Ελληνική Οικονομική Χειραφέτηση

Γράφει ο Τηλεγραφητής Μετώπου 

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

Το κείμενο που ακολουθεί εμπνέεται από το ομότιτλο Αμερικανικό άρθρο (“Hammering at the Matrix”). Το νομικό πλαισιο των ΗΠΑ ειναι διαφορετικό -ελαστικότερο, αλλά η πολτική γραμμη είναι κοινή . Το παρόν άρθρο προσαρμόζει τη λογική του στην ελληνική πραγματικότητα του “εδώ και τώρα”. Το άρθρο, σε δύο συνέχειες, θα προσπαθήσει να σκιαγραφήσει την ζωφερή κατάσταση κατατρεγμού του Πολίτη, της βιοτικής του ικανότητας και της ακίνητης περιουσίας του, και θα προτείνει “αλλαγή παραδείγματος”.

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: ΤΟ ΜΑΤΡΙΞ

 

Ξέχασε το Μάτριξ επιστημονικής φαντασίας, που “έσπασε ταμεία” παγκοσμίως. Το Μάτριξ είναι η καθημερινότητα που ζεις χωρίς να την αμφισβητείς. Είναι το σύστημα που σε κρατάει αιχμάλωτο μέσα σε μια αστική φυλακή, πληρώνοντας για το προνόμιο να υπάρχεις και για τις ανέσεις και ικανοποιήσεις που αυτή η φυλακή εξασφαλίζει.

 

Δουλεύει απλά, πείθοντά σε ότι χρειάζεσαι περισσότερα από όσα πραγματικά χρειάζεσαι. Ότι η επιτυχία μετριέται σε τετραγωνικά, σε άλογα, σε gadgets, γενικότερα σε κατανάλωση. Ότι η ζωή είναι στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, στις “μεγάλες πόλεις” όπου όλα συμβαίνουν.

 

Σε παγιδεύει σε μια ατέρμονη κούρσα: 

• δουλεύεις για να πληρώνεις, 
• πληρώνεις για να απολαμβάνεις,
• ζεις για να δουλεύεις.

Η απάντηση στο “γιατί όλα αυτά;”, η απάντηση είναι πάντα η ίδια:

“Έτσι είναι. Όλοι το κάνουν.”

 

Αλλά όλοι το κάνουν όχι μονον λόγω φτώχειας και πείνας, οπότε θα ήταν εύλογο, αλλά επειδή το σύστημα έχει δύο επιπλέον ισχυρότατα εργαλεία ελέγχου που λειτουργούν σαν τσιμπίδα: τους ΦΟΡΟΥΣ και τις ΤΡΑΠΕΖΕΣ.

 

Η Πρώτη Παγίδα: Οι Φόροι

 

Οι φόροι σε κρατάνε δεσμευμένο σε υψηλό εισόδημα. Πρέπει να βγάζεις πολλά για να πληρώνεις τα πάντα, μετά τον φόρο: ενοίκιο, λογαριασμούς, σούπερ μάρκετ, μετακινήσεις, ιατρικά, ψυχαγωγία. Και όσο περισσότερα βγάζεις, τόσο περισσότερα πρέπει να δώσεις φορολογικά πίσω. Το κράτος δεν θέλει να κερδίσεις - θέλει να παραμείνεις στη μέση, παραγωγικός αλλά όχι ανεξάρτητος.

 

Στην Ελλάδα, το αφορολόγητο όριο είναι γύρω στα €9.000 ετησίως (€750 μηνιαίο, προ Φόρων), τουτέστιν ένα εισόδημα οριακής επιβίωσης, που επίσης ροκανίζεται απο τον πληθωρισμό, ιδίως των τελευταίων ετών. Πέρα από αυτό, αρχίζουν οι κρατήσεις που φτάνουν εύκολα το +40%, αν προσθέσεις στον φόρο εισοδήματος, τις ασφαλιστικές εισφορές, το ΦΠΑ σε ό,τι αγοράζεις και τον ΕΝΦΙΑ, αν υπάρχει ακίνητο. Η προτεινόμενη λύση του συστήματος είναι “Βγάλε περισσότερα!”. Και αυτό σημαίνει περισσότερες ώρες δουλειάς, περισσότερο άγχος, περισσότερη εξάρτηση, ίσως και παρανομία ή κατάχρηση.

 

Η πραγματική λύση είναι η αντίθετη: να χρειάζεσαι λιγότερα.

Όχι για να πληρώνεις λιγότερους φόρους (αν και αυτό συμβαίνει), αλλά για να μην χρειάζεσαι να δουλεύεις σαν σκλάβος για να επιβιώσεις.

 

Η Δεύτερη Παγίδα: Οι Τράπεζες

 

Οι τράπεζες σε κρατάνε όμηρο με χρέη. Δάνειο στεγαστικό, δάνειο καταναλωτικό, πιστωτικές κάρτες - όλα σε δεσμεύουν σε μηνιαίες δόσεις που σημαίνουν δεκαετίες υποχρεωτικής εργασίας.

 

Για να αποπληρώσεις ένα στεγαστικό δάνειο, δουλεύεις τα επόμενα 25 χρόνια για την τράπεζα. Ευχής έργο ειναι αυτά τα χρόνια να διατηρήσεις την εργασιακή σου ικανότητα και την ικανοποιητική οικονομική ανταμοιβή της.

 

Η πιστωτική κάρτα που πήρες, για “ευκολίες”, σε ρίχνει σε έναν ατέρμονο κύκλο ελάχιστων καταβολών και αισχρού (ανα)τοκισμού.

 

Η τράπεζα κερδίζει διπλά, τόσο από τους τόκους που εσύ πληρώνεις, όσο και από τις φοροαπαλλαγές που το κράτος, δια Νόμων της δίνει.

 

Όταν πλειστηριάζει σπίτια και τα μεταπωλεί, πληρώνει κλάσματα των φόρων που εσύ θα πλήρωνες. Όταν αγοράζει “κόκκινα δάνεια” (non-performing loans), τα παίρνει φτηνά και προσλαμβάνει servicers - μισθωτούς κυνηγούς - για να σε εκβιάσουν να πληρώσεις ή να παραδώσεις το σπίτι σου.

 

Οι servicers είναι εργολάβοι μπράβοι με κοστούμι. Δεν έχουν βάλει ούτε ευρώ, απλά κυνηγάνε για προμήθεια. Και συχνά λειτουργούν σε νομική γκρίζα ζώνη - χωρίς άδεια, χωρίς νόμιμη εξουσιοδότηση, με εκφοβιστικές μεθόδους.

 

Το Κράτος βασίζεται στη “νομιμότητα”, που ούτως ή άλλως την κοπτο-ράπτει όπως συμφέρει στην εξουσία του, αλλά και στον εκφοβισμό.

 

Το Στημένο Παιχνίδι

 

Με ξεκάθαρα λόγια δεν μπορείς να κερδίζεις παίζοντας με τους δικούς τους κανόνες, στο “γήπεδό” τους.

 

Στην Ελλάδα κάθε μεταβίβαση ακινήτου βαρύνεται 3% Φόρο Μεταβίβασης Ακινήτων + εξοδα μεταβίβασης διαφορα τέλη, και ΕΝΦΙΑ κάθε χρόνο. Από το ετός 2027 προμηνύεται 15% Φόρος υπεραξίας ακινήτων (υπολογίζεται στην υπεραξία απόκτησης-πώλησης) και επιπλέον ΦΠΑ 24% !!

 

Αντίθετα οι τράπεζες και οι επενδυτικές (funds) απολαμβάνουν απαλλαγές, “ειδικά πλαίσια”, που σχεδόν μηδενίζουν τους φόρους.

 

Αν θελήσεις να πάρεις δάνειο για να αγοράσεις σπίτι, η τράπεζα σε δένει για 20-30 χρόνια. Αν αντιμετωπίσεις αντιξοότητα, σε πλειστηριάζει, αγοράζει το σπίτι φτηνά με φοροαπαλλαγές, το πουλάει ακριβά. Εσύ χάνεις τα πάντα, ενώ αυτή κερδίζει διπλά. Ας μην πλανόμαστε, το σπίτι σου είναι ο στόχος της.

 

Το παιχνίδι είναι στημένο, και η μόνη νίκη είναι να μην παίξεις το παιχνίδι.

 

Κυρίως όμως πρέπει να εξετάσουμε την αντίληψη, οτι η ακίνητη περιουσία δεν είναι πια «πάγιο», αλλά ότι μπορεί να γίνει ένας «πόρος». Το σύστημα: επιδιώκει να βαραίνει συνεχώς και περισσότερο το σπίτι σου, όχι μόνο με φόρους και τέλη ή ακόμα και με -νομικές- απαιτήσεις “ενεργειακής απόδοσης” ή “ανακαίνισης του ανελκυστήρα”, αλλά και με τη σταδιακή συρρίκνωση των εισοδημάτων που χρειάζεσαι για να το κρατήσεις.
 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Δεν δανειζόμαστε 

 

Ο δανεισμός, και η “γραμμή παραγωγής”, μετέτρεψε τον Χρόνο σε Ύλη, σε Χρήμα !

