17 Νοεμβρίου 2026
Εθνική ασφάλεια ή ανεξέλεγκτη επιτήρηση; Η τεχνητή νοημοσύνη δοκιμάζει τα όρια του κράτους δικαίου
Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός (ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου) | Defence-point
Η ραγδαία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη δράση των υπηρεσιών πληροφοριών επιφέρει πρωτόγνωρες προκλήσεις για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη λειτουργία του κράτους δικαίου στα σύγχρονα κράτη.
Η πρόσφατα (3 Νοεμβρίου 2026) δημοσιευθείσα έκθεση 122 σελίδων της διεθνούς οργάνωσης Privacy International με τίτλο “Artificial Intelligence Agencies: The use and regulation of AI in UK Intelligence Agencies” αναδεικνύει τις εκτεταμένες δυνατότητες παρακολούθησης που αποκτούν οι βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών καθώς και τις ανεπάρκειες του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου.
Η αξιοποίηση της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) αποκτά στο πλαίσιο αυτού του προβληματισμού καίρια σημασία γιατί καθορίζει τα όρια εντός των οποίων η επίκληση της εθνικής ασφάλειας μπορεί να δικαιολογήσει επεμβάσεις στην ιδιωτική ζωή.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών MI5 (εσωτερική ασφάλεια και αντικατασκοπεία), MI6 (εξωτερική κατασκοπεία) και GCHQ (ηλεκτρονικές επικοινωνίες και κυβερνοασφάλεια) αξιοποιούν ολοένα και περισσότερο τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για τη συλλογή, διαχείριση και ανάλυση ανυπολόγιστου όγκου δεδομένων. Οι εφαρμογές περιλαμβάνουν την επεξεργασία τηλεπικοινωνιακών πληροφοριών, την αναγνώριση προτύπων συμπεριφοράς, τη χαρτογράφηση κοινωνικών σχέσεων, τη δημιουργία ατομικών προφίλ και την πρόβλεψη πιθανών απειλών.
Η ουσιώδης μεταβολή που επέφερε η τεχνητή νοημοσύνη δεν έγκειται απλώς στην επιτάχυνση της επεξεργασίας πληροφοριών, αλλά στην ποιοτική διεύρυνση της δυνατότητας κρατικής παρέμβασης. Η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει τον συνδυασμό δεδομένων από διαφορετικές πηγές και την εξαγωγή νέων συμπερασμάτων, τα οποία δεν προκύπτουν από την αυτοτελή εξέταση των αρχικών πληροφοριών. Ακόμη και φαινομενικά αθώα, αβλαβή ή δημόσια διαθέσιμα δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διαμόρφωση κρίσιμων συμπερασμάτων σχετικά με την προσωπικότητα, τις πολιτικές πεποιθήσεις ή τις κοινωνικές επαφές ενός προσώπου.
Η έκθεση περιλαμβάνει, επίσης, δημοσιογραφικές αποκαλύψεις για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τις ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών κατά τον πόλεμο στη Γάζα. Συγκεκριμένη αναφορά γίνεται στα συστήματα Lavender και Gospel, τα οποία, σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται η Privacy International, χρησιμοποιήθηκαν για την ανάλυση δεδομένων επιτήρησης και στοχοποίησης (σελ. 24-25).
Ακόμα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εντοπίζεται στην Κίνα, όπου η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιείται για τη μαζική επιτήρηση και τον έλεγχο του πληθυσμού. Εκεί οι κρατικές αρχές επιτηρούν τη μουσουλμανική μειονότητα των Ουιγούρων, με πολίτες να οδηγούνται σε στρατόπεδα «επανεκπαίδευσης» βάσει αδιαφανών αλγοριθμικών αξιολογήσεων (σελ. 23).
Μια από τις βασικές διαπιστώσεις της Privacy International αποτελεί το γεγονός ότι το βρετανικό νομοθετικό πλαίσιο παραμένει σε σημαντικό βαθμό κατακερματισμένο και ανεπαρκώς προσαρμοσμένο στις σύγχρονες τεχνολογικές δυνατότητες.
Η νομοθεσία Investigatory Powers Act, που ρυθμίζει τις εξουσίες παρακολούθησης των υπηρεσιών πληροφοριών, περιλαμβάνει διαδικαστικές εγγυήσεις για τη συλλογή δεδομένων, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει ειδικά και ολοκληρωμένα τη μεταγενέστερη επεξεργασία τους μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Κατά συνέπεια, μια δραστηριότητα συλλογής πληροφοριών μπορεί να βασίζεται σε νόμιμη έγκριση, χωρίς να έχει αξιολογηθεί επαρκώς η δυνατότητα εφαρμογής αλγοριθμικών μοντέλων, συνδυασμού βάσεων δεδομένων ή δημιουργίας προγνωστικών προφίλ.
Παράλληλα, η Privacy International επισημαίνει ότι οι ευρείες εξαιρέσεις εθνικής ασφάλειας από τη νομοθεσία προστασίας προσωπικών δεδομένων μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων εγγυήσεων. Το πρόβλημα επιτείνεται από τη θεσμικά κατοχυρωμένη μυστικότητα των υπηρεσιών πληροφοριών, η οποία δυσχεραίνει τόσο τον ανεξάρτητο έλεγχο όσο και την άσκηση αποτελεσματικών ενδίκων βοηθημάτων από τα θιγόμενα πρόσωπα.
Η έκθεση αξιοποιεί εκτενώς τη νομολογία του ΕΔΔΑ για να καταδείξει ότι η προστασία της εθνικής ασφάλειας, μολονότι αποτελεί κατ’ αρχήν θεμιτό σκοπό περιορισμού του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή, δεν απαλλάσσει τα κράτη από τις απαιτήσεις του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).
Το ΕΔΔΑ στην απόφαση Klass και λοιποί κατά Γερμανίας (6/9/1978) αναγνώρισε ότι η μυστική παρακολούθηση μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να είναι αναγκαία για την προστασία της εθνικής ασφάλειας. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι ένα σύστημα μυστικής επιτήρησης ενδέχεται να υπονομεύσει ή ακόμη και να καταστρέψει τις δημοκρατικές διαδικασίες υπό το πρόσχημα της προστασίας τους. Για τον λόγο αυτό απαιτείται η ύπαρξη επαρκών και αποτελεσματικών εγγυήσεων κατά της κατάχρησης.
Αντίστοιχα, οι αποφάσεις Roman Zakharov κατά Ρωσίας (4/12/2015) και Szabó και Vissy κατά Ουγγαρίας (12/1/2016) αναδεικνύουν τις αυστηρές απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 8 ΕΣΔΑ ως προς τη νομιμότητα, την αναγκαιότητα και τον έλεγχο των μέτρων μυστικής παρακολούθησης. Η έκθεση τις επικαλείται για να υπογραμμίσει ότι η συλλογή ευαίσθητων πληροφοριών και επικοινωνιών συνιστά επέμβαση στην ιδιωτική ζωή, η οποία απαιτεί επαρκή νόμιμη βάση και αποτελεσματικές εγγυήσεις.
Στην απόφαση Big Brother Watch και λοιποί κατά Ηνωμένου Βασιλείου (25/5/2021) το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης του ΕΔΔΑ εξέτασε τη συμβατότητα συστημάτων μαζικής υποκλοπής επικοινωνιών (Regulation of Investigatory Powers Act 2000) με την ΕΣΔΑ και διαμόρφωσε απαιτήσεις ελέγχου σε διαδοχικά στάδια της διαδικασίας επιτήρησης. Υπογράμμισε τα κριτήρια επιλογής πληροφοριών προς εξέταση (selectors), απαιτώντας πρόσθετες εγγυήσεις όταν αυτά συνδέονται με αναγνωρίσιμα πρόσωπα.
Η Privacy International υποστηρίζει ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προσαρμογή αυτών των εγγυήσεων. Τα σύγχρονα συστήματα μπορούν να αναλύουν μαζικά δεδομένα χωρίς να περιορίζονται σε συγκεκριμένους αριθμούς τηλεφώνου ή άλλα παραδοσιακά αναγνωριστικά στοιχεία, αλλά χρησιμοποιώντας γενικές περιγραφές συμπεριφοράς ή πιθανών απειλών. Έτσι, τα υφιστάμενα κριτήρια ελέγχου ενδέχεται να μην ανταποκρίνονται πλέον στην πραγματική έκταση της επέμβασης.
Στην απόφαση Peck κατά Ηνωμένου Βασιλείου (28/1/2003), το ΕΔΔΑ αναγνώρισε ότι δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε δημόσιο χώρο μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο προστασίας της ιδιωτικής ζωής, ιδίως όταν αποτελούν αντικείμενο συστηματικής καταγραφής. Στις αποφάσεις Rotaru κατά Ρουμανίας (4/5/2000) και Amann κατά Ελβετίας (16/2/2000) το Δικαστήριο εξέτασε τη συλλογή και διατήρηση προσωπικών πληροφοριών από κρατικές αρχές, αναγνωρίζοντας τη σημασία τους για το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ.
