Αγίου Νεκταρίου – Η Κοινή Καταγωγή των Ανθρώπων και περί Δαρβινισμού

Αγίου Νεκταρίου Μητροπολίτου Πενταπόλεως και Προλύτου της Θεολογίας  

 

προλογικό από entaksis: Το παρόν κείμενο, από τον Άγιο Νεκτάριο, Μητροπολίτη Πενταπόλεως, εντάσσεται στην πνευματική και θεολογική συζήτηση της εποχής του (19ου/20ού αιώνα). Ο Άγιος Νεκτάριος υπερασπίζεται τη διδασκαλία της Αγίας Γραφής περί ενιαίας καταγωγής του ανθρώπινου γένους, απέναντι στις υλιστικές θεωρίες που προσπαθούσαν να διαιρέσουν τους ανθρώπους σε ανεξάρτητα γένη και να αποσυνδέσουν τον άνθρωπο από την πνευματική του αρχή.

 

Ο Άγιος Νεκτάριος υπογραμμίζει ότι η Αποκάλυψη αποτελεί την «ασφαλή βάσιν» για κάθε έρευνα, τονίζοντας ότι η αληθινή επιστήμη, όταν φωτίζεται από την πίστη, μπορεί να οδηγήσει στην επίγνωση της αλήθειας. Ο κεντρικός ισχυρισμός του κειμένου περί κοινού κορμού για όλες τις φυλές βρίσκει σήμερα ισχυρή και ανεξάρτητη επιβεβαίωση από τη σύγχρονη επιστήμη.

 

Η Γενετική και η Μοριακή Βιολογία συγκλίνουν με τη βιβλική παράδοση, αποδεικνύοντας την κοινή καταγωγή όλων των ανθρώπων. Συγκεκριμένα, τα δεδομένα του μιτοχονδριακού DNA (mtDNA) και του Υ χρωμοσώματος υποδεικνύουν έναν κοινό γενετικό πρόγονο («Μιτοχονδριακή Εύα» και «Y-Χρωμοσωμικό Αδάμ»). Έτσι, ο θεολόγος και ο επιστήμονας, φτάνουν στην ίδια θεμελιώδη αλήθεια: όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια, μέλη ενός ενιαίου γένους.

 

Για το ενιαίο γένος των ανθρώπων και την κοινή τους καταγωγή μας διδάσκει η Αγία Γραφή, η οποία μιλάει επίσης για τον τρόπο που πολλαπλασιάστηκαν οι γλώσσες και για τη διάκριση των φυλών. Η μαρτυρία της Αγίας Γραφής για κάθε πιστό είναι μαρτυρία θεόπνευστη, αξιόπιστη και πέρα από κάθε αμφιβολία. Όμως, για εκείνους που απορρίπτουν την πίστη και αναζητούν παντού εξωτερικές μαρτυρίες, αποδείξεις και πειστήρια, η μαρτυρία της Αγίας Γραφής δεν είναι επαρκής. 

 

Γι’ αυτό, για να ικανοποιήσουμε τα πνεύματα που απορρίπτουν την πίστη και πείθονται από την επιστήμη και τη γνώση, θα ασχοληθούμε με την Επιστημονική ανάπτυξη του ζητήματος, ώστε να αποδείξουμε το κύρος της αλήθειας της Ιεράς Γραφής και να άρουμε κάθε αμφιβολία, καταρρίπτοντας τη βάση πάνω στην οποία στηρίζονται οι πλάνες. 

 

Οι ποικιλίες στα χρώματα, στα αναστήματα, στα σχήματα της κατασκευής της κεφαλής και του όλου σώματος, στους χαρακτήρες του προσώπου, στο αν το χρώμα του δέρματος είναι δασύ ή λείο, στην πνευματική ανάπτυξη, στην ηθική μόρφωση, στις θρησκευτικές αρχές, στα ήθη, στα έθιμα, στη δίαιτα (διατροφή/τρόπο ζωής), στις ορμές, στις τάσεις, στις κλίσεις, στις επιθυμίες και γενικά στον βίο των διαφόρων φυλών του ανθρώπινου γένους, δίνουν αφορμή σε όσους έχουν ως αντικείμενο μελέτης τον άνθρωπο, να εκφράσουν πολλές και διαφορετικές γνώμες. 

 

Κάποιοι Γάλλοι φυσιολόγοι (naturalistes), όντας υπό την επίδραση του σκεπτικισμού και των υλιστικών θεωριών, θεώρησαν το ανθρώπινο γένος ως αποτελούμενο από διαφορετικά, ανεξάρτητα γένη. Ο Βολταίρος υπήρξε ένας από τους πρώτους που εξέφρασαν γνώμη για τη γενική διάκριση των γενών. Αυτός, στο σύγγραμμά του (Histoire de Russies sous Pierre-le-grand, ch. 1), λέει: «Δεν είναι παρά ένας τυφλός που θα μπορούσε να αμφιβάλλει ότι οι Λευκοί, οι Μαύροι, οι Αλβίνοι, οι Οτεντότοι, οι Σινά (Κινέζοι) και οι Αμερικανοί δεν είναι καθόλου διακεκριμένα γένη». Ο Desmoulins επίσης, σε μια πραγματεία του, υποστήριξε την ύπαρξη έντεκα ανεξάρτητων οικογενειών στο ανθρώπινο γένος (Histoire naturelle des races humaines). Ένας άλλος φυσιολόγος, ο M. Bory de Saint Vincent, προχωράει περαιτέρω, αυξάνοντας τον αριθμό των Οικογενειών σε δεκαπέντε ανεξάρτητα γένη, τα οποία υποδιαιρεί ακόμα περισσότερο. Έτσι, η Αδαμική Οικογένεια, δηλαδή οι απόγονοι του Αδάμ, συνίστατο μόνο από τη δεύτερη υποδιαίρεση, από το αραβικό είδος του ανθρώπου (homo arabicus), ενώ οι Άγγλοι ανήκουν στη Τευτονική ποικιλία του γερμανικού γένους, που δεν ήταν παρά το τέταρτο πλάσμα του γένους braccata (βρακάτα) της Ιαφετικής Οικογένειας (homo japheticus). Ο Ιαφετικός άνθρωπος δεν είναι κι αυτός παρά μια υποδιαίρεση (les triques) ή γενιά με κοντή κόμη. Ο Virey ανήκει στην ίδια Σχολή, αλλά τα έργα του προκαλούν αγανάκτηση λόγω του επιπόλαιου και ελαφρού τρόπου με τον οποίο συζητάει τα λεπτότατα σημεία της ηθικής και της θρησκείας. Δεν αρκείται να αποδώσει στους Αιθίοπες μια διαφορετική αρχή από αυτή των Ευρωπαίων, αλλά προχωράει ακόμα πιο πέρα, φτάνοντας στο σημείο να υποθέσει μια βέβαιη αδελφότητα μεταξύ των Οτεντότων και των babouins (μπαμπουίνων) κυνοκέφαλων πιθήκων. 

 

Πάνω σε αυτό το αντικείμενο, ο Lamarck προχωράει ακόμα τολμηρότερα. Αξιώνει να αποδείξει τα ίχνη της προαγωγής της φύσης, η οποία, έχοντας προοδεύσει σε προγενέστερους χρόνους, παρήγαγε, μέσω μιας θαυμαστής εξέλιξης, μια τάξη από μία άλλη προγενέστερη. Ζητάει να δημιουργήσει μια αλυσίδα σταδιακή όχι με σύγχρονους, αλλά με διαδοχικούς κρίκους, και έτσι να παράξει εντέλει το ανθρώπινο είδος μέσω μιας μεταμόρφωσης αντίστροφης προς την αλήθεια, και όχι λιγότερο θαυμαστής από εκείνες που διαβάζονται στις αφηγήσεις των μύθων. 

 

Οι δύο τόμοι του συγγράμματος του Lamarck (Philosophie Zoologique) είναι ολοκληρωτικά αφιερωμένοι στην υποστήριξη αυτής της εξευτελιστικής θεωρίας. Ο πρώτος αποσκοπεί να αποδείξει πώς ο σωματικός οργανισμός του ανθρώπου υπέστη μια τροποποίηση, αν και φυσική, από τον πίθηκο, εξαιτίας τυχαίας περίστασης. Ο δεύτερος αποσκοπεί να αποδείξει ότι τα προνόμια του ανθρώπινου πνεύματος δεν είναι παρά η επέκταση της δύναμης που κατέχουν και τα ζώα, διαφέροντας μόνο ποσοτικά λόγω της δύναμης της κρίσης. 

