Toυ Βασίλειου Ευσταθίου, Δρ. Φυσικού, πτ. ΕΚΠΑ Κ.Θεολογίας
1. Εισαγωγή.
Oι μεταμοσχεύσεις αποτελούν άλλο ένα σύγχρονο θέμα, που ως και σήμερα μπερδεύει, δυσκολεύει και διχάζει πολλούς. Ωστόσο δεν είναι στην πραγματικότητα τόσο πολύπλοκο, όσο παρουσιάζεται, αν δούμε ποια είναι η βάση του, όπως και άλλα θέματα αυτού του είδους. Παρουσιάζεται όμως ότι δεν είναι απλό, καθώς λείπει και εδώ η σωστή και ακριβής ενημέρωση, όταν μάλιστα ο άμεσα συσχετισμένος όρος με αυτές, η γνωστή δηλαδή ταμπέλα που χρησιμοποιείται του ‘εγκεφαλικά νεκρός’, είναι στην πραγματικότητα ένας όρος παντελώς ασαφής και ανακριβής, και κατά συνέπεια απόλυτα παραπλανητικός σε ένα τέτοιο σοβαρό θέμα που έχει να κάνει με ιατρικές περιπτώσεις και ανθρώπινες ζωές.
Έτσι πολλοί άνθρωποι οδηγούνται να δίνουν αφελώς και ανυποψίαστα την σχετική συγκατάθεσή τους, κάτι το οποίο μπορεί κάποτε να πληρώσουν ακριβά τελικά, ενώ άλλοι, λόγω άνομων διαδικασιών, που παρερμηνεύουν και περιθωριοποιούν κάθε έννοια ανθρώπινων δικαιωμάτων, μπορεί να υποστούν τα ίδια, έστω και χωρίς να έχουν συγκατατεθεί ποτέ οι ίδιοι και χωρίς να ήθελαν ποτέ να το κάνουν. Αλλά και ακριβώς επειδή αυτό είναι ζήτημα ζωής και θανάτου, πολλές φορές, ακόμα και αν του το πουν κάποιου που βρίσκεται σε κίνδυνο για να πεθάνει και το γνωρίζει ότι οι μεταμοσχεύσεις ξεφεύγουν πέρα από τα όρια της ηθικής, μπρος στο φόβο, στην πίεση και στην ανησυχία του επικείμενου θανάτου, είναι εύκολο να προτιμήσει να βρει τρόπο να υιοθετήσει την αντίθετη άποψη, ή απλά μπορεί να αγνοήσει την όποια πληροφόρηση περί αυτού του ζητήματος κατά το δοκούν, και να κοιτάξει να λάβει την προσφερόμενη ‘σωτηρία’ χωρίς να λογαριάσει κάθε τίμημα, αν του δίνεται το περιθώριο να το κάνει, όπως συμβαίνει με την υιοθέτηση του άστοχου όρου που αναφέραμε παραπάνω. Γι αυτό είναι μεγάλη ανάγκη να αποσαφηνίσουμε κάποια βασικά σημεία του ζητήματος αυτού.
2. Είναι ζωντανοί ή νεκροί oι ‘εγκεφαλικά νεκροί’; Ισχύει με ασφάλεια η συναίνεση (πραγματική και εικαζόμενη);
Ποιο είναι το κριτήριο βάση του οποίου απαντούμε το αν επιτρέπονται οι μεταμοσχεύσεις ή όχι; To βασικό κριτήριο δεν είναι άλλο από το αν ο άνθρωπος που δίνει το όργανο χρειάζεται να είναι οπωσδήποτε ζωντανός ή μπορεί να το κάνει ακόμα και αν είναι ήδη νεκρός. Γιατί αν χρειάζεται να είναι ζωντανός, αυτό σημαίνει ότι αφού θα δώσει το ζωτικό του όργανο (εκτός από την περίπτωση των διπλών οργάνων, όπως των νεφρών, όπου και μετά τη δωρεά του οργάνου, η ζωή του δότη μπορεί να συνεχίσει), αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τον άμεσο θάνατο, δηλαδή με τη δωρεά θα τερματιστεί και η ζωή του.
Αν είναι αυτή η περίπτωση, ακόμα και αν πρόκειται για κάποιον που δεν μπορεί να αποφύγει τον θάνατο πολύ σύντομα, με ποιό δικαίωμα θα επέμβουμε κατά βούληση στην διαδικασία θανάτου του, και θα τον επισπεύσουμε έστω και ελάχιστα, ακόμα και αν έχουμε την πρόσφατη συγκατάθεσή αυτού; Kαι πράγματι αυτή είναι η περίπτωση που ισχύει εδώ, δηλαδή τα όργανα πρέπει να αφαιρεθούν από ζωντανό δότη, γιατί τα όργανα αμέσως μετά το θάνατο του δότη αρχίζουν να αχρηστεύονται (ενώ σε κάποιες περιπτώσεις με λίγο μεγαλύτερη παράταση στην μηχανικά υποστηριζόμενη ζωή του δότη, τα όργανα μπορεί να αχρηστευτούν, ενώ ακόμα αναπνέει και η καρδιά του χτυπάει).
