«Kool-aid» = Όταν κάποιος πιστεύει ή αποδέχεται άκριτα μια ιδέα, ιδεολογία ή αφήγηση
Απόδοση στα ελληνικά: Απολλόδωρος - Finn Andreen | 10 Ιουλίου 2026
Οι οπαδοί σπάνε το ρεκόρ προσέλευσης στο Παγκόσμιο Κύπελλο με 281.223 θεατές σε τέσσερις αγώνες - UPI.com
Είναι κάπως συγκινητικό να βλέπεις όλη την ανθρωπότητα να ενώνεται γύρω από άνδρες που τρέχουν πίσω από μια μπάλα. Είναι επίσης συναρπαστικό, και λίγο ανησυχητικό, να βλέπεις το πάθος και την ενέργεια που έχουν καταλάβει την πλειοψηφία των θεατών ποδοσφαίρου σε αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026. Οι αθλητικές εκδηλώσεις είναι το σύγχρονο «άρτος και θεάματα», για να κρατούν την πλειοψηφία απασχολημένη, ενώ οι κυβερνώσες μειοψηφίες σφίγγουν τη βίδα για να ενισχύσουν τον έλεγχό τους.
Panem et Circenses
Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 είναι «Άρτος και θεάματα», ή στα λατινικά «panem et circenses»· αυτό που οι Ρωμαίοι πατρίκιοι έδιναν στους πληβείους για να τους κρατούν απασχολημένους και ικανοποιημένους. Όπως περιέγραψαν ο Πλούταρχος και άλλοι, στην αρχαία Ρώμη, οι φιλόδοξοι πολιτικοί χρησιμοποιούσαν δημόσια συμπόσια, εισιτήρια για το θέατρο και δωρεές για να εξασφαλίσουν την εύνοια των μαζών, αντιμετωπίζοντας το εκλογικό σώμα περισσότερο ως παιδιά που πρέπει να δωροδοκηθούν παρά ως πολίτες. Οι αυτοκράτορες χρησιμοποιούσαν τη στρατηγική του «panem et circenses» για να διατηρήσουν την πολιτική τους κυριαρχία επί του λαού και να τον κρατήσουν επαρκώς αποσπασμένο από την πολιτική του ρωμαϊκού κράτους.
Γιατί έπρεπε να αποσπάται η προσοχή τους; Επειδή η κοινή γνώμη αποτελεί δύναμη που πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη· για όλες τις κυβερνώντες μειοψηφίες από αμνημονεύτων χρόνων ήταν απαραίτητο να την ελέγχουν και να την κατευθύνουν. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς τα συμφέροντα του κράτους, τότε όπως και σήμερα, διαφέρουν πάντα —και, ως εκ τούτου, δεν συνάδουν— με τα συμφέροντα του λαού. Οι εξουσιαστές, επομένως, έχουν συμφέρον να αποτρέπουν το κοινό από το να εστιάζει την προσοχή του στις πράξεις τους.
Τα λόγια του Παλαιού Κόσμου ισχύουν και σήμερα ακριβώς το ίδιο
Δεν έχουν αλλάξει και πολλά σε δύο χιλιετίες, παρά τα ποσοστά αλφαβητισμού που πλησιάζουν το 100% και παρά το γεγονός ότι οι πιο ενθουσιώδεις δυτικοί οπαδοί που φωνάζουν για τις εθνικές τους ομάδες ποδοσφαίρου (ή άλλων αθλημάτων) προέρχονται συχνά από τη μεσαία τάξη.
Η κυβερνούμενη πλειοψηφία δεν μαθαίνει ποτέ σε βάθος για την πολιτική, παρά την εκπληκτική αύξηση του επιπέδου εκπαίδευσης. Ίσως πολλοί άνθρωποι έχουν διδαχθεί να «σκέφτονται κριτικά», αλλά πολύ λιγότεροι έχουν μάθει να σκέφτονται «πολιτικά». Ο λόγος για αυτό είναι ότι η υποταγή στην εξουσία, η αποδοχή του να κυβερνάσαι και μια γενική αδιαφορία για την πολιτική αποτελούν μέρος της ανθρώπινης φύσης. Δεν είναι θέμα ανθρώπινης εξέλιξης, όσο άσχημα κι αν αισθάνονται γι’ αυτό οι αισιόδοξοι και όσοι πιστεύουν στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία.
