπου η αλβανική ιστορία βρίσκει έναν άλλο καθρέφτη του εαυτού της.
Στην πέτρα του Σίμπενικ, ανάμεσα στη γοτθική γλώσσα και το πνεύμα της Αναγέννησης, στέκει μια εικόνα που μας υπενθυμίζει ότι ο Σκεντέρμπεης δεν ήταν μόνο ο ήρωας ενός λαού, αλλά και μια προσωπικότητα που είχε κερδίσει μια θέση στην ιστορική φαντασία της Ευρώπης.
ΣΧΟΛΙΟ
Ειναι κατι εξαιρετικά αστείο…
Πέραν του οτι το ανάγλυφο πορτραίτο είναι σχεδόν βέβαιο ότι παρουσιάζει κάποιον άλλον άνθρωπο με τα απολύτως κοινά της εποχής χαρακτηριστικά, είναι μια κωμωδία όλο αυτό που συμβαίνει με τους Αλβανούς και τον Ελληνα Ηπειρώτη πρίγκιπα της Αυτοκρατορίας μας, Γεώργιο Καστριώτη.
Διαβάστε ένα ιστορικό απόσπασμα στο οποίο για να εξηγούμαστε οι Ελληνες αναφέρονται ως Ρωμαίοι, όπως ήταν η επίσημη τότε ονομασία τους, ως κάτοικοι της Ρωμανίας (της Ανατολικης Ελληνορθόδοξης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μας).
Οσο για τους Ηπειρώτες αυτοί δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για την εθνική τους καταγωγή και την γνωρίζουμε κι εμείς και οι Αλβανοί…
Για την καταγωγή του ο Marini Barletii, πρώτος του Βιογράφος από την Σκόδρα (αρχές 16ου μ.Χ. αι.), τον αποκαλεί «ΗΠΕΙΡΩΤΗ ΠΡΙΓΚΗΠΑ » και «ΗΓΕΜΟΝΑ ΤΩΝ ΗΠΕΙΡΩΤΩΝ », ενώ ολόκληρη η βιογραφία αναφέρεται μόνο σε Ηπειρώτες και καθόλου σε Αλβανούς. Επίσης, ο ίδιος ο Σκεντέρμπεης απευθυνόμενος προς τον ηγεμόνα του Τάραντα Ιωάννη Αντώνιο και προδίδοντας έτσι την καταγωγή και τα αληθινά του αισθήματα, γράφει: «οι προπάτορες ημών ήσαν ΗΠΕΙΡΩΤΕΣ , εκ των οποίων ηγέρθη εκείνος ο ΠΥΡΡΟΣ του οποίου την ορμήν μόλις οι Ρωμαίοι ηδυνήθησαν να αντικρούσουν».
Στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας φυλάσσεται σφραγίδα(φωτό στα σχόλια), η οποία πιστεύεται ότι ανήκει στον Σκεντέρμπεη. Είναι στρογγυλή, διαμέτρου έξι εκατοστών, κατασκευασμένη από χαλκό και ζυγίζει 280 γραμμάρια.
Στη σφραγίδα του Γ. Καστριώτη, απεικονίζεται «Βυζαντινός» δικέφαλος αετός, ο οποίος έχει κάτω από τα νύχια του λύκο ή τσακάλι, ενώ υπάρχει και κυκλική επιγραφή με συντμήσεις: «ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΕΛΕΩ ΘΥ, ΑΥΤ. ΡΩΜ, Ο ΜΕΓ. ΑΥΘ ΤΟΥΡΚ ΑΛΒ. ΣΕΡΒ. Κ. ΒΟΥΛΓΑΡ.» Δηλαδή:
«ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ, ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ, ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΡΩΜΑΙΩΝ, Ο ΜΕΓΑΣ ΑΥΘΕΝΤΗΣ ΤΟΥΡΚΩΝ, ΑΛΒΑΝΩΝ ΣΕΡΒΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ»
Η αλβανική σημαία , η γνωστή κόκκινη σημαία με τον δικέφαλο αετό είναι η σημαία κάτω απο την οποία πολέμησε ο Γεώργιος Καστριώτης και αυτό που έχει πραγματική σημασία κατά την γνώμη μου είναι ότι πατέρας του Ιωάννης Καστριώτης (αλβανικά: Gjon Kastrioti ), είναι απόγονος διοικητών (επικεφαλείς) του Θέματος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στην περιοχή της σημερινής Βόρειας Αλβανίας και της Βοϊσαβής (Vojsava / Βοϊσάβα), από τη σημαντική σερβική αρχοντική οικογένεια των Μπράνκοβιτς. Αυτό με λίγα λόγια σημαίνει οτι η οικογένεια Καστριώτη εχει συνείδηση υπηκόου της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και ακολουθούσαν θρησκευτικά το Ορθόδοξο Χριστιανικό Δόγμα. Δεν υπήρχε περίπτωση να υφίσταται Διοικητής ”Θέματος ” του Βυζαντίου που να μην ανήκει στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία να μην ομιλεί την ελληνική γλώσσα και να μην θεωρεί εαυτόν αυτονόητα πλέον πολίτη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ή αλλοιώς της Φιλοχρίστου των Ρωμαίων Πολιτείας, ή όπως την ονομάζουμε σήμερα Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Λογικό συμπέρασμα όλων αυτών είναι οτι και το ”Θέμα” των Καστριώτηδων δεν εκπροσωπείται από άλλη σημαία, αλλά από την σημαία της Ρωμαϊκής Ανατολικής Αυτοκρατορίας ακόμα και όταν ο Σουλτάνος Μουράτ ο Β ζητά υποταγή από τον Ιωάννη Καστριώτη και ζητά σαν ομήρους τα 4 παιδιά του, ένα από τα οποία είναι ο Γεώργιος. Όταν ο Γεώργιος Καστριώτης ξεφεύγει από την ομηρία και επιστρέφει στην Κρούγια αποφασίζοντας να αντιμετωπίσει και να επαναστατήσει εναντίον των Οθωμανών με ποια σημαία θα αντιμετώπιζε λοιπόν τον Σουλτάνο; Με ποιαν άλλη, παρά με την πολεμική σημαία της Ρωμαϊκής Ανατολικής Αυτοκρατορίας χρήση της οποίας γινόταν στις πολεμικές επιχειρήσεις και ήταν χρώματος ερυθρού με τον δικέφαλο αετό στον φόντο (η ερυθρή ήταν η πολεμική σημαία της αυτοκρατορίας και η κίτρινη η πολιτική).
Αυτή η σημαία υψώθηκε στο Πύργο του Γεωργίου Καστριώτη στην Κρούγια το 1443 , εξάλλου δεν υπήρχε και άλλη διαθέσιμη σημαία για να υψωθεί και που να βρεθεί άλλη δηλαδή, αυτή ήταν η σημαία του Τιμαρίου που άνηκε στην Ρωμαϊκή Ανατολική Αυτοκρατορία είτε το θέλουμε, είτε δεν το θέλουμε. Ο Καστριώτης αντιμετώπιζε τους Οθωμανούς ως ο τελευταίος σχεδόν ”αντιπρόσωπος” της εναπομείνασας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (σημείωση μην ξεχνάμε ότι μετά την Αλλωση πλήθος Ελληνων πολεμιστών και αξιωματικών εντάχθηκαν στον στρατό του). Κατά την περίοδο 1444–1466, απέκρουσε με αυτήν την σημαία 13 τουρκικές εισβολές. Οταν πέθανε στις 17 Ιανουαρίου 1468 με αυτήν την σημαία τον σκέπασαν στον Ναό του Αγίου Νικολάου στην Λισσό (Ελληνική αποικία από τις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ μεταγενέστερα στον μεσαίωνα μετονομάστηκε Αλέσιον και σήμερα είναι γνωστή σαν Λέζα-αλβ. Lezhë).
Είναι τραγικό το ότι οι Αλβανοί έχουν σαν ήρωά τους έναν Ελληνα Χριστιανό Ορθόδοξο Βυζαντινό άρχοντα της Ηπείρου και σαν σημαία τους τον Ελληνορθόδοξο Δικέφαλο Αετό, την επίσημη πολεμική σημαία της Αυτοκρατορίας μας, κατά την εποχή των Παλαιολόγων.
Ο άρχοντας αυτός πολέμησε με μανία τους μωαμεθανούς Τούρκους, προσπαθώντας να κρατήσει ελεύθερη κι ελληνική την Ηπειρο, αλλά και εκδικούμενος την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Πλήθος Ελλήνων αξιωματικών και στρατιωτών ήρθαν και επάνδρωσαν τον στρατό του μετά την πτώση της Πόλης μας.
Και με ποιον ακριβώς τρόπο οι Αλβανοί "τίμησαν" τους αγώνες του;
Η πλειοψηφία τους έγιναν μωαμεθανοί, προσεταιρίστηκαν τους Τούρκους, ανέλαβαν μεγάλα αξιώματα στο Οθωμανικό κράτος και έκτοτε πολεμούν ΠΑΝΤΑ και σε όλους τους πολέμους υπέρ των Τούρκων και κατά των ομόδοξων και ομοεθνών του Σκεντέρμπεη, Ελλήνων....
Κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας οι Αλβανοί ρήμαξαν την Ελλάδα. Πολλοί εξ αυτών αναρριχήθηκαν σε πολύ υψηλές θέσεις στην τουρκική ιεραρχία, όπως οι Ομέρ Βρυώνης, ο Ιμπραήμ που ρήμαξε την Πελοπόννησο και κόντεψε να διαλύσει την επανάσταση (η οικογένεια του πατέρα του ήταν από την Κορυτσά), Μπεκίρ Τζογαδόρος, Ελμάζ Μέτσης (ή Ελμάς Μπέης), Κεχαγιάμπεης Μουσταφά, Ταχίρ Αμπάζης, Άγο Βασιάρης, Μουσταφά Πασάς Μπουσατλής (Σκόδρας) και φυσικά ο Αλή Πασάς....
Μετά την επανάσταση οι Αλβανοί συνέχισαν να είναι σύμμαχοι και υποτελείς στους Τούρκους και συνέχισαν να ανέρχονται σε πολύ υψηλά αξιώματα στον Οθωμανικό στρατό. Είναι χαρακτηριστικό ότι και ο διοικητής των Ιωαννίνων Εσάτ Πασάς, αλλά και ο διοικητής της Θεσσαλονίκης Χασάν Ταχσίν Πασάς, όταν ο ελληνικός στρατός τις απελευθέρωσε, ήταν Αλβανοί....
Οι Αλβανοί κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο πήγαν με το μέρος του Αξονα και εισέβαλαν στην Ελλάδα μαζί με τους Ιταλούς... Η Ελλάδα κήρυξε επισήμως τον πόλεμο στην Ιταλία και στην Αλβανία το 1940 κι έκτοτε το εμπόλεμο ειδικά με την Αλβανία άργησε να αρθεί για πολλές δεκαετίες μετά το τέλος του παγκοσμίου πολέμου....
Τέλος να μην ξεχνάμε και τα βάσανα των Ελλήνων Ηπειρωτών από τους Αλβανούς όλα τα χρόνια του καθεστώτος Χότζα και μέχρι σήμερα...
Ακόμα και στα σύγχρονα χρόνια ίσως οι μεγαλύτεροι να θυμούνται τα χειροφιλήματα των Αλβανών επισήμων στον Τούρκο πρόεδρο Οζάλ, όταν αυτός επισκέφθηκε την Αλβανία.....
Τελικά παρά την τόση εχθρότητα που τρέφουν οι Αλβανοί για την Ελλάδα, εκατοντάδες χιλιάδες από αυτούς ήρθαν για εργασία στην πατρίδα μας και έκτοτε ενσωματώνονται (όσο γίνεται).
Τέλος να συμπληρώσω και το εξής:
Στην ελληνική ελεύθερη Ηπειρο ζούσαν οι Αλβανοί Τσάμηδες....
Μέχρι το 1944-45 όταν οι Ελληνες τους εκδίωξαν οριστικά...
Γιατί; Μήπως για εκδίκηση για τα τόσα δεινά που έχουν υποστεί στην Ιστορία από τους Αλβανούς;
Οχι... διότι οι Ελληνες δεν είναι τέτοιος λαός...
Τους εκδίωξαν διότι στα χρόνια της Γερμανοϊταλικής κατοχής 1941-1944, οι Τσάμηδες προσεταιρίστηκαν τους κατακτητές και πρόδιδαν τους Ελληνες αγωνιστές στους Γερμανούς.... (ακόμα και τότε ανθελληνικά φέρθηκαν)...
Φεύγοντας λοιπόν οι Γερμανοί από την Ελλάδα, οι Ελληνες αντάρτες έδιωξαν και τους Τσάμηδες μαζί με τους προδότες Ελληνες...
Πριν κλείσω οφείλω και μια αναφορά στους Ελληνες Αρβανίτες...
Οι Αρβανίτες είναι γνήσιοι Ελληνες απόγονοι Ηπειρωτών Ορθόδοξοι Χριστιανοί και εξ αυτής τους της ιδιότητας μιλούν μια αλβανική διάλεκτο (με πολλά ελληνικά στοιχεία). Μην ξεχνάμε ότι το να μιλάει κάποιος μια άλλη γλώσσα δεν τον κατατάσσει στους μη Ελληνες...
Ο Μακεδόνας οπλαρχηγός Κώττας ήταν σλαβόφωνος και την ώρα που οι Βούλγαροι τον εκτελούσαν φώναξε στα σλαβικά "Ζήτω η Ελλάδα"...
Επίσης αρβανιτόφωνοι ήταν οι Σουλιώτες και πολλοί άλλοι Ηπειρώτες που όμως είχαν ελληνική εθνική συνείδηση και ήταν όλοι Ορθόδοξοι χριστιανοί όπως και οι σημερινοί Αρβανίτες Ελληνες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου