Η ψευδαίσθηση της συγκατάθεσης και το χάραγμα της συνείδησης

Ζούμε σε μια εποχή όπου η εξουσία δεν κραυγάζει, δεν χτυπά το χέρι στο τραπέζι· συχνά δεν χρειάζεται καν να επιβάλει. Αρκεί να δημιουργήσει ένα πλαίσιο όπου η συμμόρφωση φαίνεται αυτονόητη και η επιλογή σχεδόν περιττή. Με αυτόν τον τρόπο, η κοινωνία «καλείται» να συναινέσει σε όσα έχουν ουσιαστικά προαποφασιστεί για εκείνη. Η σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: όταν ένας πολίτης ενημερώνεται ότι πρέπει να ενεργοποιήσει μια νέα μορφή ταυτοποίησης προκειμένου «να συνεχίσει απρόσκοπτα» τη σχέση του με το κράτος, η συγκατάθεσή του δεν είναι πραγματική ελευθερία· είναι τελετουργική επιβεβαίωση ενός πλαισίου που ήδη ισχύει. 

 

Αυτό δημιουργεί μια βαθύτερη ψευδαίσθηση: την ψευδαίσθηση της ελεύθερης βούλησης. Η επιλογή παύει να είναι πράξη απόφασης και γίνεται πράξη απουσίας εναλλακτικών. Έτσι, ένα «ναι» που προφέρεται για να μην αποκλειστεί κανείς, ουσιαστικά ειπωμένο από φόβο, δεν είναι ανθρώπινη επιλογή· είναι αντανακλαστικό επιβίωσης. 

 

Η ελεύθερη βούληση όμως είναι πολύ πιο ιερή έννοια από μια απλή συναίνεση σε διοικητικές διαδικασίες. Δεν βρίσκεται στον τύπο, αλλά στην πρόθεση. Είναι ο εσωτερικός τόπος όπου ο άνθρωπος μπορεί να σταθεί απέναντι στην πραγματικότητα και να αποφασίσει όχι «τι πρέπει να κάνει», αλλά «ποιος θέλει να είναι». Κι αυτή η ελευθερία δεν μπορεί να του αφαιρεθεί με έναν κανονισμό ή με μια οδηγία· μπορεί μόνο να διαβρωθεί από μέσα, όταν παύει να ασκείται συνειδητά. 

 

Στην Αποκάλυψη, το «χάραγμα» δεν είναι απλώς ένα σημείο πάνω στο σώμα. Είναι η κατάσταση της ψυχής που έχει αποδεχθεί ότι η βούλησή της μπορεί να υποκατασταθεί από μια εξωτερική εξουσία που υπόσχεται ασφάλεια, τάξη, ευκολία. Δεν χρειάζεται να είναι τεχνολογικό, ούτε υλικό· μπορεί να είναι η εσωτερική συγκατάθεση στην απώλεια της κρίσης και της διάκρισης. Κάθε φορά που η επιλογή μας γεννιέται όχι από καθαρότητα αλλά από φόβο, αφήνουμε ένα μικρό αποτύπωμα υποταγής μέσα μας. 

 

Παρά ταύτα, η αντίσταση δεν είναι επανάσταση με κραυγές. Είναι η ήρεμη, γαλήνια άρνηση να παραδώσουμε τη συνείδησή μας σε λογικές που δεν υπηρετούν τον εσωτερικό μας άνθρωπο. Η πραγματική ελευθερία δεν βρίσκεται στο αν θα χρησιμοποιήσουμε ένα μέσο ή όχι, αλλά στο αν μπορούμε να δούμε καθαρά τις προθέσεις μας. Ένας άνθρωπος μπορεί να αποδεχθεί ένα μέσο χωρίς να υποκύψει εσωτερικά σε αυτό· κι άλλος μπορεί να το απορρίψει με τρόπο που τον δηλητηριάζει περισσότερο κι από την αποδοχή. 

 

Και εδώ έρχεται το εύλογο ερώτημα: πώς διαφυλάσσει κάποιος τη συνείδησή του μέσα σε μέσα που ο ίδιος αρνείται; Η απάντηση είναι απλή αλλά όχι εύκολη: με το να μη μετατρέψει την άρνησή του σε φόβο ή σε μίσος. Το να απορρίπτεις κάτι —όπως τον Προσωπικό Αριθμό ή οποιοδήποτε σύστημα θεωρείς ότι εισβάλλει στην ελευθερία σου— μπορεί να είναι πράξη καθαρότητας, εφόσον γεννιέται από εσωτερική ηρεμία και όχι από πανικό. Η άρνηση γίνεται πνευματική πράξη όταν δεν γίνεται παγίδα. 

 

Διότι τελικά, η συνείδηση διαφυλάσσεται όχι με τη χρήση ή την απόρριψη των μέσων, αλλά με τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι σε αυτά. Δεν χρειάζεται να μπούμε στον κόσμο των μέσων για να κρατήσουμε την ψυχή μας καθαρή· χρειάζεται να μη αφήσουμε τον κόσμο αυτό να εισέλθει μέσα μας. Η ελευθερία μας δεν κρίνεται στο κουμπί που πατάμε ή δεν πατάμε, αλλά στη διαύγεια με την οποία πράττουμε. Άλλωστε, το βαθυτερο χάραγμα δεν χαράσσεται στο χέρι — χαράσσεται στον νου. 

 

Νήφων

πηγή