Η dead cat strategy είναι από τις πιο κυνικές τεχνικές της πολιτικής επικοινωνίας: όταν μια κυβέρνηση, ένα κόμμα, ένας ηγέτης ή ένας δημόσιος οργανισμός πιέζεται από ένα δύσκολο θέμα, πετάει στο τραπέζι κάτι τόσο σοκαριστικό, τόσο θορυβώδες ή τόσο εξοργιστικό, ώστε όλοι να σταματήσουν να μιλούν για το αρχικό πρόβλημα. Δεν χρειάζεται να είναι ψέμα. Δεν χρειάζεται καν να είναι σημαντικό. Αρκεί να είναι αρκετά δυνατό για να αλλάξει τη συζήτηση. Εκεί βρίσκεται όλη η ουσία. Η «νεκρή γάτα» έρχεται για να εξαφανίσει το πρόβλημα από το οπτικό πεδίο.
Η τεχνική έχει γίνει πιο επικίνδυνη σήμερα, επειδή ζούμε σε ένα περιβάλλον όπου η προσοχή είναι περιορισμένη, οι ειδήσεις τρέχουν συνεχώς και τα social media επιβραβεύουν την ένταση. Αν κάτι προκαλεί οργή, φόβο, χλεύη ή αηδία, έχει περισσότερες πιθανότητες να κυριαρχήσει από κάτι που απαιτεί σκέψη, τεκμηρίωση και μνήμη.
Στην Ελλάδα πολλές φορές εκεί που υπάρχει ένα μεγάλο σκάνδαλο, μια μεγάλη κρίση που πρέπει να διαχειριστεί η κυβέρνηση, έρχεται κάτι άλλο και αποπροσανατολίζει την κοινή γνώμη. Είναι τυχαίο; Υπάρχουν σημάδια για να καταλάβουμε αν πρόκειται για τυχη της κυβέρνησης ή στρατηγική.
Τι σημαίνει στην πράξη η “νεκρή γάτα”
Η φράση είναι σκληρή, αλλά γι’ αυτό ακριβώς λειτουργεί ως εικόνα. Φαντάσου μια παρέα γύρω από ένα τραπέζι, σε μια δύσκολη συζήτηση. Κάποιος χάνει το επιχείρημα. Τα στοιχεία είναι εναντίον του. Η πίεση ανεβαίνει. Και ξαφνικά, αντί να απαντήσει, πετάει μια νεκρή γάτα πάνω στο τραπέζι.
Από εκείνη τη στιγμή κανείς δεν συνεχίζει την προηγούμενη κουβέντα. Κανείς δεν ρωτά ποιος είχε δίκιο. Κανείς δεν ζητά τα στοιχεία. Όλοι κοιτούν το φρικτό αντικείμενο που μόλις εμφανίστηκε μπροστά τους. Άλλοι σοκάρονται, άλλοι θυμώνουν, άλλοι φωνάζουν, άλλοι προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει. Το παλιό θέμα έχει χαθεί.
Στην πολιτική, η “νεκρή γάτα” μπορεί να είναι μια ακραία δήλωση, μια προσωπική επίθεση, μια απροσδόκητη εξαγγελία, μια πρόκληση απέναντι σε θεσμούς, μια υπερβολική ατάκα, ένα ζήτημα ταυτότητας ή ένα θέμα που ξυπνά τα πιο αντανακλαστικά πάθη του κοινού.
Γιατί δουλεύει τόσο καλά
Η dead cat strategy λειτουργεί επειδή δεν προσπαθεί πρώτα να πείσει. Προσπαθεί πρώτα να μετακινήσει το βλέμμα. Αυτό είναι το μεγάλο της πλεονέκτημα. Στην πολιτική, συχνά δεν χρειάζεται να κερδίσεις μια συζήτηση. Αρκεί να σταματήσεις τη συζήτηση που χάνεις. Αν μια κυβέρνηση πιέζεται για ακρίβεια, διαφθορά, αποτυχία στη διαχείριση μιας κρίσης ή εσωτερικές συγκρούσεις, μια αρκετά δυνατή πρόκληση μπορεί να αλλάξει το κέντρο βάρους της ημέρας. Τα τηλεοπτικά πάνελ θα πάνε εκεί. Τα πρωτοσέλιδα θα πάνε εκεί. Οι αντίπαλοι θα αναγκαστούν να απαντήσουν εκεί. Οι χρήστες στα social media θα τσακωθούν εκεί.