 

Βασιζόμενος σε αυτές τις αδύναμες και κακώς τεθείσες βάσεις, ο Lamarck οικειοποιείται το δικαίωμα να πει ότι, επειδή βλέπουμε στη φύση να υπάρχει σταδιακή αύξηση των οργανικών όντων, είναι ανάγκη να υπήρξε και μια διαδοχική εξέλιξη μέσω της οποίας τα ζώα μιας τάξης μπόρεσαν να ανυψωθούν σε μια άλλη. Τόσο μάλιστα, ώστε οποιοδήποτε ζώο, αναγκασμένο από ανάγκες σε νέες και ιδιαίτερες συνήθειες, να αποκτά μέσω της έξης (συνήθειας) την τροποποίηση του οργανισμού που είναι απαραίτητη για την εκπλήρωσή τους. 

 

Παραδείγματος χάριν: Ένα πτηνό που αναγκάζεται από τις ανάγκες του να μπει στα νερά, να πλεύσει ή να περπατήσει μόνο στα ρηχά, και τα έγγονά του κάνουν το ίδιο, με την πάροδο πολλών γενεών η προσπάθεια που καταβάλλει να εκτείνει τα δάχτυλα των ποδιών του, συμβάλλει στην αύξηση μιας μεμβράνης, και ιδού! Προέκυψε ένα υδρόβιο πτηνό σύμφωνα με όλους τους κανόνες. Ωθούμενο από την ίδια ανάγκη σε βαθύτερα νερά, αποκτά μακρύτερες κνήμες, όπως ο γερανός και ο φοινικόπτερος (φλαμίνγκο). Αυτές οι δύο πράξεις, σε συνδυασμό με νέες ανάγκες και την τάση της φύσης για ικανοποίηση, συνέδραμαν ώστε να προέλθει ο άνθρωπος από τον πίθηκο. 

 

Ίσως μια γενιά πιθήκων της Αγκόλας (Δυτικής και Μεσημβρινής Αφρικής), για κάποιους λόγους που δεν διατήρησε στη μνήμη της, έχασε τη συνήθεια του σκαρφαλώματος στα δέντρα και της σύλληψης με τα κάτω χέρια όπως και με τα άνω. Μετά την πάροδο κάποιων γενεών, κατά τις οποίες περπατούσε στο έδαφος, τα κάτω χέρια τροποποιήθηκαν σε σχήμα καταλληλότερο για τη νέα συνήθεια και εμφανίστηκαν τα πόδια. Μέσω αυτών, τα ζώα απέκτησαν σταδιακά τη συνήθεια να βαδίζουν όρθια. Δεν είχαν πλέον για πολύ ανάγκη των σιαγόνων τους για τη συλλογή καρπών ή για να μάχονται μεταξύ τους. Μπορούσαν να χρησιμοποιούν για αυτό τους πόδες και τα χέρια τους, όπως αυτά έγιναν μετά την ορθοβασία. Εν συνεχεία, σταδιακά, το ρύγχος τους συρρικνώθηκε και το πρόσωπο έγινε πιο ορθογώνιο. Προχωρώντας ακόμα παραπέρα, λέει ότι «οι μορφασμοί του μετατράπηκαν σε χαριτωμένο χαμόγελο, και οι βατταρισμοί (τραυλισμοί) του σε αρθρωτό λόγο». 

 

Σαν να αμφέβαλλε όμως και ο ίδιος πολύ για όσα είπε, προσθέτει: «Τέτοιες θα είναι οι σκέψεις που μπορεί να κάνει κάποιος, αν ο άνθρωπος δεν διακρινόταν από το ζώο ούτε από τον χαρακτήρα του οργανισμού του, ούτε αν η αρχή του δεν ήταν διαφορετική από την αρχή των ζώων». 

