Επικρατεί η άποψη ότι ο καλός πολιτικός πρέπει να είναι απαλλαγμένος από αρετές, ώστε να μπορεί να λαμβάνει σωστές αποφάσεις. Ως παράδειγμα αναφέρεται συχνά ο Μακιαβέλι, ο οποίος υποστήριξε ότι ο κυβερνήτης οφείλει πρωτίστως να διατηρεί το κράτος και την εξουσία του, ακόμη και αν χρειαστεί να ενεργήσει με τρόπους που θεωρούνται ανήθικοι ή και εγκληματικοί.
Ωστόσο, άλλες είναι οι αρετές που απαιτούνται από έναν πολιτικό, άλλες από έναν θεωρητικό, άλλες από έναν φιλόσοφο και άλλες από κάποιον που έχει υποστεί κάθαρση της ψυχής του, όπως λ.χ. ένας ασκητής.
Πρώτο προσόν του πολιτικού είναι η εκτέλεση του καθήκοντος σύμφωνα με τον όρκο που έχει δώσει προς τους πολίτες, με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και τον σεβασμό προς την πλειοψηφία.
Δεύτερο προσόν είναι η μετριοπάθεια, ώστε να μπορεί να γεφυρώνει, ει δυνατόν, τις επιθυμίες και τις προσδοκίες του συνόλου των πολιτών και όχι μόνο των κομματικών του ψηφοφόρων.
Τρίτο προσόν είναι η λογική. Το να ξοδεύει κανείς δημόσια χρήματα που δεν διαθέτει αλλά τα δανείζεται αποτελεί εσχάτη πλάνη. Και όμως, πληρώσαμε ακριβά τον παραλογισμό του υπερδανεισμού. Τα δανεικά χρήματα σπαταλήθηκαν, ενώ μέρος αυτών διανεμήθηκε σε παροχές προς άγραν ψήφων. Και σήμερα επανεμφανίζεται το φάσμα των ίδιων κομμάτων να διεκδικήσουν εκ νέου την εξουσία.
Έχουμε επίσης πρόσφατα παραδείγματα πολιτικών που ξεκίνησαν πολέμους χωρίς σαφώς καθορισμένο σκοπό και χωρίς τη δυνατότητα επίτευξής του, με αποτέλεσμα να οδηγήσουν τις χώρες τους και την ανθρωπότητα σε μεγάλες κρίσεις.
Τέταρτο προσόν είναι η ανδρεία, ώστε ο πολιτικός να είναι ικανός να ενεργεί και να φέρνει εις πέρας σοβαρές αποφάσεις, αλλά και να αναλαμβάνει την ευθύνη των λαθών του. Η αρετή αυτή συνδέεται τόσο με τη συναισθηματική του συγκρότηση όσο και με το θάρρος που επιδεικνύει στις πολιτικές του πράξεις.
Πέμπτο προσόν είναι η σωφροσύνη, ώστε να μπορεί να λαμβάνει ορθές αποφάσεις. Η σωφροσύνη αυτή δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά ατομική, αλλά πρέπει να εκφράζεται και μέσω συλλογικών οργάνων, τα οποία αποτυπώνουν τη βούληση του λαού.
Έκτο προσόν είναι η δικαιοσύνη. Πρόκειται για θεμελιώδη αρετή, ιδίως για τον ηγέτη. Το πρώτο σκέλος της αφορά τις πράξεις του απέναντι στους πολίτες, οι οποίες πρέπει να είναι νόμιμες και δίκαιες, ώστε να μην τους ωθούν στην παραβίαση των νόμων και στη διάπραξη αδικιών. Μέσω της δικαιοσύνης οι αποφάσεις του καθίστανται περισσότερο αποδεκτές από την κοινωνία, στο πλαίσιο της διαχρονικής αντίληψης περί «άρχειν και άρχεσθαι».
