Γράφει ο Γρηγόρης Κεντητός
Στις τελευταίες εβδομάδες του 1895, σε ένα εργαστήριο στο Βίρτσμπουργκ, ο Βίλχελμ Κόνραντ Ρέντγκεν δεν προσπαθούσε να αλλάξει την ιστορία της ιατρικής. Δούλευε πάνω σε σωλήνες καθοδικών ακτίνων, από εκείνα τα παράξενα γυάλινα όργανα της εποχής που έβγαζαν φως, σπινθήρες και γεννούσαν απορίες. Είχε καλύψει έναν σωλήνα με μαύρο χαρτόνι για να κόψει το ορατό φως. Κάπου εκεί παρατήρησε κάτι που δεν έβγαζε νόημα. Μια οθόνη με χημική επίστρωση, λίγο πιο πέρα, άρχισε να φωσφορίζει.
Εκεί ήρθε το πρώτο σοκ. Ο σωλήνας ήταν καλυμμένος. Το φως δεν έβγαινε. Κι όμως κάτι περνούσε το χαρτόνι και έφτανε στην οθόνη. Ο Ρέντγκεν κατάλαβε αμέσως πως δεν είχε μπροστά του ένα συνηθισμένο εργαστηριακό τρικ. Είχε μπροστά του μια άγνωστη ακτινοβολία. Γι’ αυτό της έδωσε το πιο ψυχρό και πιο ακριβές όνομα που μπορούσε εκείνη τη στιγμή. Ακτίνες Χ. Το Χ δεν μπήκε για εντύπωση. Ήταν παραδοχή άγνοιας. Ήταν το σύμβολο του άγνωστου.
Από εκείνο το βράδυ και μετά σχεδόν κλείστηκε στο εργαστήριο. Έλεγξε ξανά και ξανά τι περνά και τι όχι. Βιβλία, ξύλα, χαρτιά, μέταλλα, κομμάτια από αντικείμενα του γραφείου του. Πολύ γρήγορα είδε ότι τα πυκνά υλικά αντιδρούσαν αλλιώς και ότι το ανθρώπινο σώμα δεν ήταν ένα ενιαίο πράγμα. Η σάρκα άφηνε κάτι να περάσει. Το οστό όχι. Η ανακάλυψη δεν ήταν μόνο επιστημονική. Είχε και κάτι βαθιά ανθρώπινο. Για πρώτη φορά ο άνθρωπος μπορούσε να σταθεί μπροστά σε μια εικόνα του εαυτού του που δεν είχε ξαναδεί ποτέ.
Το πιο διάσημο καρέ αυτής της νέας εποχής ήρθε στις 22 Δεκεμβρίου 1895. Ο Ρέντγκεν έβαλε το χέρι της συζύγου του, της Άννας Μπέρτα, πάνω σε φωτογραφική πλάκα. Το αποτέλεσμα ήταν κάτι που ακόμη και σήμερα προκαλεί ένα μικρό ρίγος. Τα οστά των δαχτύλων, οι αρθρώσεις, το σκούρο περίγραμμα της σάρκας που σχεδόν χάνεται και στη μέση το δαχτυλίδι. Όχι σαν κόσμημα, αλλά σαν ξένο σώμα που επέμεινε μέσα σε ένα σχεδόν φαντασματικό χέρι.
Η εικόνα που ταυτίστηκε με την ανακάλυψη των ακτίνων Χ και έγινε ορόσημο στην ιστορία της ιατρικής.
Η πιο γνωστή αφήγηση λέει πως όταν η Άννα Μπέρτα είδε την εικόνα, είπε ότι είχε δει τον θάνατό της. Είτε το είπε ακριβώς έτσι είτε η φράση άλλαξε λίγο αργότερα, η ουσία δεν αλλάζει. Αυτό που ένιωσε ήταν αληθινό και καταλαβαίνεται εύκολα. Δεν έβλεπε απλώς ένα χέρι. Έβλεπε το σώμα της χωρίς την επιφάνεια. Έβλεπε έναν εαυτό που μέχρι τότε ανήκε μόνο στην ανατομία, στους γιατρούς και στους νεκρούς. Για έναν άνθρωπο του 1895, αυτό δεν ήταν μόνο θαυμαστό. Ήταν και τρομακτικό.
Η πρώτη εμβληματική ακτινογραφία και η παγκόσμια έκρηξη
Ξαφνικά, ένας φυσικός έδειχνε ότι μπορείς να κοιτάξεις μέσα χωρίς νυστέρι. Δεν είναι τυχαίο ότι ο κόσμος της εποχής αντέδρασε σχεδόν σαν να είχε έρθει νέο από άλλον πλανήτη.
Ο Ρέντγκεν δεν έτρεξε αμέσως να κάνει θόρυβο. Στις 28 Δεκεμβρίου 1895 υπέβαλε την πρώτη του ανακοίνωση για το νέο είδος ακτίνων στην Εταιρεία Φυσικής και Ιατρικής του Βίρτσμπουργκ. Λίγες μέρες αργότερα, την Πρωτοχρονιά του 1896, η εικόνα του χεριού της συζύγου του είχε ήδη αρχίσει να κυκλοφορεί σε επιστημονικούς κύκλους. Στις 23 Ιανουαρίου 1896 δημοσιεύτηκε στα αγγλικά στο Nature η μετάφραση της πρώτης του εργασίας και από εκεί και πέρα η είδηση βγήκε οριστικά έξω από τα όρια του εργαστηρίου.