Επιφανειακή Σκέψη και Δημοκρατία
Πράγματι, η πλειοψηφία δεν έχει ούτε το ενδιαφέρον ούτε το κίνητρο να επικεντρωθεί σε βάθος στην πολιτική. Οι ψηφοφόροι κατανοούν σιωπηρά ότι η ψήφος τους είναι απλώς μια μικρή σταγόνα στον ωκεανό των ψηφοδελτίων και δεν θα επηρεάσει το αποτέλεσμα των εκλογών. Ωστόσο, εξακολουθούν να ακολουθούν την εκλογική διαδικασία και να αισθάνονται ότι έχουν εκπληρώσει το καθήκον τους ως πολίτες. Οι ψηφοφόροι δεν στερούνται μόνο του ενδιαφέροντος και του κινήτρου, αλλά και του χρόνου και της ικανότητας να σκεφτούν ορθολογικά για την πολιτική, όπως έγραψε ο James Burnham στο βασικό του έργο, The Machiavellians (1943):
«Η αδυναμία των μαζών να λειτουργήσουν επιστημονικά στην πολιτική οφείλεται κυρίως στους ακόλουθους παράγοντες: το τεράστιο μέγεθος της μαζικής ομάδας, το οποίο την καθιστά υπερβολικά δυσκίνητη για την εφαρμογή επιστημονικών τεχνικών· η άγνοια, εκ μέρους των μαζών, των μεθόδων διοίκησης και διακυβέρνησης· η αναγκαιότητα, για τις μάζες, να αφιερώνουν το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεών τους απλώς για να βγάλουν τα προς το ζην, γεγονός που αφήνει ελάχιστη ενέργεια ή χρόνο για την απόκτηση περισσότερων γνώσεων σχετικά με την πολιτική ή την εκτέλεση πρακτικών πολιτικών καθηκόντων· η έλλειψη, στους περισσότερους ανθρώπους, επαρκούς βαθμού εκείνων των ψυχολογικών ιδιοτήτων — φιλοδοξία, σκληρότητα και ούτω καθεξής — που αποτελούν προαπαιτούμενα για την ενεργό πολιτική ζωή.»
Αυτό αντανακλά την αδιόρθωτη επιφανειακή σκέψη του ανθρώπου, εκτός αν αναγκαστεί να εμβαθύνει λόγω άμεσου προσωπικού συμφέροντος. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν τα άτομα απορροφώνται μέσα στο πλήθος. Μερικές φορές επικαλείται η έννοια της «συλλογικής νοημοσύνης» για να περιγραφεί η «σοφία του πλήθους», αλλά είναι εξίσου αληθές ότι ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής ενώνει ένα ετερογενές πλήθος. Όλοι οι έμπειροι πολιτικοί το γνωρίζουν αυτό: όσο μεγαλύτερο είναι το πλήθος, τόσο πιο απλό και γενικό πρέπει να είναι το πολιτικό μήνυμα.
Αυτό αποτελεί σοβαρή καταγγελία της ίδιας της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και υποδηλώνει ότι ο Jean-Jacques Rousseau είχε δίκιο όταν πρότεινε ότι ο λαός θα έπρεπε απλώς να ψηφίζει τον Νομοθέτη του, εκφράζοντας την υποτιθέμενη «Γενική Βούληση», και στη συνέχεια να αφήνει τις κρατικές υποθέσεις στα χέρια του. Μεταξύ των εκλογών, όπως έγραψε ο Rousseau στο «Κοινωνικό Συμβόλαιο» (1762), «το άτομο είναι σκλάβος, δεν είναι τίποτα», και πρέπει «να υπακούει υποτακτικά στο ζυγό της δημόσιας ευτυχίας».
Ούτε Καν Νοιάζεται για τον Εαυτό του
Ο «Άρτος και Θεάμα» του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026 δείχνει ότι οι μάζες ενδιαφέρονται με περισσότερο πάθος για το τι συμβαίνει σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα παρά για το τι συμβαίνει στους συνανθρώπους τους. Η «συλλογική ανθρώπινη συνείδηση» φαίνεται μερικές φορές να περιλαμβάνει μόνο τα πιο πρωτόγονα συναισθήματα, όπως αυτά που προκαλούνται από τον αθλητισμό. Οι δυσκολίες της ανθρωπότητας, που βρίσκονται ακριβώς πέρα από τον ορίζοντα της πλειοψηφίας που παρακολουθεί ποδόσφαιρο, συχνά αποτελούν απλώς μια δευτερεύουσα σκέψη, αν όχι και λιγότερο.
Ωστόσο, τα δεινά της ανθρωπότητας δεν είναι κρυμμένα, παρά τις προσπάθειες των ΜΜΕ να τα υποβαθμίσουν, στη Γάζα, στην Ουκρανία, στο Ιράν και αλλού. Όμως, η προσοχή που η αφηρημένη πλειοψηφία αφιερώνει στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 δεν επαναλαμβάνεται σε τέτοια ζητήματα ζωής και θανάτου. Προς το παρόν, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόλις επέκτεινε τον Έλεγχο των Ιδιωτικών Μηνυμάτων των Ευρωπαίων, αλλά λίγοι Ευρωπαίοι φαίνεται να ενδιαφέρονται πραγματικά. Η Ουκρανία θα πέσει, με τις καταστροφικές συνέπειες που αυτό θα συνεπάγεται για την Ευρώπη. Οι τιμές της ενέργειας θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν, καθώς οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αποδεχθούν την ειρήνη με το Ιράν. Τίποτα από όλα αυτά δεν μπορεί ακόμα να ξεπεράσει την υπνωτική επίδραση του «όμορφου παιχνιδιού» το 2026. Μια δραματική πολιτική και οικονομική μεταβολή λαμβάνει χώρα αυτή τη στιγμή στον κόσμο, όμως αυτό είναι προφανώς λιγότερο σημαντικό από το αν η μπάλα θα μπει στα δίχτυα για την εθνική ομάδα.
Ίσως είναι κυνικά προφανές ότι δίνεται περισσότερη προσοχή στον αθλητισμό παρά στα βάσανα των ξένων. Αλλά η πλειοψηφία των θεατών ποδοσφαίρου δεν φαίνεται καν να νοιάζεται αν το δικό τους βιοτικό επίπεδο επηρεάζεται αρνητικά. Παρά τις καταστροφικές επιπτώσεις του ακραίου κρατισμού και του καπιταλισμού των συμφερόντων στις περισσότερες κοινωνίες της Δύσης, η πλειοψηφία των φιλάθλων αντιδρά με πολύ μεγαλύτερο πάθος στην επιτυχία της εθνικής ομάδας παρά στις συνέπειες που έχουν αυτά τα διεφθαρμένα και διογκωμένα πολιτικά συστήματα στη δική τους ζωή. Οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας – πληθωρισμός, φορολογία, εθνικοποιήσεις – οδηγούν σε μεταφορά πλούτου προς τα πάνω – από την κυβερνούμενη πλειοψηφία προς την κυβερνώσα μειοψηφία. Καμία από αυτές τις πραγματικότητες δεν φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα την πλειοψηφία των φιλάθλων.
Πιο σημαντικό από το βιοτικό επίπεδο;
Η Λύση Είναι η Ελευθερία
Αν η αντιπροσωπευτική δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά και η ανθρώπινη φύση είναι ελαττωματική και αμετάβλητη, η μόνη λύση είναι η μείωση της εξουσίας του κράτους. Πρόκειται για ένα δύσκολο εγχείρημα, με μια πλειοψηφία φιλάθλων που είναι σχεδόν πολιτικά ανυπόληπτη. Κατ’ ελάχιστον, η επέκταση της κρατικής εξουσίας πρέπει να σταματήσει και η παρέμβαση του κράτους στην κοινωνία πρέπει να περιοριστεί. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω των εκλογών· απαιτεί αυξανόμενη και συνεχή πίεση της κοινής γνώμης προς την κυβέρνηση, τους νομοθέτες, τα πολιτικά κόμματα και τους μη εκλεγμένους αξιωματούχους. Δυστυχώς, η πλειοψηφία που παρακολουθεί ποδόσφαιρο ενδέχεται να αποφασίσει να ασκήσει τέτοια πίεση στην κυβερνώντα μειοψηφία μόνο αν πειστεί ότι αυτή η μειοψηφία είναι υπεύθυνη για μια σοβαρή οικονομική κρίση.
Η πρόταση για περιορισμό της κρατικής εξουσίας σημαίνει περισσότερη ελευθερία. Συνίσταται στα ακόλουθα γνωστά βήματα προς μια πιο ελεύθερη κοινωνία: απορρύθμιση, αποκέντρωση και ιδιωτικοποίηση των λειτουργιών του κράτους. Με άλλα λόγια, όσο το δυνατόν περισσότεροι τομείς της οικονομίας θα πρέπει να απελευθερωθούν από την κρατική παρέμβαση (απορρύθμιση), όσο το δυνατόν περισσότερες πολιτικές αποφάσεις και πρωτοβουλίες θα πρέπει να λαμβάνονται σε τοπικό επίπεδο (αποκέντρωση, επικουρικότητα) και όσο το δυνατόν περισσότερες δραστηριότητες και αρμοδιότητες θα πρέπει να απομακρυνθούν από τον δημόσιο τομέα και να υποβληθούν στον ανταγωνισμό (ιδιωτικοποίηση). Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να βελτιωθεί η τρέχουσα πολιτική κατάσταση στη Δύση, παρά τα γεγονότα τύπου «άρτο και θεάματα» όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026.
Δικτυογραφία:
The Bread and Circus of World Cup 2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Παρακαλούμε τα σχολιά σας να ειναι σχετικά με το θέμα, περιεκτικά και ευπρεπή. Για την καλύτερη επικοινωνία δώστε κάποιο όνομα ή ψευδώνυμο. Διαφημιστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται.
Επειδή δεν υπάρχει η δυνατότητα διόρθωσης του σχολίου σας παρακαλούμε μετά την τελική σύνταξή του να ελέγχεται. Προτιμάτε την ελληνική γραφή κι όχι την λατινική (κοινώς greeklish).
Πολύ σημαντικό είναι να κρατάτε προσωρινό αντίγραφο του σχολίου σας ειδικά όταν είναι εκτενές διότι ενδέχεται να μην γίνει δεκτό από την Google (λόγω μεγέθους) και θα παραστεί η ανάγκη να το σπάσετε σε δύο ή περισσότερα.
Το σχόλιό σας θα δημοσιευθεί, το αργότερο, μέσα σε λίγες ώρες, μετά από έγκριση του διαχειριστή του ιστολογίου, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να δημοσιεύει όλα τα σχόλια που δεν παραβαίνουν τους όρους που έχουμε θέσει στις παρούσες οδηγίες.
Υβριστικά, μη ευπρεπή και προπαγανδιστικά σχόλια θα διαγράφονται ή δεν θα δημοσιεύονται.