 

Ο Πλούταρχος, έγραψε το δοκίμιο «Περί του μη δείν δανείζεσθαι» (περί του ότι δεν πρέπει να δανειζόμαστε) είναι μία από τις λίγο γνωστές πραγματείες των “Ηθικών” του Πλουτάρχου, δύο χιλιάδες χρόνια πριν. Σε αυτό το έργο, ο Χαιρωνέας φιλόσοφος εξαπολύει μια δριμεία επίθεση κατά του δανεισμού και των τοκογλύφων, προσφέροντας ηθικές και πρακτικές συμβουλές που παραμένουν εντυπωσιακά επίκαιρες.

 

Ο Πλούταρχος διατείνεται ότι ο δανεισμός είναι εθελούσια δουλεία. Ο χρεωμένος χάνει την παρρησία (ελευθερία λόγου) του και ζει υπό διαρκή φόβο και γενικότερη ψυχολογική πίεση.

 

Οι περισσότεροι μάλιστα δεν δανείζονται για τις βασικές τους ανάγκες — για τροφή και στέγη — αλλά για να συντηρήσουν επίδειξη και πολυτέλεια.

«Δεν δανείζεσαι για να φας, αλλά για να φανείς ότι τρως πλούσια». 

 

Δεν ήταν θεωρητικός φιλόσοφος. Τα λόγια του “περι δανείζεσθαι” επαναλαμβάνονται μεσα στις 1000ετηρίδες αυτούσια, επίκαιρα και, ουαί συχνά μάταια. Συγχρονοι ερευνητές όπως ο Thorstein Veblen στην “θεωρία της ράθυμης τάξης” (The Theory of the Leisure Class, 1899) έδειξε ότι αγοράζουμε κυρίως για να μας βλέπουν, ότι καταναλώνουμε για κοινωνική επίδειξη. Αυτός όμως ειχε PhD, ο “γραφικός” Πλούταρχος όχι. 

 

Τους τοκογλύφους τους παρομοιάζει με όρνια που κατασπαράζουν τις σάρκες των χρεωμένων, με τα “πανωτόκια” που γεννούν νέα χρέη. Η εναλλακτική του; 

 

Λιτότητα: καλύτερα να πουλήσεις τα υπάρχοντά σου ή να δουλέψεις σε ταπεινές δουλειές παρά να μπεις στον φαύλο κύκλο του δανεισμού. 

 

Και περιγράφει γλαφυρά εκείνον που βλέπει τον χρόνο να κυλά όχι ως ευλογία, αλλά ως εχθρό που φέρνει πιο κοντά την ημέρα πληρωμής. 

 

Η ελευθερία είναι συγκεκριμένη έννοια. Είναι η δυνατότητα να επιλέγεις την στάση της ζωής σου και της ποσότητας και ποιότητας του χρόνο σου, εντός της ικανότητάς σου. Όταν χρωστάς, δεν επιλέγεις. Δουλεύεις όσες ώρες απαιτουνται, κάνεις ό,τι δουλειά σου ανατεθεί, υποκύπτεις σε ό,τι σου απαιτηθεί για να συνεχίσεις να πληρώνεις.

 

Υπό καθεστώς ανελευθερίας, οτιδήποτε κάνεις είναι μάταιο. 

 

Στη σύγχρονη Ελλάδα, το χρέος έχει πάρει πολλές μορφές:
Το στεγαστικό δάνειο - 25 χρόνια δουλειάς για ένα διαμέρισμα που θα μπορούσες να αγοράσεις μετρητοίς αν ήσουν υπομονετικός. Ο Daniel Kahneman (Thinking, Fast and Slow , 2011) απέδειξε ότι ο εγκέφαλος συστηματικά υποτιμά το μέλλον και υπερτιμά το παρόν (present bias / hyperbolic discounting): 

 

Το «τώρα» φαίνεται απτό και πραγματικό, ενώ οι τόκοι του 2030 αφηρημένοι και σχεδόν ανύπαρκτοι. 

το “τώρα” θα σου κοστίσει διπλάσια, τριπλάσια τιμή όταν προσθέσεις τους τόκους. Ας μην βάλουμε στον λογαριασμό τις πιθανότητες του “κάτι πήγε στραβά”, μέσα στην περίοδο αποπληρωμής. 

Και μετά, το καταναλωτικό δάνειο - για αυτοκίνητο, για διακοπές, για έπιπλα. “Μόνο €150 τον μήνα!” λένε. 

 

Η πιστωτική κάρτα - το πιο ύπουλο όλων. Ξοδεύεις χωρίς την αίσθηση των μετρητών. Πληρώνεις δόση, την “ελάχιστη καταβολή” και νομίζεις ότι είσαι πλούσιος και ικανός. Αλλά οι τόκοι πολλαπλασιάζουν το χρέος, Οι Prelec, D. & Simester, D. (2001) απέδειξαν πειραματικά (Always Leave Home Without It) ότι η «άυλη πληρωμή», κάρτα, tap, κινητό, εξαλείφει τον «πόνο της πληρωμής» (pain of paying) και επομένως ξοδεύεις περισσότερο, πιο εύκολα, με λιγότερες τύψεις. Η πιστωτική κάρτα δεν είναι απλώς εργαλείο χρέους, αλλά είναι και εργαλείο σπατάλης.

 

Η πιστοληπτική ικανότητα.

Το σύστημα έχει εφεύρει έναν ύπουλο μηχανισμό : την πιστοληπτική ικανότητα (credit rating). Σου λένε ότι πρέπει να το προσέχεις, ότι είναι σημαντικό για το μέλλον σου. Ότι αν δεν έχεις “καλό βαθμό”, δεν θα πάρεις δάνειο.

 

Αλλά όλα αυτά είναι εργαλεία τρομοκρατίας για να σε κρατήσουν στη γραμμή, αφού θεωρείς οτι το δάνειο είναι απαραίτητο στην ζωή σου!!.

 

Η πιστοληπτική ικανότητα υπάρχει για έναν λόγο. Να μετρήσει πόσο αξιόπιστος δανειολήπτης είσαι και πόσες πολλαπλάσιες, του δανειου, “εμπράγματες εγγυήσεις” παρέχεις . Με άλλα λόγια, πόσο εύκολα μπορείς να υποταχθείς σε δανεισμό και να πληρώνεις τακτικά και να πείσεις τον δανιστή οτι δεν θα χάσει τα συμφωνηθέντα χρήματα (του). 

 

Αρα, όχι πόσο ελεύθερος είσαι, όχι πόσο σοφά διαχειρίζεσαι την ζωή σου, αλλά πόσο καλός υποψήφιος σκλάβος είσαι. 

 

Αλλά ας τεκμηριώσουμε μια σχετικά πρόσφατη ιστορική περίπτωση, που καθόρισε την έκτοτε πορεία της Ελλάδας που την οδήγησε στην σημερινή της κατάσταση. Ποιος ακούει τον Πλούταρχο τον Χαιρωνέα;

 

Ο Πλούταρχος είπε, αλλά ο Ανδρέας είχε άλλα σχέδια.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου έκανε τις πρώτες του δηλώσεις, αμέσως μετά τις εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981, ως νεοεκλεγμένος πρωθυπουργός. Συγκεκριμένα, αναφερόμενος στην οικονομία, είπε: 

 

«Διεθνώς, η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας είναι καλή. Ταυτόχρονα, πρέπει να δηλώσω, ότι από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων η γαλλική και δυτικογερμανική, έχουμε διαβεβαιώσεις στενής συνεργασίας και στήριξης της δραχμής».

 

Αυτή η φράση χρησιμοποιήθηκε για να “καθησυχάσει τις αγορές” και να δείξει εμπιστοσύνη στην οικονομική κατάσταση της Ελλάδας εκείνη την περίοδο, λίγο πριν αναλάβει επίσημα τα καθήκοντα (η ορκωμοσία έγινε στις 21 Οκτωβρίου 1981).

 

Ο Δημήτριος Κουλουριάνος , υπουργός Οικονομικών στην πρώτη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου από 5 Ιουλ. 1982, παραιτήθηκε στις 9 Σεπ. 1983, μετά από περίπου 14 μήνες στη θέση. Ο κύριος λόγος της παραίτησής του ήταν η διαφωνία στην “επεκτατικη” οικονομική πολιτική του Ανδρέα. Ως οικονομολόγος με φιλελεύθερες τάσεις, ο Κουλουριάνος προσπάθησε να περιορίσει τις σπατάλες και δεν ήθελε να υπογράψει μέτρα που θα οδηγούσαν σε μεγαλύτερο έλλειμμα και χρέος. Αυτό τον οδήγησε στην παραίτηση. Κατόπιν συνέχισε την καριέρα του σε διεθνείς οργανισμούς, όπως ο ΟΟΣΑ και μετα την συνταξιοδότησή του αποσύθηκε σε έναν οικογενειακό (?) αμπέλωνα της Μεσσηνίας.

 

Μερικές σκέψεις μου: Θεωρώ αναγκαίο να “ερμηνεύσω” δύο εκφράσεις από τα παραπάνω:

“Καθησυχάζω τις αγορές” σημαίνει “εγγυώμαι” οτι θα είμαι πειθήνιος οφειλέτης.

“Επεκτατική οικονομική πολιτική” σημαίνει εξαγορά ψηφοφόρων με ευρείες παροχές.

 

Βρίσκω σημαντικό να ξεχωρίζω μεταξύ του “τι ακούω”, του “τι καταλαβαίνω” και του “τι εννοείται” πίσω από τα λόγια τους. Θεωρώ πιθανόν να υπάρχει ένα ολόκληρο “λεξικό λέξεων-κλειδιών” με τις έννοιες τους, μέσα στους κύκλους Εξουσίας.

 

Ας μην πέσουμε στην νοητική παγίδα ότι τα προσωπικά / οικογενειακά οικονομικά είναι “διαφορετικά” από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ο τελευταίος ίσως έχει περισσότερες “τσέπες”, όμως στο τέλος της ημέρας, το γενικό ταμείο καταγράφει τελικά Έσοδα-Έξοδα και υπολογίζει την διαφορά ως “πλεόνασμα / έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών”, ακριβώς όπως το οικογενειακό ταμείο !

 

Το πρώτο «τέρμινο» της απελευθέρωσης  

 

Την στιγμή που θα αγνοήσεις την “πιστοληπτική ικανότητα”, αυτή παύει να έχει σημασία. Όταν δεν χρωστάς και, κυρίως, όταν δεν χρειάζεσαι δάνεια, όταν έχεις ό,τι χρειάζεσαι, το σύστημα χάνει την επιρροή του επάνω σου. 

 

Μπορεί να λένε ότι έχεις “κακό βαθμό”. 

Και λοιπόν; Δεν χρειάζεσαι καμία έγκρισή τους.

 

Η Πρακτική του Μη Δανείζεσθαι
 

Πρώτον: Αλλάζεις νοοτροπία. 

 

Η κοινωνία σε έχει πείσει — και η ίδια έχει πειστεί — ότι το χρέος είναι φυσιολογικό, ακόμα και σημάδι επιτυχίας. Αυτή είναι η πλάνη, μέρος του ευρύτερου Πλατωνικού Σπηλαίου. Δεν γεννήθηκες πλανεμένος. Σε «δίδαξαν» οι σκιές της διαφήμισης, των κοινωνικών δικτύων, ο περίγυρος — όλοι μαζί δημιούργησαν ένα περιβάλλον όπου το «ζω πάνω από τις δυνατότητές μου» μοιάζει με καταξιωμένη φιλοδοξία, έστω ματαιοδοξία. Αποτέλεσμα: οι «άλλοι» χρωστάνε, δουλεύουν για τόκους, είναι δέσμιοι — και το λένε «ζωή».

 

Δεύτερον: Ξεπλήρωσε ό,τι χρωστάς. Τώρα!  

 

Κάθε ευρώ που δεν πηγαίνει για βασικές ανάγκες αποθεματοποιείται, αντί να αποπληρώνει, το τοκοχρεολύσιο. Αυτό καθίσταται καρκίνος — και ηθικός και εκμαυλιστικός — και όσο το αφήνεις, τόσο εξαπλώνεται.

 

Τρίτον: Ποτέ ξανά.

Μόλις βγεις από χρέη, μείνε έξω. Όχι δάνεια, όχι δόσεις — αν δεν έχεις τα λεφτά τώρα, δεν το αγοράζεις. Πιστωτικές κάρτες μόνο αν εξοφλείς κάθε μήνα.

 

Εσύ θα ζεις όπως κανείς δεν ζει τώρα, ώστε να ζήσεις στο μέλλον όπως κανείς δεν θα μπορεί να ζει.

 

Η Υπόσχετική κατακλείδα
 

Αξιοπρέπεια, αυτοκυριαρχία, αυτοπεποίθηση. 

Ανεξαρτησία και ελεύθερη επιλογή χρόνου και εργασίας. 

Ό,τι αποφασίσεις είναι δικό σου, φέρεις την ευθύνη και καταβάλλεις το τίμημα,, ψυχικό, πνευματικό και χρηματικό χρονικό.

 

Το αντίβαρο; 

Ο χειρότερος εργοδότης είναι ο εαυτός σου.
Αλλά τουλάχιστον αυτός δεν μπορεί να σε απολύσει.