Αυτό επιμελώς προσπαθούν να το αποκρύψουν στις μέρες μας, χρησιμοποιώντας το τεχνητό όρο ‘εγκεφαλικά νεκρός’ για τον ζωντανό δότη, όταν δεν λειτουργεί σε ένα μεγάλο βαθμό ο εγκέφαλός του, σύμφωνα πάντα με τις ενδείξεις των σχετικών οργάνων, τα οποία δεν εμφανίζουν να έχει εγκεφαλική δραστηριότητα, ενώ ακόμα ζει, με την καρδιά του να χτυπάει, το αίμα του να κυκλοφορεί, το μεταβολισμό του να λειτουργεί.
Σημειωτέων ότι για να συμβαίνουν όλα αυτά (καρδιακός παλμός, κυκλοφορία του αίματος, μεταβολισμός) χρειάζεται κάποια δραστηριότητα του νευρικού συστήματος, έστω και αν, όπως υποτίθεται, όχι του εγκεφάλου, αλλά οι εμπνευστές του όρου ‘εγκεφαλικά νεκρός’ θέλησαν να θεωρήσουν νεκρό αυτόν που δεν δουλεύει ένα τμήμα του νευρικού συστήματος, έστω και αν εξακολουθεί να δουλεύει ένα άλλο. Έτσι προσπαθούν να διεκδικούν μέσω της χρήσης του όρου το δικαίωμα να χρησιμοποιούν όσους ασθενείς δεν λειτουργεί ο εγκέφαλός τους, ως δότες, αν έχουν δηλώσει κάποτε στο παρελθόν δότες, ή χωρίς οι ίδιοι ποτέ να δηλώσουν δότες, αν συμφωνήσουν οι συγγενείς τους (και πως δικαιολογείται να έχουν ένα τέτοιο δικαίωμα πάνω τους οποιοιδήποτε άλλοι, ακόμα και αν πρόκειται για συγγενείς τους;).
Αλλά και εάν οι ίδιοι συμφωνήσαν κάποτε για κάτι τέτοιο, πως μπορεί να είμαστε σίγουροι ότι η γνώμη τους στην πορεία δεν άλλαξε; Aλλά και να μην άλλαξε και συμφωνούν ακόμα, έχουμε το δικαίωμα και πάλι να επέμβουμε στην διαδικασία του θανάτου τους; Άραγε και όταν αυτοί συμφώνησαν είχαν ενημερωθεί και γνώριζαν ακριβώς τι συμβαίνει κατά την διαδικασία της λήψης των οργάνων από τον δότη (θα πρέπει τουλάχιστόν να γνωρίζουν αυτό - το να γνώριζαν βέβαια παραπέρα το τι συμβαίνει κατά τη διαδικασία του θανάτου, είναι φύση αδύνατο αφού για να το γνωρίζουν πρέπει να συμβεί αυτός); Μάλλον στο πλείστον των περιπτώσεων δεν γνωρίζουν τίποτα για το τι συμβαίνει τότε.
Αν οι ασθενείς ζουν με μηχανική υποστήριξη ζωής, γιατί απλά να μην δικαιούμαστε να την διακόψουμε όμως, και να πάρουμε τα όργανα; Aν δεν γνωρίζει κάποιος την όλη διαδικασία, αυτό μπορεί να φαίνεται λογικό και συζητήσιμο. Αν όμως διαβάσει κάποιος ένα ιατρικό εγχειρίδιο περί της σχετικής διαδικασίας που ακολουθείται, θα διαπιστώσει ότι σε αυτό το σοβαρό σημείο στην πραγματικότητα δεν είναι δυνατό να είναι τόσο απλά τα πράγματα, και ο θάνατος επέρχεται, όχι απλά μετά από μια διακοπή της μηχανικής υποστήριξης της ζωής, αλλά ύστερα από άκρως ελεγχόμενη ιατρική επέμβαση, κατάλληλη ώστε να μπορέσουν να αφαιρέσουν τα όργανα ακέραια και αβλαβή από την καταστρεπτική σε αυτά επίδραση της παύσης της κυκλοφορίας του αίματος (φαινόμενο της ισχαιμίας), που συνοδεύει αναπόφευκτα την διαδικασία του θανάτου, αχρηστεύοντάς τα. Και επειδή κατά την διαδικασία της αφαίρεσης ο οργανισμός μπορεί να αντιδράσει πολύ βίαια στην αφύσικη επέμβαση που υπομένει, χορηγούνται στον δότη….παυσίπονα, αν και ‘εγκεφαλικά….νεκρός’, που καταστέλλουν αυτές τις αντιδράσεις και προφυλάσσουν τα όργανα από αυτές.