Και τότε συμβαίνει το πιο ύπουλο σημείο της τεχνικής. Ακόμα και όσοι καταγγέλλουν την “νεκρή γάτα” συχνά τη βοηθούν να πετύχει. Επειδή την αναπαράγουν. Τη σχολιάζουν. Τη βάζουν στο κέντρο της κουβέντας. Μπορεί να τη θεωρούν γελοία, ανήθικη ή επικίνδυνη, αλλά η αρχική ατζέντα έχει ήδη εκτοπιστεί.
Η πολιτική επικοινωνία ξέρει κάτι απλό που ο απλός πολίτης συχνά ξεχνά. Οτι η δημόσια προσοχή δεν χωρά τα πάντα. Όταν ένα θέμα ανεβαίνει, κάποιο άλλο κατεβαίνει. Η μάχη δεν γίνεται μόνο για το τι θα πιστέψει ο κόσμος. Γίνεται και για το τι θα συζητήσει.
Πως ξεχωρίζουμε τη νεκρή γάτα;
Δεν είναι κάθε προκλητική δήλωση dead cat strategy. Δεν είναι κάθε σκάνδαλο σχεδιασμένη απόσπαση προσοχής. Στην πολιτική υπάρχουν αυθόρμητα λάθη, κακές στιγμές, αλαζονικές συμπεριφορές, πραγματικές συγκρούσεις και απρόβλεπτες εξελίξεις. Αν τα βαφτίζουμε όλα “νεκρή γάτα”, χάνουμε την ακρίβεια της έννοιας. Η πραγματική dead cat strategy έχει συνήθως ορισμένα σημάδια. Εμφανίζεται σε μια στιγμή μεγάλης πίεσης. Έρχεται με τρόπο θεατρικό. Παράγει άμεσο συναισθηματικό θόρυβο. Δεν απαντά στο αρχικό ζήτημα. Και, κυρίως, υποχρεώνει φίλους και αντιπάλους να μετακινηθούν στο νέο πεδίο.
Διαφέρει από περιπτώσεις που μια κυβέρνηση προσπαθεί απλά να παρουσιάσει μια δυσάρεστη πραγματικότητα με πιο ευνοϊκό τρόπο. Η “νεκρή γάτα” κάνει κάτι πιο επιθετικό. Δεν καλλωπίζει το θέμα. Το εγκαταλείπει και ανοίγει άλλο. Είναι αλλαγή πίστας, όχι αλλαγή συσκευασίας. Διαφέρει επίσης από το κλασικό που κάποιος απαντά σε μια κατηγορία λέγοντας “ναι, αλλά τι γίνεται με τους άλλους;”. Η dead cat strategy δεν χρειάζεται καν να έχει λογική σχέση με το αρχικό θέμα. Μπορεί να είναι τελείως ξένη, αρκεί να είναι αρκετά δυνατή για να κυριαρχήσει.
Πώς την ενισχύουν τα social media
Στην παλιά εποχή, μια τέτοια τεχνική χρειαζόταν κυρίως τηλεόραση, εφημερίδες και ραδιόφωνο. Σήμερα έχει στη διάθεσή της έναν πολύ πιο γρήγορο μηχανισμό. Τα social media δεν περιμένουν να αξιολογήσουν αν κάτι έχει θεσμική σημασία. Μετρούν αντιδράσεις. Και οι πιο δυνατές αντιδράσεις συχνά γεννιούνται από το σοκ. Μια ακραία δήλωση μπορεί να γίνει viral μέσα σε λίγα λεπτά. Ένα κομμένο βίντεο μπορεί να προκαλέσει χιλιάδες σχόλια πριν διαβαστεί το πλήρες πλαίσιο. Μια λέξη μπορεί να γίνει hashtag. Ένα πρόσωπο μπορεί να γίνει σύμβολο οργής για μία ημέρα. Και όταν η ημέρα τελειώσει, το φλέγον θέμα που είχε προηγηθεί ίσως να μην επιστρέψει ποτέ.
Αυτό είναι το νέο έδαφος της στρατηγικής. Δεν χρειάζεται πια να ελεγχθεί πλήρως η ενημέρωση. Αρκεί να ενεργοποιηθούν οι μηχανισμοί διάδοσης.
Έτσι, η dead cat strategy δεν είναι μόνο πολιτικό κόλπο. Είναι τεχνική προσαρμοσμένη σε μια εποχή όπου η προσοχή έχει γίνει νόμισμα. Όποιος κερδίζει την προσοχή, κερδίζει χρόνο. Και στην πολιτική, ο κερδισμένος χρόνος συχνά αξίζει περισσότερο από μια πειστική απάντηση.
Πώς μπορεί να την αναγνωρίσει ο πολίτης
Ο πιο απλός τρόπος είναι να σκεφτεί απλά τι συζητούσαμε πριν εμφανιστεί αυτό; Αν είναι κάτι που φέρνει σε δύσκολη θέση μια κυβέρνηση, έναν πολιτικό κλπ τότε έχουμε πολλές πιθανότητες το νέο θέμα να είναι μέρος στρατηγικής της νεκρής γάτας. Η δεύτερη ερώτηση είναι εξίσου σημαντική: ποιος ωφελείται από τη μετατόπιση. Και εδώ η απάντηση θα μας ανοίξει τα μάτια για το αν το νέο αυτό θέμα, σκάνδαλο κλπ είναι μέρος στρατηγικής.
Η τρίτη ερώτηση αφορά το βάρος του νέου θέματος. Είναι πραγματικά σημαντικό; Αν δεν είναι τόσο σημαντικό αλλά εχει καταφέρει να γίνει talk of the town, τότε μιλάμε για άλλη μια επιβεβαίωση οτι μάλλον πρόκειται για στρατηγική.
Η dead cat strategy δεν είναι απλώς ένα επικοινωνιακό τρικ. Είναι ένδειξη μιας πολιτικής κουλτούρας που προτιμά να διαχειρίζεται την προσοχή αντί να λογοδοτεί. Αν εφαρμόζεται σπάνια, μπορεί να μοιάζει με έξυπνο τέχνασμα. Αν γίνεται μόνιμη μέθοδος, διαλύει τη δημόσια συζήτηση. Ο πολίτης κουράζεται. Τα μέσα χάνουν τη μνήμη τους. Οι αντίπαλοι τρέχουν πίσω από κάθε πρόκληση. Και τα πραγματικά ζητήματα, αυτά που επηρεάζουν εισόδημα, δικαιοσύνη, θεσμούς, υγεία, ασφάλεια και καθημερινότητα, μένουν στην άκρη.
Το πιο επικίνδυνο είναι ότι η «νεκρή γάτα» εκπαιδεύει το κοινό να ζει μέσα σε διαρκές σοκ. Να περνά από θυμό σε θυμό, από ατάκα σε ατάκα, από σκάνδαλο σε σκάνδαλο, χωρίς χρόνο για συνέχεια. Και χωρίς συνέχεια, δεν υπάρχει πραγματική λογοδοσία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Παρακαλούμε τα σχολιά σας να ειναι σχετικά με το θέμα, περιεκτικά και ευπρεπή. Για την καλύτερη επικοινωνία δώστε κάποιο όνομα ή ψευδώνυμο. Διαφημιστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται.
Επειδή δεν υπάρχει η δυνατότητα διόρθωσης του σχολίου σας παρακαλούμε μετά την τελική σύνταξή του να ελέγχεται. Προτιμάτε την ελληνική γραφή κι όχι την λατινική (κοινώς greeklish).
Πολύ σημαντικό είναι να κρατάτε προσωρινό αντίγραφο του σχολίου σας ειδικά όταν είναι εκτενές διότι ενδέχεται να μην γίνει δεκτό από την Google (λόγω μεγέθους) και θα παραστεί η ανάγκη να το σπάσετε σε δύο ή περισσότερα.
Το σχόλιό σας θα δημοσιευθεί, το αργότερο, μέσα σε λίγες ώρες, μετά από έγκριση του διαχειριστή του ιστολογίου, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να δημοσιεύει όλα τα σχόλια που δεν παραβαίνουν τους όρους που έχουμε θέσει στις παρούσες οδηγίες.
Υβριστικά, μη ευπρεπή και προπαγανδιστικά σχόλια θα διαγράφονται ή δεν θα δημοσιεύονται.