Το 1896 ακολούθησε μια μικρή παγκόσμια έκρηξη. Εφημερίδες, περιοδικά, λέσχες επιστημόνων, γιατροί, ερασιτέχνες πειραματιστές, όλοι ήθελαν να δουν τις νέες ακτίνες με τα μάτια τους. Μέσα σε πολύ λίγο χρόνο οι πρώτες δοκιμές πέρασαν από τα χέρια στα σπασμένα κόκαλα, στις σφαίρες μέσα σε σώματα, στα ξένα σώματα που πριν έψαχναν στα τυφλά οι χειρουργοί. Μαζί με τον ενθουσιασμό ήρθε και η υπερβολή. Οι ακτίνες Χ μπήκαν στη λαϊκή φαντασία σαν κάτι σχεδόν υπερφυσικό. Γράφτηκαν πράγματα που σήμερα ακούγονται παράλογα. Ο κόσμος δεν ήξερε ακόμη τι ακριβώς είχε ανακαλυφθεί και αυτό έκανε τη γοητεία ακόμη μεγαλύτερη.
Εκεί η εικόνα της Άννας Μπέρτα γίνεται κάτι πολύ περισσότερο από ένα ιστορικό ντοκουμέντο. Δεν είναι απλώς η πρώτη διάσημη ακτινογραφία. Είναι η στιγμή που η μοντέρνα εποχή κοίταξε για πρώτη φορά το εσωτερικό του ανθρώπου και κατάλαβε ότι από εδώ και πέρα η γνώση θα περνά κάτω από το δέρμα. Από τη μία υπήρχε ο φόβος. Από την άλλη η χρησιμότητα. Αυτό το διπλό αίσθημα έμεινε για πάντα μαζί με τις ακτίνες Χ. Θαύμα και ανησυχία μαζί. Διάγνωση και κίνδυνος μαζί. Πρόοδος και τρόμος μέσα στο ίδιο κάδρο.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το πόσο γρήγορα αυτή η εικόνα έγινε σύμβολο ενός ολόκληρου αιώνα. Το χέρι με το δαχτυλίδι δεν ήταν απλώς η γυναίκα του Ρέντγκεν. Ήταν η πρώτη δημόσια απόδειξη ότι η επιστήμη μπορούσε να πάρει κάτι αόρατο και να το μετατρέψει σε απόδειξη πάνω σε χαρτί. Αυτό δεν άλλαξε μόνο την ιατρική. Άλλαξε και τη σχέση του ανθρώπου με την αλήθεια της εικόνας. Από εκεί και μετά, μια φωτογραφία δεν έδειχνε μόνο την επιφάνεια. Μπορούσε να δείχνει και αυτό που ήταν κρυμμένο από κάτω.
Ο ίδιος ο Ρέντγκεν πήρε το πρώτο Νόμπελ Φυσικής το 1901, αλλά η πιο δυνατή κληρονομιά εκείνων των ημερών δεν είναι το μετάλλιο. Είναι εκείνο το χέρι του Δεκεμβρίου του 1895. Ένα χέρι ακίνητο πάνω σε πλάκα, ένα δαχτυλίδι που σκοτεινιάζει την εικόνα και μια γυναίκα που κατάλαβε πριν από πολλούς άλλους πόσο παράξενο είναι να βλέπεις τον εαυτό σου από μέσα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Παρακαλούμε τα σχολιά σας να ειναι σχετικά με το θέμα, περιεκτικά και ευπρεπή. Για την καλύτερη επικοινωνία δώστε κάποιο όνομα ή ψευδώνυμο. Διαφημιστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται.
Επειδή δεν υπάρχει η δυνατότητα διόρθωσης του σχολίου σας παρακαλούμε μετά την τελική σύνταξή του να ελέγχεται. Προτιμάτε την ελληνική γραφή κι όχι την λατινική (κοινώς greeklish).
Πολύ σημαντικό είναι να κρατάτε προσωρινό αντίγραφο του σχολίου σας ειδικά όταν είναι εκτενές διότι ενδέχεται να μην γίνει δεκτό από την Google (λόγω μεγέθους) και θα παραστεί η ανάγκη να το σπάσετε σε δύο ή περισσότερα.
Το σχόλιό σας θα δημοσιευθεί, το αργότερο, μέσα σε λίγες ώρες, μετά από έγκριση του διαχειριστή του ιστολογίου, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να δημοσιεύει όλα τα σχόλια που δεν παραβαίνουν τους όρους που έχουμε θέσει στις παρούσες οδηγίες.
Υβριστικά, μη ευπρεπή και προπαγανδιστικά σχόλια θα διαγράφονται ή δεν θα δημοσιεύονται.