 

Κατά τους νεότερους χρόνους, ο άνθρωπος θεωρήθηκε επίσης τελειοποιημένος πίθηκος. Οι Δαρβινικές θεωρίες νόμισαν ότι έφτασαν στη λύση του ανθρωπολογικού ζητήματος, αποδεχόμενες τον τρόπο της εξέλιξης. 

 

Μέσω αυτών των θεωριών, ο καθένας προσπάθησε να λύσει το πρόβλημα: από πού προέρχεται ο άνθρωπος, και να δώσει τον αληθινό λόγο της ποικιλίας που παρουσιάζεται στο ανθρώπινο γένος. 

 

Ωστόσο, οι θεωρίες τους, επειδή δεν ήταν θεμελιωμένες σε υγιείς βάσεις, αντί να λύσουν το πρόβλημα, το κατέστησαν ακόμα πιο αινιγματώδες. Αυτό συνέβη διότι: 

• Αρνήθηκαν το κύρος της αποκαλυφθείσας αλήθειας.
• Θεώρησαν τον άνθρωπο ισότιμο με τα ζώα.
• Διέσπασαν τον σύνδεσμο του ενιαίου γένους του.
• Τον προήγαγαν ως μύκητα από κύτταρα.
• Αρνήθηκαν την πνευματική του καταγωγή και του απέδωσαν μια ευτελέστατη αρχή. 

Η αποτυχία τους είχε ως κύριο λόγο την άρνηση της υψηλής καταγωγής του και της πνευματικής του φύσης, η οποία είναι εντελώς ξένη προς την ύλη και τον κόσμο. Γενικά, χωρίς την παραδοχή της αποκαλυφθείσας αλήθειας, ο άνθρωπος θα είναι άλυτο πρόβλημα. Η παραδοχή αυτής της αρχής είναι η σταθερή και ασφαλής βάση πάνω στην οποία πρέπει να στηριχθεί κάθε ερευνητής του ανθρώπου. Πρέπει να ξεκινήσει από αυτήν, ώστε να λύσει ορθώς τα διάφορα μέρη του ζητήματος και να γνωρίσει την αλήθεια μέσω της αληθινής επιστήμης. 

 

Στην επιστημονική έρευνα, πρέπει προηγουμένως να προηγηθεί η πίστη προς την αποκαλυφθείσα αλήθεια, ώστε η επιστήμη να φτάσει σε επίγνωση της αλήθειας. Διότι χωρίς αυτήν, ο άνθρωπος πλανάται από άγνοια, και η επιστήμη ακολουθεί τις πλάνες του πνεύματος. Εκείνος που αγνοεί τον πνευματικό άνθρωπο αγνοεί το ζήτημα που πραγματεύεται. Αγνοεί ότι η ηθική εξαχρείωση και η πνευματική κατάπτωση και συσκότιση μπορούν να εξαχρειώσουν και τον εξωτερικό χαρακτήρα του ανθρώπου και να επιφέρουν τέτοιες εξωτερικές αλλοιώσεις, ώστε να είναι εντελώς ανεξήγητες για εκείνους που αγνοούν την ιστορία αυτών των ανθρώπων, και να παραπλανούν όσους αναζητούν τη λύση χωρίς το φως της αποκάλυψης, οδηγώντας τους σε συμπεράσματα πολύ μακριά από την αλήθεια. 

 

Στην αληθινή καταγωγή του ανθρώπινου γένους οδηγήθηκαν μόνο εκείνοι που έθεσαν ως βάση την αποκαλυφθείσα αλήθεια και οικοδόμησαν πάνω στην ιστορία των εθνών. Αυτοί βρήκαν και τους λόγους των ποικιλιών και των διαφορών, και γενικά κάθε λόγο που διακρίνει τις φυλές του ανθρώπινου γένους μεταξύ τους. Χωρίς την αποκάλυψη και την ιστορία, το ανθρωπολογικό ζήτημα προσπάθησαν μάταια να το λύσουν. 

 

Η συγγένεια του πνεύματος και του σώματος ασκεί τέτοια επιρροή ώστε να επιφέρει αλλοιώσεις εντελώς ανεξήγητες. Από την αμοιβαία αλληλεπίδραση και από την επιρροή των κλιμάτων, καθώς και από τη δίαιτα, τον πολιτισμό κλπ., γεννιούνται όλες οι ποικιλίες που διακρίνουν το ανθρώπινο γένος σε φυλές. Ο λόγος της αλλοίωσης και παραλλαγής τους θα ήταν άγνωστος, αν οι έρευνες περιορίζονταν μόνο στη σωματολογία. 

 

Εμείς, έχοντας υπόψη τις εργασίες των ανδρών που μελέτησαν τον άνθρωπο και από τις δύο όψεις, του πνεύματος και του σώματος, θα αποδείξουμε ότι όλες οι φυλές της γης ανάγονται σε ένα γένος, σε έναν μόνο κορμό, και θα προσκομίσουμε τις πιο πειστικές μαρτυρίες. 

 

Το μεγάλο πρόβλημα προς επίλυση είναι: με ποιον τρόπο αναπτύχθηκαν οι ποικιλίες στο ανθρώπινο γένος από ένα πρωταρχικό χρώμα; 

 

Προήλθαν από κάποια βίαιη αλλοίωση στους σκελετούς της μεγάλης ανθρώπινης οικογένειας, από την οποία σχηματίστηκε μια άλλη, διαφορετική από την αρχική; Ή πρέπει να υποθέσουμε μια σταδιακή εξασθένηση (αμαύρωση), σύμφωνα με τους φυσιολόγους, εξαιτίας της οποίας κάποια έθνη ή οικογένειες μετακινήθηκαν σταδιακά, μέσω διαδοχικών παραχωρήσεων, από το ένα άκρο στο άλλο; 

 

Πρέπει να ομολογήσουμε, όπως λέει ο σοφός Καρδινάλιος Ν. Wiseman, ότι η παρούσα κατάσταση της επιστήμης δεν μας εξουσιοδοτεί να αποφανθούμε με βεβαιότητα υπέρ της μιας ή της άλλης υπόθεσης. Ωστόσο, ανεξάρτητα από αυτές, η Επιστήμη έχει προοδεύσει αρκετά ώστε να μην αφήνει λογικά περιθώρια για καμία αμφιβολία σχετικά με την κοινή αρχή κάθε γενιάς. 

 

Γιατί νομίζω ότι μπορούμε να πούμε, κοιτάζοντας όλα τα σημεία της ανάπτυξής της, ότι σε αυτά περικλείονται όλα τα στοιχεία του προβλήματος με ικανοποιητικό τρόπο. Ας εξετάσουμε καταρχάς: Μπορούν οι περιστασιακές ή τυχαίες αλλοιώσεις (ή αλλιώς σποραδικές αλλοιώσεις) να εξελιχθούν σε μια γενιά που τείνει να παράγει από μόνη της τους χαρακτήρες μιας άλλης; Δεύτερον, αν αυτές οι ποικιλίες μπορούν να είναι διαδοχικές; Και τρίτον, αν το κλίμα, η δίαιτα, ο πολιτισμός κλπ., μπορούν να δράσουν ισχυρά στην προαγωγή όμοιων ποικιλιών ή τουλάχιστον να τις καταστήσουν σταθερές, χαρακτηριστικές και αιώνιες. 

 

Πιστεύω ότι στα παραπάνω περιέχονται όλα τα στοιχεία του προβλήματος, το οποίο είναι: «Οι ποικιλίες των χρωμάτων που βλέπουμε σήμερα στο ανθρώπινο γένος, μπορούν άραγε να έχουν λάβει τη γένεσή τους από έναν κορμό;» Διότι αν αυτό αποδειχθεί, θα άρουμε τη βάση στην οποία στηρίζονται οι επιπόλαιοι ερευνητές που αρνούνται το ενιαίο γένος του ανθρώπου και την αρχική ενότητα των φυλών. 

 

ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: Υποτύπωσις περί ανθρώπου – Εκ του Τυπογραφείου “Ακροπόλεως” 1893. ΠΗΓΗ: ΑΝΕΜΗ – ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ – ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ: Ι.Ν.ΑΓΙΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΙΣΤΙΑΙΑΣ 

 

entaksis – Ι. Ν. Αγ. Ταξιαρχών Ιστιαίας