Ο ηθικός χαρακτήρας
Ένα ακόμη ιδιαίτερα σημαντικό προσόν του πολιτικού είναι ο ηθικός του χαρακτήρας. Ο πολιτικός πρέπει να είναι έντιμος, αδέκαστος, να έχει «καθαρά χέρια» και να μην είναι φιλοχρήματος. Οφείλει να δημιουργεί πλούτο για τον λαό και όχι για τον εαυτό του. Τόσο ο ίδιος όσο και το οικογενειακό και πολιτικό του περιβάλλον πρέπει να είναι υπεράνω κάθε υποψίας για κλοπή, κατάχρηση δημοσίου χρήματος ή χαριστικές πράξεις εις βάρος του Δημοσίου.
Αντίθετα προς τα φαινόμενα αθέμιτου πλουτισμού, η ιστορία προσφέρει παραδείγματα ηγετών που διακρίθηκαν για την εντιμότητα και την αφιλοχρηματία τους:
- Ο Αριστείδης ο Δίκαιος, σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, πέθανε φτωχός, παρότι υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς της Αθήνας.
- Ο Θεμιστοκλής, αν και όχι φτωχός, έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του εξόριστος και μακριά από την πατρίδα του.
- Ο Μαχάτμα Γκάντι δεν κατείχε προσωπική περιουσία και ζούσε εξαιρετικά λιτά.
- Ο Χο Τσι Μινχ έζησε σε πολύ απλές συνθήκες και δεν άφησε μεγάλη προσωπική περιουσία.
- Ο Χοσέ Μουχίκα έγινε γνωστός ως «ο φτωχότερος πρόεδρος του κόσμου», καθώς δώριζε το μεγαλύτερο μέρος του μισθού του και ζούσε σε αγρόκτημα.
- Ο Τόμας Σανκάρα ήταν γνωστός για τον ασκητικό τρόπο ζωής του και άφησε ελάχιστα προσωπικά υπάρχοντα.
- Ο Ιωάννης Καποδίστριας διέθεσε μεγάλο μέρος της προσωπικής του περιουσίας για δημόσιους σκοπούς και δεν επιδίωξε προσωπικό πλουτισμό.
- Ο Χαρίλαος Τρικούπης πέθανε στο εξωτερικό αντιμετωπίζοντας σοβαρές οικονομικές δυσκολίες, έχοντας διαθέσει μεγάλο μέρος της περιουσίας του στην πολιτική του δράση.
- Ο Νικόλαος Πλαστήρας κοιμόταν ακόμη στο στρατιωτικό του ράντζο και άφησε ως προσωπική κληρονομιά μόλις 216 δραχμές και ένα χαρτονόμισμα των 10 δολαρίων, χωρίς ακίνητη περιουσία ή τραπεζικές καταθέσεις.
Έβδομο προσόν του πολιτικού, αλλά και κάθε ανθρώπου, ίσως το σημαντικότερο, είναι η καλή κατάσταση της υγείας του. Λόγω των ευθυνών που φέρει, ο πολιτικός υφίσταται μεγάλη σωματική και ψυχική καταπόνηση και οφείλει να είναι ακμαίος για να εκπληρώνει επαρκώς τα καθήκοντά του.
Παρά το γεγονός ότι υπήρξαν ηγέτες με κλονισμένη υγεία οι οποίοι αναδείχθηκαν σε μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ, υπήρξαν και περιπτώσεις κατά τις οποίες η ασθένεια του ηγέτη επέτρεψε σε εξωθεσμικά κέντρα να επηρεάζουν τη διακυβέρνηση, όπως υποστηρίζεται για την τελευταία περίοδο της διακυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου.
Ένας θεωρητικός ή κάποιος που έχει υποστεί βαθιά πνευματική κάθαρση δύσκολα θα ήταν ο καταλληλότερος να κυβερνήσει. Επομένως, η ρήση του Πλάτωνα ότι «ή οι βασιλείς να γίνουν σοφοί ή οι σοφοί να βασιλέψουν» μοιάζει περισσότερο με ιδεώδες παρά με πολιτική πραγματικότητα, γεγονός που εξηγεί γιατί ελάχιστοι ηγέτες στην ιστορία πλησίασαν αυτό το πρότυπο.
Για τη σημερινή πολιτική κατάσταση
Ερχόμενοι στα τρέχοντα πολιτικά ζητήματα, πολλοί θεωρούν ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει εμπλακεί σε σειρά σοβαρών σκανδάλων. Κατά την άποψη αυτή, το πολιτικό σύστημα βρίσκεται σε βαθιά κρίση για δύο κυρίως λόγους: Η Δικαιοσύνη θεωρείται ότι εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την εκτελεστική εξουσία και αδυνατεί να επιτελέσει πλήρως το έργο της, όπως προβλέπει το Σύνταγμα.
Απουσιάζουν αποτελεσματικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να αποκαλύπτουν εγκαίρως φαινόμενα κακοδιοίκησης και διαφθοράς στον δημόσιο τομέα, στην τοπική αυτοδιοίκηση και στους δημόσιους οργανισμούς.
Υπάρχει, ασφαλώς, ανθρώπινο δυναμικό που θα μπορούσε με σχετικά μικρό κόστος να αναλάβει τέτοιο ελεγκτικό έργο, όπως δικαστικοί λειτουργοί, αξιωματικοί, νομικοί και άλλοι ειδικοί. Ωστόσο, κατά την κριτική αυτή προσέγγιση, το πολιτικό σύστημα δεν επιθυμεί τη διαφάνεια, διότι από τη διαφθορά αντλεί ισχύ και αναπαράγεται. Επιπλέον, τα πολιτικά κόμματα συχνά κατηγορούνται ότι λειτουργούν με πελατειακές λογικές, ενώ πολλά από αυτά είναι υπερχρεωμένα και αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις.
Την ίδια στιγμή, καθώς συζητείται η αναθεώρηση συνταγματικών διατάξεων, σπανίως τίθεται στο επίκεντρο το ζήτημα της λειτουργίας των κομμάτων, της λογοδοσίας και της διαφάνειας στον δημόσιο βίο. Για τους επικριτές του πολιτικού συστήματος, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι βαθύτερες παθογένειες παραμένουν ανέγγιχτες και ότι ουσιαστικές αλλαγές δύσκολα προωθούνται.
(23/6/26)
Αμφικτύων – Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Παρακαλούμε τα σχολιά σας να ειναι σχετικά με το θέμα, περιεκτικά και ευπρεπή. Για την καλύτερη επικοινωνία δώστε κάποιο όνομα ή ψευδώνυμο. Διαφημιστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται.
Επειδή δεν υπάρχει η δυνατότητα διόρθωσης του σχολίου σας παρακαλούμε μετά την τελική σύνταξή του να ελέγχεται. Προτιμάτε την ελληνική γραφή κι όχι την λατινική (κοινώς greeklish).
Πολύ σημαντικό είναι να κρατάτε προσωρινό αντίγραφο του σχολίου σας ειδικά όταν είναι εκτενές διότι ενδέχεται να μην γίνει δεκτό από την Google (λόγω μεγέθους) και θα παραστεί η ανάγκη να το σπάσετε σε δύο ή περισσότερα.
Το σχόλιό σας θα δημοσιευθεί, το αργότερο, μέσα σε λίγες ώρες, μετά από έγκριση του διαχειριστή του ιστολογίου, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να δημοσιεύει όλα τα σχόλια που δεν παραβαίνουν τους όρους που έχουμε θέσει στις παρούσες οδηγίες.
Υβριστικά, μη ευπρεπή και προπαγανδιστικά σχόλια θα διαγράφονται ή δεν θα δημοσιεύονται.