Τέλος, η έκθεση επικαλείται την απόφαση S. και Marper κατά Ηνωμένου Βασιλείου (4/12/2008) σχετικά με τη διατήρηση βιομετρικών δεδομένων (δακτυλικά αποτυπώματα, κυτταρικά δείγματα, κ.λπ.). Βάσει των αρχών της απόφασης, υποστηρίζει ότι ορισμένες μορφές μαζικής συλλογής και αλγοριθμικής επεξεργασίας ευαίσθητων βιομετρικών πληροφοριών ενδέχεται να είναι δυσανάλογες, ακόμη και εάν συνοδεύονται από διαδικαστικές εγγυήσεις.
Στις τελευταίες σελίδες της έκθεσης, η Privacy International εισηγείται τη θέσπιση ειδικών κανόνων για κάθε στάδιο αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης από τις υπηρεσίες πληροφοριών, από τη συλλογή δεδομένων μέχρι τη δημιουργία αλγοριθμικών συμπερασμάτων και τη λήψη αποφάσεων.
Προτείνεται η υποχρεωτική γνωστοποίηση της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης στα αιτήματα αδειοδότησης της παρακολούθησης, η αυτοτελής αξιολόγηση της αναγκαιότητας και αναλογικότητας των αλγοριθμικών επεξεργασιών καθώς και η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των ανεξάρτητων εποπτικών αρχών. Μεγάλη σημασία αποδίδεται στην τεχνική δυνατότητα ελέγχου των συστημάτων, των δεδομένων εκπαίδευσης και των αποτελεσμάτων τους.
Η οργάνωση προτείνει επίσης την πλήρη απαγόρευση ορισμένων εφαρμογών, μεταξύ των οποίων οι πλήρως αυτοματοποιημένες αποφάσεις με σημαντικές επιπτώσεις για τα πρόσωπα, η βιομετρική ταυτοποίηση σε πραγματικό χρόνο, η προγνωστική αξιολόγηση επικινδυνότητας αποκλειστικά βάσει ατομικών χαρακτηριστικών και η στοχοποίηση προσώπων λόγω άσκησης θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η έκθεση της Privacy International αναδεικνύει μια θεμελιώδη πρόκληση για το σύγχρονο κράτος δικαίου: η νομιμότητα της αρχικής συλλογής πληροφοριών δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην και τη νομιμότητα κάθε μεταγενέστερης αλγοριθμικής επεξεργασίας τους.
Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλό τεχνικό μέσο των υπηρεσιών πληροφοριών, αλλά ως παράγοντας που μεταβάλλει ουσιωδώς την ένταση και την έκταση της κρατικής εξουσίας επιτήρησης.
Υπό αυτή την έννοια, η αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων προϋποθέτει όχι μόνο τον έλεγχο της συλλογής πληροφοριών, αλλά και την ουσιαστική νομική και τεχνική εποπτεία των αλγοριθμικών διαδικασιών που ακολουθούν.
Κατηγορία Θέματος
Διεθνείς ειδήσεις,
Ειδήσεις-Πολιτική,
Θέματα Internet και Πληροφορικής,
Κοινωνικά θέματα,
Παγκοσμιοποίηση
Εγγραφή σε:
Σχόλια ανάρτησης (Atom)
Λίγες οδηγίες πριν επισκεφθείτε το ιστολόγιό μας (Για νέους επισκέπτες)
1. Στην στήλη αριστερά βλέπετε τις αναρτήσεις του ιστολογίου μας τις οποίες μπορείτε ελεύθερα να σχολιάσετε επωνύμως, ανωνύμως ή με ψευδώνυμο, πατώντας απλά την λέξη κάτω από την ανάρτηση που γράφει "σχόλια" ή "δημοσίευση σχολίου" (σας προτείνω να διαβάσετε με προσοχή τις οδηγίες που θα βρείτε πάνω από την φόρμα που θα ανοίξει ώστε να γράψετε το σχόλιό σας). Επίσης μπορείτε να στείλετε σε φίλους σας την συγκεκριμένη ανάρτηση που θέλετε, απλά πατώντας τον φάκελλο που βλέπετε στο κάτω μέρος της ανάρτησης. Θα ανοίξει μια φόρμα στην οποία μπορείτε να γράψετε το email του φίλου σας, ενώ αν έχετε προφίλ στο Facebook ή στο Twitter μπορείτε με τα εικονίδια που θα βρείτε στο τέλος της ανάρτησης να την μοιραστείτε με τους φίλους σας.
2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.
3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.
4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.
5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).
6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.
7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.
Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ
2. Στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας μπορείτε να βρείτε το πλαίσιο στο οποίο βάζοντας το email σας και πατώντας την λέξη Submit θα ενημερώνεστε αυτόματα για τις τελευταίες αναρτήσεις του ιστολογίου μας.
3. Αν έχετε λογαριασμό στο Twitter σας δινεται η δυνατότητα να μας κάνετε follow και να παρακολουθείτε το ιστολόγιό μας από εκεί. Θα βρείτε το σχετικό εικονίδιο του Twitter κάτω από τα πλαίσια του Google Friend Connect, στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας.
4. Μπορείτε να ενημερωθείτε από την δεξιά στήλη του ιστολογίου μας με τα διάφορα gadgets για τον καιρό, να δείτε ανακοινώσεις, στατιστικά, ειδήσεις και λόγια ή κείμενα που δείχνουν τις αρχές και τα πιστεύω του ιστολογίου μας. Επίσης μπορείτε να κάνετε αναζήτηση βάζοντας μια λέξη στο πλαίσιο της Αναζήτησης (κάτω από τους αναγνώστες μας). Πατώντας την λέξη Αναζήτηση θα εμφανιστούν σχετικές αναρτήσεις μας πάνω από τον χώρο των αναρτήσεων. Παράλληλα μπορείτε να δείτε τις αναρτήσεις του τρέχοντος μήνα αλλά και να επιλέξετε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία αναρτήσεων από την σχετική στήλη δεξιά.
5. Μπορείτε ακόμα να αφήσετε το μήνυμά σας στο μικρό τσατάκι του blog μας στην δεξιά στήλη γράφοντας απλά το όνομά σας ή κάποιο ψευδώνυμο στην θέση "όνομα" (name) και το μήνυμά σας στην θέση "Μήνυμα" (Message).
6. Επίσης μπορείτε να μας στείλετε ηλεκτρονικό μήνυμα στην διεύθυνσή μας koukthanos@gmail.com με όποιο περιεχόμενο επιθυμείτε. Αν είναι σε προσωπικό επίπεδο θα λάβετε πολύ σύντομα απάντησή μας.
7. Τέλος μπορείτε να βρείτε στην δεξιά στήλη του ιστολογίου μας τα φιλικά μας ιστολόγια, τα ιστολόγια που παρακολουθούμε αλλά και πολλούς ενδιαφέροντες συνδέσμους.
Να σας υπενθυμίσουμε ότι παρακάτω μπορείτε να βρείτε χρήσιμες οδηγίες για την κατασκευή των αναρτήσεών μας αλλά και στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας ότι έχει σχέση με δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ
Χρήσιμες οδηγίες για τις αναρτήσεις μας.
1. Στις αναρτήσεις μας μπαίνει ΠΑΝΤΑ η πηγή σε οποιαδήποτε ανάρτηση ή μερος αναρτησης που προέρχεται απο άλλο ιστολόγιο. Αν δεν προέρχεται από κάποιο άλλο ιστολόγιο και προέρχεται από φίλο αναγνώστη ή επώνυμο ή άνωνυμο συγγραφέα, υπάρχει ΠΑΝΤΑ σε εμφανες σημείο το ονομά του ή αναφέρεται ότι προέρχεται από ανώνυμο αναγνώστη μας.
2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.
3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.
Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.
2. Για όλες τις υπόλοιπες αναρτήσεις που δεν έχουν υπογραφή ΙΣΧΥΕΙ η αυτόματη υπογραφή της ανάρτησης. Ετσι όταν δεν βλέπετε καμιά πηγή ή αναφορά σε ανωνυμο ή επώνυμο συντάκτη να θεωρείτε ΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΑΝΟΝΑ ότι ισχύει η αυτόματη υπογραφή του αναρτήσαντα.
3. Οταν βλέπετε ανάρτηση με πηγή ή και επώνυμο ή ανώνυμο συντάκτη αλλά στη συνέχεια υπάρχει και ΣΧΟΛΙΟ, τότε αυτό είναι ΚΑΙ ΠΑΛΙ του αναρτήσαντα δηλαδή είναι σχόλιο που προέρχεται από το ιστολόγιό μας.
Σημείωση: Να σημειώσουμε ότι εκτός των αναρτήσεων που υπογράφει ο διαχειριστής μας, όλες οι άλλες απόψεις που αναφέρονται σε αυτές ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες των άρθρων. Τέλος άλλες πληροφορίες για δημοσιεύσεις και πνευματικά δικαιώματα μπορείτε να βρείτε στην κάτω μπάρα του ιστολογίου μας.








Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου