Ελληνικός λιγνίτης: τα πεπραγμένα και το ξεπούλημα εθνικών πόρων (2005-2026)

Γράφει ο Τηλεγραφητής Μετώπου 

 

Είκοσι χρόνια αλλαγής ενεργειακού μοντέλου, με τον λιγνίτη να περνά από 55-60% της ηλεκτροπαραγωγής σε μονοψήφιο ποσοστό. Η μετάβαση συνέπεσε με κρίση χρέους, Μνημόνια, ευρωπαϊκές δεσμεύσεις (τρόικας, “θεσμών”), αλλά και για το κλίμα και για άλλα πολλά. και κατέληξε φέτος σε εικόνες ανατίναξης εξοπλισμού που πλήρωσε ο Έλληνας φορολογούμενος. Δεν υπογραμμίζω το οικονομικό σκέλος, ούτε εκείνο των όποιων αίολων “Αρχών”.

 

Υπογραμμίζω την διακαή επιδίωξη, ποτέ η Ελλάδα να μην μπορέσει να επιστρέψει, έστω, σε στοιχειώδη ενεργειακή κυριαρχία ή σχετική αυτάρκεια, έστω και υπό την πρόβλεψη της όποιας μελλοντικής εκμετάλλευσης των όποιων υδρογονανθράκων της Ανατολικής Μεσογείου. Πρόκειται για “κακουργηματικό μήνυμα”, που καμιά σχέση έχει με “Οδηγία ΕΕ”.

Οι “φιλήκοοι των ξένων” πάντα έχουν υπερβάλλοντα ζήλο.

 

Το οικονομικό πλαίσιο 2005-2026

 

Το 2005-2008 ο λιγνίτης ήταν ο πυρήνας του ενεργειακού μοντέλου: χαμηλό κόστος, εγχώρια παραγωγή, ενεργειακή αυτονομία. Η κρίση χρέους (2009-2018) έφερε συρρίκνωση ΑΕΠ περίπου 25% και πτώση ζήτησης ρεύματος κατά 30%. Η ΔΕΗ σωρεύτηκε με ανείσπρακτα και χρέη, στήριξε ουσιαστικά το σύστημα ρεύματος σε μια χώρα που κατέρρεε δημοσιονομικά. Αλλά... ρύπαινε την Υδρόγειο!!

 

Είκοσι χρόνια αρκούσαν για να περάσει ο λιγνίτης από κυρίαρχος σε αμελητέος, με τις ΑΠΕ να παίρνουν τελικά τη σκυτάλη από το φυσικό αέριο.

 

Το 2019 η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αμέσως μετά τις εκλογές, ανακοίνωσε στη Σύνοδο του ΟΗΕ για το κλίμα, την κατάργηση του λιγνίτη έως το 2028. Εν μέσω δημοσίων τυμπανοκρουσιών περί “πρωτοπορίας της Ελλάδας στην πράσινη ατζέντα, επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες: Πάνω από 4 GW ισχύος αποσύρθηκαν χωρίς να έχει ολοκληρωθεί πλήρες σχέδιο μετάβασης για τις πληττόμενες περιοχές (δηλαδή το φιλάνθρωπο σκέλος).

 

Η αναβάθμιση του Η/Σ Αμυνταίου.

 

Τρεις επενδυτές είχαν καταθέσει προτάσεις για να μπουν φίλτρα και να συνεχίσει η λειτουργία.

Η Μυτιληναίος (Αλουμινιο της Ελλάδας),

Η ΓΕΚ Τέρνα και

Ο όμιλος Κοπελούζου, μαζί με την κινεζική Shenhua.

 

Το εμπόδιο δεν ήταν έλλειψη κεφαλαίου ή ενδιαφέροντος, ήταν ο χρόνος και ένα συγκεκριμένο εργαλείο που δεν μας επετράπη. Η Ελλάδα ζήτησε από τις Βρυξέλλες παράταση για να προλάβει να αποφασίσει ποια πρόταση θα προχωρήσει, και δεν την πήρε.

 

Το κλειδί όμως δεν ήταν μόνο αυτή η παράταση, ήταν το “capacity market”, ένας μυστήριος μηχανισμός όπου το κράτος πληρώνει μια μονάδα απλώς για να παραμένει διαθέσιμη ως εφεδρεία... αλλά και όχι μόνο! Γερμανία και Πολωνία το έχουν και το χρησιμοποίησαν ακριβώς γι' αυτό, για να κρατήσουν λιγνιτικές και ανθρακικές μονάδες ζωντανές πέρα από την οικονομική τους ημερομηνία λήξης.

 

Όταν η Ελλάδα επιχείρησε αντίστοιχο σχέδιο, η Κομισιόν το απέρριψε ρητά ως ασύμβατο με τον ευρωπαϊκό κανονισμό της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, την ίδια περίοδο που το λιγνιτικό χαρτοφυλάκιο της ΔΕΗ ήταν στο τραπέζι για πώληση.

 

Άρα θέλαμε, δεν μας άφησαν, και μας “έσπρωξαν” στην εκποίηση, ενώ σε άλλους όχι. Αν αυτό λέγεται μεροληψία ή απλώς διαφορετική δημοσιονομική δύναμη πίσω από το ίδιο αίτημα, μένει ανοιχτό ερώτημα, αλλά η ασυμμετρία στο αποτέλεσμα είναι τεκμηριωμένη.

 

Το “μπουρλότο”

 

Στις 18 Ιουνίου 2026 η ΔΕΗ προχώρησε σε ελεγχόμενη ανατίναξη τριών γιγαντιαίων καδοφόρων ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΙΚΩΝ (σσ ..αποσιωπάται) εκσκαφέων στο ορυχείο Μαυροπηγής Κοζάνης, μηχανήματα μήκους περίπου 100 μέτρων και βάρους άνω των 150 τόνων το καθένα. Επίσημη αιτιολογία: εξοπλισμός οριστικά αποσυρμένος, που δεν εξυπηρετεί πια την παραγωγή.

 

Η χρήση εκρηκτικών κρίνεται απαραίτητη για ασφαλέστερη μετέπειτα κοπή. Αντίστοιχες ενέργειες θα ακολουθήσουν και σε άλλους παροπλισμένους εκσκαφείς, με τα μεταλλικά υλικά να πωλούνται ως σκραπ.

 

Στις 25 Ιουνίου, στη Μεγαλόπολη, κόπηκε για σκραπ ο απολήπτης SR-240, χωρίς προσεκτική αποσυναρμολόγηση. Το γεγονός συνδυάστηκε και με καταγγελίες για κλοπές υλικού άνω των 400.000 ευρώ στο Λιγνιτικό Κέντρο της περιοχής.

 

Το θέμα έφτασε και στη Βουλή, με ερώτηση ανεξάρτητου βουλευτή προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας για «καταστροφή λιγνιτικού εξοπλισμού στρατηγικής σημασίας», που συνιστούν δημόσια περιουσία, όχι περιουσία των τωρινών μετόχων της ΔΕΗ.

 

Αξιωματουχοι τις ΔΕΗ, συνδικαλιστες και πρώην εργαζόμενοι, είπαν διάφορα “ανάλατα”, μεταξύ των οποίων:

 

“ πριν ενταχθούν στο ορυχείο Μαυροπηγής, τα μηχανήματα είχαν περάσει από εκτενή μεταλλοτεχνική επιθεώρηση ευρωπαϊκού οίκου (σσ Krupp/ThyssenKrupp;). Η μετάβαση σε καθεστώς εργολαβίας (σσ .!!), άλλαξε τις συνθήκες λειτουργίας και συντήρησης σε σχέση με το εξειδικευμένο προσωπικό που τα διαχειριζόταν αρχικά.

 

Ποιος κουμαντάρει πια τη ΔΕΗ;

 

Η σημερινή  εικόνα της μετοχικής σύνθεσης της ΔΕΗ, μετά τις δύο αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου (2021 και Μάιος 2026):

το Ελληνικό Δημόσιο κατέχει συνολικά 33,4% (11,58% άμεσα μέσω του υπουργείου Οικονομικών, 21,82% έμμεσα μέσω ΕΕΣΥΠ/Υπερταμείου),

η CVC Capital Partners 17,17% (μέσω δύο θυγατρικών, Aeolus Holdings 10,78% και Selath Holdings 6,39%),

και το υπόλοιπο 47,81%, η ελεύθερη διασπορά, μοιράζεται σε μεγάλους διεθνείς θεσμικούς επενδυτές όπως BlackRock, Capital Group, Vanguard, Blackstone, Qatar Investment Authority (μέσω Al-Rayyan Holding και του συνδεδεμένου K Group Capital Partners), Pictet, Wellington, DWS, Norges, Covalis και Adage, μαζί με Έλληνες μικρομετόχους. Άρα το Ελληνικό Δημόσιο και η CVC παραμένουν οι δύο μεγαλύτεροι μεμονωμένοι μέτοχοι, χωρίς τεκμηριωμένη σύνδεση μεταξύ τους ή με τους υπόλοιπους, οι οποίοι συμμετέχουν ως “ανεξάρτητα κεφάλαια”.

 

Όμως, υπάρχει η υποψία ενός “βρώμικου μυαλού”:

Η ίδια η CVC Capital Partners είναι πλέον εισηγμένη εταιρεία (στο Euronext Amsterdam, από το 2024). Αυτό σημαίνει ότι BlackRock, η Vanguard και οι υπόλοιποι γίγαντες παθητικής διαχείρισης είναι σχεδόν βέβαιο ότι κατέχουν μερίδια και στην ίδια την CVC, μέσω των δεικτών που διαχειρίζονται. Έτσι λειτουργεί ο παθητικός δεικτοποιημένος καπιταλισμός σήμερα, όλοι κατέχουν κομμάτι όλων.

Κοινώς, υποψιάζομαι ότι ενεργειακά έχουμε “χαιρετήσει τον πλάτανο”

 

Η χαμένη (;) εναλλακτική: λιγνίτης χωρίς καύση

 

Σύμφωνα με τον ερευνητή Πέτρο Τζεφέρη αλλά και άλλους, τα ίδια χαρακτηριστικά που κάνουν τον ελληνικό λιγνίτη ακατάλληλο για ανταγωνιστική ηλεκτροπαραγωγή -χαμηλή θερμαντική αξία, υψηλή υγρασία, χαμηλή ενανθράκωση- είναι ακριβώς αυτά που τον κάνουν εξαιρετική πρώτη ύλη στην γεωπονία και γεωλογία: για χουμικά οξέα, εδαφοβελτιωτικά, λιπάσματα, ενεργό άνθρακα, πρόσθετα γεωτρήσεων και αποκατάσταση εδαφών. Εφαρμογές χωρίς καύση, άρα χωρίς ζήτημα εκπομπών CO₂, και με σημαντική πρόστιθέμενη αξία. Γερμανία και Πολωνία, με λιγνίτη συχνά χαμηλότερης ποιότητας από τον ελληνικό, έχουν ήδη αναπτύξει τέτοιες βιομηχανίες υψηλής προστιθέμενης αξίας, με εξαγωγές σε Μέση Ανατολή και Νότια Ευρώπη.

 

Η Ελλάδα επέλεξε αποκλειστικά καύση και μετά (σσ... το “χάος) την πλήρη απόσυρση, χωρίς να διερευνήσει συστηματικά αυτές τις εναλλακτικές αγορές. Το αποτέλεσμα:

ό,τι ανατινάχθηκε ή κόπηκε σε σκραπ δεν ήταν απλώς παλιό μέταλλο, ήταν και πρόσβαση σε πρώτη ύλη που δεν αξιοποιήθηκε ποτέ εναλλακτικά. Και τώρα η δυσχέρεια αυξάνεται.

Διότι το “βρώμικο μυαλό” ψιθυρίζει:

Οι “φιλήκοοι των ξένων” πάντα έχουν υπερβάλλοντα ζήλο.

 

Συμπέρασμα

 

Η απολιγνιτοποίηση ήταν σε μεγάλο βαθμό αναπόφευκτη, λόγω της κοστολόγησης του CO₂ και σε επίπεδο δεσμεύσεων ΕΕ. Είδαμε ότι αυτή η “κοστολόγηση” σηκώνει και “εκπτώσεις” για κάποιους.

 

Ο τρόπος όμως που έγινε, χωρίς επιχειρησιακό σχέδιο (Master Plan), χωρίς αξιοποίηση εναλλακτικών χρήσεων του λιγνίτη, εκτός καύσης, και με μεταφορά ελέγχου της ΔΕΗ σε καθεστώς μειοψηφικού Δημοσίου, μετατρέπει την ιστορία από απλή ενεργειακή μετάβαση σε κάτι πιο κοντά στην απώλεια εθνικού πόρου χωρίς αντάλλαγμα. Η «δίκαιη μετάβαση» παραμένει ημιτελής, ενώ η χώρα αυξάνει την εξάρτησή της από εισαγόμενα καύσιμα ακριβώς τη στιγμή που θα μπορούσε να έχει χτίσει μια νέα, καθαρή βιομηχανία γύρω από τον ίδιο πόρο.

 

*Πηγές: επίσημα στοιχεία ΔΕΗ/ΕΕ, δημοσιεύματα Ιουνίου 2026 (ΤΑ ΝΕΑ, Kozani Life, Efkozani, Ellinika Hoaxes), εκθέσεις Τζεφέρη για χρήσεις μη-καύσεων λιγνίτη, κοινοβουλευτική ερώτηση Ιουνίου 2026.*

 

Πηγές:

iEnergeia.gr, "Τέλος εποχής στα ορυχεία λιγνίτη της ΔΕΗ στη Μαυροπηγή Κοζάνης" (αντικαθιστά το μη διαθέσιμο - tanea.gr σύνδεσμ)

ΜΑΥΡΟΠΗΓΗ ΚΟΖΑΝΗΣ : ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΟΡΥΧΕΙΩΝ ΑΝΑΤΙΝΑΞΑΝ ΤΟΥΣ ΕΣΚΑΦΕΙΣ - ΒΙΝΤΕΟ

Ellinika Hoaxes, "Τι γνωρίζουμε για την ανατίναξη εκσκαφέων στη Μαυροπηγή Κοζάνης;"

Εφημερίδα Κοζάνη (efkozani.gr), "Ερώτηση Μανούσου για την ανατίναξη εκσκαφέων ΔΕΗ στη Μαυροπηγή"

Πέτρος Τζεφέρης, "Ο Ελληνικός λιγνίτης σε εξω-ηλεκτρικές εφαρμογές υψηλής προστιθεμένης αξίας"

Χρήστος Γ. Μαλτέζος (ΕΛΙΣΜΕ), "Ενέργεια και Μεταλιγνιτική Εποχή.pdf"