Ο σκοπός πάντα είναι η ασφαλής αφαίρεση των οργάνων, αφού άλλωστε ο δότης είναι…‘εγκεφαλικά νεκρός’. ‘ Όμως τελικά αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι ενδείξεις, αν όχι αποδείξεις, του πόνου και της οδύνης του δότη που βιώνει σε όλη αυτή την διαδικασία; Θα μπορούσε να πει κάποιος βέβαια ότι ο εγκέφαλος του δεν λειτουργεί για να μπορεί να καταλάβει πόνο και οδύνη, όπως και δεν μπορεί να τον εκφράσει. Ωστόσο, αν μελετήσουμε καλύτερα την έννοια του όρου ‘εγκεφαλικά νεκρός’, θα δούμε αυτό στο οποίο κάναμε ήδη μια σύντομη αναφορά παραπάνω, ότι είναι ένας όρος αυστηρά αναφερόμενος σε μια συγκεκριμένη περιοχή του κεντρικού νευρικού συστήματος (εγκέφαλος-νωτιαίος μυελός), και όχι σε όλο το κεντρικό νευρικό σύστημα (πολύ περισσότερο όχι σε όλο το νευρικό σύστημα στο σύνολό του).
Με άλλα λόγια κάποιες περιοχές του ακόμα λειτουργούν!!! Κι αυτό βέβαια σύμφωνα πάντα με ότι δείχνουν τα ιατρικά όργανα ή καλύτερα με ότι δεν δείχνουν, αφού μας ενδιαφέρει η περίπτωση της μη λειτουργίας, όπου πρέπει βέβαια να έχουμε υπόψη μας ότι στην περίπτωση που τα όργανα δεν ‘βλέπουν’ κάτι, δεν μετρούν κάτι, αυτό δεν σημαίνει πάντα απόλυτα ότι δεν υπάρχει τίποτα και γι αυτό δεν το ‘βλέπουν’ τα όργανα. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να αποκλείσουμε σε καμιά περίπτωση την πιθανότητα μέσω αυτών των περιοχών ο δότης να εξακολουθεί να βιώνει την αίσθηση του πόνου και της οδύνης.
Και αυτό είναι το πιο πιθανό να συμβαίνει, αλλά εν πάσι περιπτώση εδώ δεν μπορούμε να εξετάζουμε τις πιθανότητες, γιατί πρόκειται για ανθρώπινες ζωές με τις οποίες δεν υπάρχει περιθώριο για να ρισκάρουμε ποτέ. Και γι αυτό οφείλει ο καθένας, αν έχει την παραμικρή συνείδηση, ανθρωπιά και λογική, να το λάβει ως δεδομένο και όχι ως ζητούμενο το ότι, όπως και να το εννοήσουμε, ο δότης βιώνει πόνο, θλίψη και δυσφορία, έστω και αν όχι έτσι ακριβώς όπως κάποιος που διατηρεί τις αισθήσεις του, άλλα ίσως κάπως διαφορετικά, ίσως όπως όταν βλέπουμε ένα πολύ ζωντανό εφιάλτη. Μετά βέβαια την χορήγηση των παυσίπονων τα πράγματα γίνονται πιο εύκολα γι αυτόν….
Μπορεί βέβαια κάποιος να ισχυριστεί ότι όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν τίποτα από την στιγμή που ο δότης δίνει την συγκατάθεσή του. Κατ’ αρχήν ακόμα και να την δίνει, τις περισσότερες φορές δεν γνωρίζει πολλά σημαντικά πράγματα περί του τι συμβαίνει στην πραγματικότητα σε αυτό το ζήτημα, όπως και αυτός δεν το έχει ξαναζήσει αυτό, και είναι και αυτό ένας λόγος για τον οποίο δεν μπορεί να γνωρίζει τι τον περιμένει πριν συμβεί και το ζήσει, όπως αναφέραμε και παραπάνω. Από τη άλλη πλευρά, όταν έρθει εκείνη η ώρα, ο δότης και να θελήσει, φυσικά είναι πια αργά για να μιλήσει προκειμένου να σταματήσει την διαδικασία με οποιοδήποτε τρόπο, πριν καταλήξει σε λίγο στον θάνατό του.
συνεχίζεται
πηγή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου