Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΙΓΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΝΑΥΤΟΣΥΝΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΑΚΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Γράφει ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης – Αμφικτύων

Εισαγωγή

Η περίοδος μετά την κατάρρευση του μυκηναϊκού κόσμου (περ. 1200–1000 π.Χ.) χαρακτηρίζεται από περιορισμένες γραπτές μαρτυρίες και έχει ονομαστεί «ιστορική σιγή». Ωστόσο, η περίοδος αυτή δεν συνιστά απουσία πολιτισμού αλλά φάση αναδιάρθρωσης.

Η καθιερωμένη χρονολόγηση του Τρωικού Πολέμου εσφαλμένα  κατά την γνώμη επαιόντων τοποθετείται στον 13ο αιώνα π.Χ. (Finley, 1978), ενώ έχουν διατυπωθεί καινούργιες προσεγγίσεις με βάση αστρονομικά δεδομένα από την Odyssey (Κουτρουβέλης, Δαυλός, 1984), και από άλλους οι οποίες τοποθετούν τον Τρωικό πόλεμο το 3.400 π.Χ.

1. Αίτια της ιστορικής «σιγής»

Η περίοδος αυτή αποδίδεται σε συνδυασμό παραγόντων:

· Κατάρρευση μυκηναϊκών ανακτόρων
(Drews, 1993 – The End of the Bronze Age)

· Μετακινήσεις πληθυσμών και συγκρούσεις
(Desborough, 1972)

· Γεωλογικές καταστροφές (σεισμοί, ηφαίστεια)
(Friedrich, 2000 – έκρηξη Θήρας)

· Κατάρρευση εμπορικών δικτύων της Ανατολικής Μεσογείου
(Cline, 2014 – 1177 B.C.)

Οι παράγοντες αυτοί οδήγησαν σε αποδιοργάνωση αλλά όχι σε εξαφάνιση του πληθυσμού.

2. Ο Αιγαιακός άνθρωπος ως ναυτικός πολιτισμός

Η γεωγραφία του Αιγαίου συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση ναυτικού πολιτισμού.

Οι πληθυσμοί του Αιγαίου:

· ανέπτυξαν ναυπηγική (Casson, 1995 – Ships and Seamanship)

· χρησιμοποιούσαν αστρονομική ναυσιπλοΐα

· αξιοποιούσαν τους ανέμους (Aeolus ως συμβολική έκφραση)

Η ναυτοσύνη αποτέλεσε βασικό μέσο επιβίωσης, επικοινωνίας και επέκτασης.

3. Μετακινήσεις και ευρύτερη γεωγραφική διάχυση

Η ελληνική παρουσία είναι αρχαιολογικά σε:

· Μικρά Ασία (Boardman, 1999)

· Εύξεινο Πόντο (Tsetskhladze, 1998)

· Μεσόγειο και Νότια Ιταλία

· Μέση Ανατολή

· Βαλκανική  

Παράλληλα,  υπάρχουν μαρτυρίες για  ευρύτερη πολιτισμική  διείσδυση. Αυτή τεκμηριώνεται και από τις πολιτιστικές εκστρατείες σε προϊστορικούς χρόνους των: Ορφέα, Ιάσωνα, Ηρακλή,  Περσέα, Προμηθέα κ.α ,με τις οποίες μετάγγισαν τον Ελληνικό Πολιτισμό στον κόσμο προς:

· Βόρεια και Δυτική Ευρώπη

· Ινδία (Mallory, 1989)

· Κεντρική Ασία και Κίνα

· Ειρηνικό και Ατλαντικό χώρο

· Αμερική (ταξίδια Μυκηναίων)

Οι προσεγγίσεις αυτές βασίζονται σε:

· Γλωσσολογικά κατάλοιπα

· Ελληνικά σύμβολα(σβάστικα, μέδουσα, τρίαινα, μαίανδρος κ.α)

· Θεϊκές οντότητες

· μυθολογικά στοιχεία

· πολιτισμικές  επιρροές –παράδοση  

Ωστόσο, απαιτούν περαιτέρω συστηματική τεκμηρίωση. την οποία εμποδίζει το διεθνές  κατεστημένο για ευνόητους λόγους και υποτάσσεται ολόψυχα και το ημέτερο πολιτικό σύστημα.

4. Γενετικά δεδομένα και συνέχεια

Η ανάλυση αρχαίου DNA (Lazaridis et al., 2017, Nature) δείχνει ότι:

· Μινωίτες και Μυκηναίοι έχουν κοινή γενετική βάση

· οι Μυκηναίοι συνδέονται με τους σύγχρονους Έλληνες άρα και οι Μινωίτες

Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν τη βιολογική συνέχεια του πληθυσμού στον ελληνικό χώρο και διαψεύδουν εκείνους που άκριτα ομιλούν για «προέλληνες»

5. Διαχρονική ναυτική παράδοση

Η ναυτική ταυτότητα του Ελληνισμού διατηρείται δια μέσου των χιλιετιών ζωής και δράσης του

· από την προϊστορία

· στην αρχαιότητα

· έως τη σύγχρονη εποχή

Η σημερινή ελληνική ναυτιλία αποτελεί συνέχεια αυτής της παράδοσης, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική σχέση του Έλληνα με τη θάλασσα. 

6. Η Μυθολογία –Ελληνική Αρχαιολογία

Η Ελληνική Μυθολογία κατά τον ιστορικό ερευνητή  Αθαν. Σταγειρίτη «Ωγυγία-Ελληνική Αρχαιολογία», Βιέννη 1815) και άλλους είναι η Ελληνική Αρχαιολογία. Αυτή ένεκα παλαιότητας και αρχαιότητας χιλιάδων χρόνων δεν φέρει ημερομηνίες. Συχνά όμως περιέχει αστρονομικά δεδομένα και την εξέλιξη του Ελληνικού κόσμου που δείχνουν την αξιοπιστία και το μέγιστο βάθος στο χρόνο. 

7. Μετάδοση του Πολιτισμού στον λοιπό κόσμο

Στη φάση αυτή των πολιτιστικών εκστρατειών και της μεταναστεύσεως οι Έλληνες διέδωσαν στους λαούς τον πρώιμο Πολιτισμό.

Συμπέρασμα

Η «ιστορική σιγή» δεν αποτελεί περίοδο αδράνειας αλλά μεταβατικό στάδιο. Οι γεωλογικές αναστατώσεις, οι κοινωνικές ανακατατάξεις και η γεωγραφία του χώρου οδήγησαν τον Αιγιακό άνθρωπο στη θάλασσα, στην αναζήτηση, επικοινωνία και στα ταξίδια

Η ναυτική του δραστηριότητα επέτρεψε όχι μόνο την επιβίωση αλλά και τη διάχυση πολιτισμικών στοιχείων σε ευρύτερες περιοχές. Η ελληνική παρουσία δεν διακόπτεται, αλλά μετασχηματίζεται και συνεχίζεται ακόμη και σήμερον. Πολλοί Αμερικανοί  Ελληνικής καταγωγής 4ης και 5ης γενιάς βγάζουν διαβατήρια Ελληνικά.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

· Drews, R. (1993). The End of the Bronze Age

· Cline, E. (2014). 1177 B.C.: The Year Civilization Collapsed

· Lazaridis, I. et al. (2017). Nature

· Casson, L. (1995). Ships and Seamanship in the Ancient World

· Boardman, J. (1999). The Greeks Overseas

· Mallory, J.P. (1989). In Search of the Indo-Europeans

· Friedrich, W. (2000). Fire in the Sea

· Κουτρουβέλης, Κ. (1984). Περιοδικό «Δαυλός»  (7/4/26)

Αμφικτύων α– Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης

Συγγραφέας, Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών                
http://www.amphiktyon.blogspot.com