Πολυδάμας, το άνθος της σοφίας

Η εικόνα είναι δημιουργημένη μέσω AI (Τεχνητή Νοημοσύνη) βασισμένη σε απεικόνιση του Πολυδάμαντος σε σχέδιο του Τζον Φλάξμαν (1755 – 1826). (Πηγή: commons.wikimedia.org) 

 

Γράφει η Ιωάννα Κ. Λάππα,
Μαθήτρια Α΄ Γυμνασίου

 

Ο Πολυδάμας ήταν ένας Έλληνας[1] ήρωας του Τρωικού πολέμου, με καταγωγή από την Δαρδανία και ήταν ένα από τα τρία παιδιά του ιερέα των Δελφών Πάνθου[2] και της Προνόμης, κόρης του Κλυτίου ή της Φρόντιδας. Αδελφοί του ήταν ο Υπερήνωρ[3] και ο Εύφορβος[4]. Ήταν συνομήλικος του Έκτορα, γεννημένοι την ίδια ακριβώς ημέρα και γι’ αυτό είχαν συνδεθεί με εγκάρδια φιλία[5]. 

 

Σύμφωνα με μεταγενέστερους μυθογράφους, κατά μια εκδοχή ο Πολυδάμας είχε συνοδέψει τον Πάρη στην Σπάρτη και τον είχε βοηθήσει στην αρπαγή της Ελένης. Κατά την διάρκεια του Τρωικού πολέμου, όμως, είχε προτείνει να επιστρέψουν την Ελένη, προκειμένου να αποφύγουν την τελική καταστροφή[6]. 

 

Ήταν γενναίος πολεμιστής, με προστάτη τον ίδιο τον Απόλλωνα. Συμμετείχε συχνά στις μάχες, κατά την διάρκεια των οποίων πλήγωσε τον Βοιωτό Πηνέλαο[7] και φόνευσε τους Αχαιούς Προθοήνορα, Μηκιστέα και Ώτο, ενώ σώθηκε από τον Απόλλωνα, όταν κινδύνεψε να φονευθεί από τον Αχαιό Μέγη. Πολλές φορές συμβούλευε τον Έκτορα και μάλιστα τον κατηγορούσε ότι είναι πεισματάρης, αλλά εκείνος του ανταπέδιδε τις κατηγορίες, χαρακτηρίζοντάς τον άδικα ως δειλό. 

 

Λέγεται ότι ο Πολυδάμας είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του την μαντική του ικανότητα και την σωφροσύνη, για την οποία διακρινόταν ανάμεσα στους Τρώες. Ωστόσο, τότε ήταν δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ σωφροσύνης και μαντικής ικανότητας, διότι ενίοτε και το συμπέρασμα που προέκυπτε από τον έλλογο υπολογισμό των δεδομένων θεωρούταν ως μαντεία[8]. 

 

Χαλκογραφία (1795) του Τομάσο Πιρόλι (1752 – 1824) βασισμένη σε σχέδιο (1793) του Τζον Φλάξμαν (1755 – 1826). (Πηγή: wikipedia.org) 

 

Πολύ χαρακτηριστική ήταν η βάσει οιωνοσκοπίας πρόβλεψη του Πολυδάμαντα για την έκβαση του πολέμου από ένα σημάδι που φάνηκε στον ουρανό, όπου ένας αετός φάνηκε πάνω από το τρωικό στρατόπεδο κρατώντας ένα αιματοβαμμένο φίδι, το οποίο, όντας ακόμη ζωντανό, γύρισε το κεφάλι του και δάγκωσε τον αετό, με αποτέλεσμα εκείνος να το αφήσει να πέσει, λόγω πόνου. Ο Πολυδάμας έκρινε ότι αυτός ο οιωνός ήταν δυσμενής για την επιχείρηση ομαδικής εφόρμησης που προετοίμαζαν οι Τρώες, ώστε να περάσουν την τάφρο των Αχαιών και να γκρεμίσουν το τείχος που προστάτευε τα πλοία τους[9]. Ο Έκτορας, όμως, του απάντησε ως εξής: «εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης». Ως εκ τούτου, δεν εισακούστηκε. 

 

Μετά τον θάνατο του Πάτροκλου, ο Πολυδάμας συμβούλεψε τον Έκτορα να μην διανυκτερεύσει ο Στρατός στον κάμπο κοντά στα αχαϊκά πλοία, αλλά να επιστρέψει στην πόλη και να κλειστεί στα τείχη, γιατί θεωρούσε δεδομένο ότι ο Αχιλλέας θα έβγαινε στην μάχη το επόμενο πρωί. Ωστόσο, δεν εισακούστηκε, με συνέπεια να φονευθεί πλήθος Τρώων και όσοι επέζησαν, φοβισμένοι να υποχωρήσουν και να κλειστούν στα τρωικά τείχη[10]. 

 

Στην συνέχεια, ακολούθησε μια μονομαχία ανάμεσα στον Αχιλλέα και τον Βασιλιά των Δαρδάνων Αινεία[11], ο οποίος παρακινήθηκε από τον ίδιο τον Πολυδάμαντα.[12] Τελικά, ο τελευταίος φονεύθηκε σε μάχη[13] από τον Αίαντα τον Τελαμώνιο[14]. 

 

Ιωάννα Κ. Λάππα,

8 Απριλίου 2026 

 

Βιβλιογραφία 

1. Ελληνική μυθολογία, Τρωικός Πόλεμος, τόμος 5, Μέρος Α΄, Γενική Εποπτεία: Ι. Θ. Κακριδής, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 2014.
2. Ιστοσελίδα, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία, Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας.
3. Ομήρου Ιλιάδα, Μετάφραση: Θεόδωρος Γ. Μαυρόπουλος, Τόμος Γ΄, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2001.
4. Σταγειρίτη Αθανασίου, Ωγυγία ή Αρχαιολογία, Τόμος Ε΄, Εκδόσεις «Διανόηση», Καλλιθέα 2015
5. Τροπαιάτη Άλκη, ΑΙΝΕΙΑΔΑ, Εκδόσεις Γ.Σ. Βλέσσα Χρυσοστηλαίωσσης 9Α – Αθήνα 

Παραπομπές 

1. Αχαιοί και Τρώες ήσαν Έλληνες. Τα ομηρικά έπη δεν αναφέρουν τους τελευταίους ως μη Έλληνες, αλλά το αντίθετο. Οι συνομιλίες μεταξύ Αχαιών και Τρώων, αλλά και συμμάχων των τελευταίων δείχνει ότι όλοι μιλούσαν την Ελληνική γλώσσα, είχαν κοινή θρησκεία και κοινά ήθη και έθιμα. Άλλωστε, αυτό το δείχνουν και οι συγγένειες που είχαν με τους βασιλικούς οίκους των Αχαιών, αλλά και τα ίδια ονόματά τους. Επίσης, ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσέας αναφέρει σχετικώς με τους Τρώες: «Ὅτι δὲ καὶ τὸ τῶν Τρώων ἔθνος Ἑλληνικὸν ἐν τοῖς μάλιστα ἦν, ἐκ Πελοποννήσου ποτὲ ὡρμημένον, εἴρηται μὲν καὶ ἄλλοις τισὶ πάλαι, λεχθήσεται δὲ καὶ πρὸς ἐμοῦ δι’ ὀλίγων…» (Το ότι και η φυλή των Τρώων είναι Ελληνική, με καταγωγή από την Πελοπόννησο έχει λεχθεί και από τους άλλους παλαιότερα...) Διονυσίου Ἁλικαρνασσέως «Ρωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία», βιβλίο Α', κεφ.LXI. Συνεχίζει λέγοντας ότι: «τὸ Τρωϊκὸν γένος Ἑλληνικὸν ἀρχῆθεν ἦν...» (το γένος των Τρώων ήταν εξ αρχής Ελληνικό) Διονυσίου Ἁλικαρνασσέως «Ρωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία», βιβλίο Α', κεφ.LXII. 
2. Ιστοσελίδα, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία, Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας, Δήμητρα Μήττα, Πολυδάμας. 
3. Ο Υπερήνωρ συμμετείχε στον Τρωικό Πόλεμο στο πλευρό των Τρώων. Μάλιστα, κατά την διάρκεια μιας μάχης, τόλμησε να αντισταθεί στον Μενέλαο στεκόμενος μπροστά του και χαρακτηρίζοντάς τον ως τον πιο κακό πολεμιστή των Αχαιών, με αποτέλεσμα να φονευθεί από αυτόν. Ραψωδία Ρ΄, στιχ. 24-28. 
4. Ο Εύφορβος ήταν γενναίος πολεμιστής, αλλά καυχησιάρης και θρασής. Κατά την διάρκεια της μάχης, κατόρθωσε να πληγώσει τον Πάτροκλο και απομακρύνθηκε. Όταν ο Μενέλαος προστάτευε τον νεκρό Πάτροκλο, εκείνος καυχήθηκε ότι τον πλήγωσε πρώτος και συνεπώς αυτός πρέπει να τον πάρει. Ο Μενέλαος τον έδιωξε απειλώντας τον ότι θα τον φονεύσει, αλλά εκείνος του έριξε το κοντάρι του. Ο Μενέλαος ανταπέδωσε αυτή την κίνηση και τον φόνευσε. Ομήρου Ιλιάδα, Μετάφραση: Θεόδωρος Γ. Μαυρόπουλος, Τόμος Γ΄, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2001, Ραψωδία Ρ΄ στιχ.9-60 
5. Ελληνική μυθολογία, Τρωικός Πόλεμος, Τόμος 5, Μέρος Α΄, Γενική Εποπτεία: Ι. Θ. Κακριδής, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 2014, σελ. 76. 
6. ο. π. 
7. O Πηνέλαος ήταν γιος του Ιππάλκιμου και συμμετείχε στον Τρωικό Πόλεμο από την πλευρά των Αχαιών ως αρχηγός της Βοιωτίας. Ομήρου Ιλιάδα, Μετάφραση: Θεόδωρος Γ. Μαυρόπουλος, Τόμος Γ΄, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2001, Ραψωδία Π΄, στιχ. 597. 
8. Σύμφωνα με τον λόγιο και ιστορικό ερευνητή, Αθανάσιο Σταγειρίτη, οι πρώτοι μάντεις ήταν στην πραγματικότητα φυσικοί παρατηρητές. Συνεπώς οι μάντεις ήταν εκπαιδευμένοι και πολύπειροι και γι αυτό έχαιραν μεγάλης υπόληψης. Αν κάποιος μπορούσε να προβλέψει μια έκλειψη ή μια μεταβολή του καιρού, χρησιμοποιώντας την σωφροσύνη και τον έλλογο υπολογισμό. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, η γνώση των μελλόντων συνάγεται από την πείρα των παρελθόντων και όποιος αγνοεί τα παρελθόντα, δεν προνοεί τα μέλλοντα. Ο λαός, όμως, στερούμενος από αυτών των γνώσεων απέδιδε την πρόβλεψη σε θεϊκή επικοινωνία. Σταγειρίτη Αθανασίου, Ωγυγία ή Αρχαιολογία, Τόμος Δ΄, Εκδόσεις «Διανόηση», Καλλιθέα 2015, σελ. 34. Ιστοσελίδα, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία, Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας, Δήμητρα Μήττα, Πολυδάμας. 
9. ο. π. Ραψωδία Μ΄. στιχ. 189-280 
10. Σταγειρίτη Αθανασίου, Ωγυγία ή Αρχαιολογία, Τόμος Ε΄, Εκδόσεις «Διανόηση», Καλλιθέα 2015, σελ. 184. 
11. Ο Αινείας ήταν Βασιλιάς της Δαρδανίας, γιός του Αγχίση και της Αφροδίτης. Συμμετείχε στον Τρωικό Πόλεμο, στο πλευρό των Τρώων. Όταν μονομάχησε με τον Αχιλλέα, τον προστάτεψε ο Ποσειδώνας, διότι η μοίρα του είχε ορίσει να μείνει ζωντανός στον τον όλεθρο της Τροίας. Την νύχτα της καταστροφής, ο Έκτορας εμφανίστηκε στο όνειρό του και του προμήνυσε τον όλεθρο, ώστε να γλιτώσει. Τότε, πήρε μαζί του την οικογένειά του, έφυγε ψάχνοντας νέα πατρίδα. Τελικά, μετά από την περιπλάνηση εξ αιτίας της Ήρας, έφθασε στην Κεντρική Ιταλία και έκτισε το Λάτιο, το οποίο αργότερα μετονομάστηκε σε Ρώμη. (Τροπαιάτη Άλκη, ΑΙΝΕΙΑΔΑ, Εκδόσεις Γ.Σ. Βλέσσα Χρυσοστηλαίωσσης 9Α – Αθήνα.) Σταγειρίτη Αθανασίου, Ωγυγία ή Αρχαιολογία, Τόμος Ε΄, Εκδόσεις «Διανόηση», Καλλιθέα 2015, σελ. 186. 
12. Σταγειρίτη Αθανασίου, Ωγυγία ή Αρχαιολογία, Τόμος Ε΄, Εκδόσεις «Διανόηση», Καλλιθέα 2015, σελ. 186. 
13. Ο Αίας ήταν ήρωας του Τρωικού πολέμου από την Σαλαμίνα. Ήταν γιός του Τελαμώνα και της Εριβοίας ή Περιβοίας και είχε έναν νεότερο ετεροθαλή αδερφό, τον Τεύκρο. Μεγάλωσε κοντά στον σοφό κένταυρο Χείρωνα, μαζί με άλλους ήρωες του Τρωικού πολέμου. Εκεί διδάχθηκε αστρονομία, ιατρική, μουσική, μαντική, πολεμική και κυνηγετική τέχνη. Είχε συμμετάσχει στον Τρωικό πόλεμο με δώδεκα καράβια μαζί με τον αδερφό του. Εκεί ξεχωρίζει όσο για την δύναμη τόσο και για την ανδρεία του. (Ελληνική μυθολογία, Τρωικός Πόλεμος, τόμος 5, Μέρος Α΄, Γενική Εποπτεία: Ι. Θ. Κακριδής, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 2014, σελ. 41.) 
14. Σταγειρίτη Αθανασίου, Ωγυγία ή Αρχαιολογία, Τόμος Ε΄, Εκδόσεις «Διανόηση», Καλλιθέα 2015, σελ. 188. 

πηγή