Το Βυζαντινό κάστρο στην Στενήμαχο (φωτογραφικό οδοιπορικό)

Στην κορυφή ενός λόφου στο πλάι του ποταμού Στενημαχιώτη (που μπορούμε να φανταστούμε από που πήρε το όνομά του ο ποταμός καθώς και η πόλη της Στενημάχου) βρίσκεται ένα φρούριο.
Σήμερα οι Βούλγαροι το ονομάζουν το φρούριο του Ασέν απο τον τσάρο Ιβάν Ασέν Β' καθώς και την πόλη Ασσένοβγκραντ.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απο την αρχή για να καταλάβουμε την ιστορία του τόπου.

Στους βόρειους πρόποδες της Ροδόπης, στην κοιλάδα από όπου περνά ο ποταμός Στενημαχίτης προτου βγει στην πεδιαδα που βρισκεται χτισμενη η πολη της Στενημαχου, ο οποίος θα ονομαστεί πολλά χρόνια αργότερα Ασένιτσα, τον 20ό αιώνα Τσάγια και από το 1945 Τσεπελάρσκα, θα χτίσουν οι Θράκες τον 4ο π.Χ. αιώνα την πόλη Στενήμαχο. 

Το όνομα της πόλης πιθανότατα είναι απο τις περίφημες μάχες που έγιναν στην στενωσιά του ποταμού εξού και η στρατηγική αξία του φρουρίου. Σύμφωνα λοιπόν με ορισμένους ιστορικούς η πόλη ιδρύθηκε ακόμη νωρίτερα τον 7ο π.Χ. αιώνα από αποίκους της Ιστιαίας Εύβοιας με σκοπό να κρατήσουν ανοιχτούς τους δρόμους του διαμετακομιστικού εμπορίου στην κοιλάδα του ποταμού προς Νότο. 

Πέραν της γεωοικονομικής σημασίας της η Στενήμαχος παρουσιάζει και στρατηγικό ενδιαφέρον. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον το 342 π.Χ. η περιοχή θα καταληφθεί από τον Φίλιππο Β' ο οποιος εχτισε και την πολη της Φιλιππουπολης λιγα χιλιομετρα βορειοτερα (σημερα οι Βουλγαροι την ονομαζουν Πλοβντιβ) και το 72 π.Χ. από τους Ρωμαίους καθώς εξαπλώνονται προς Ανατολάς και τη Μαύρη Θάλασσα, για να περάσει, στη συνέχεια, υπό τον έλεγχο των Βυζαντινών. 

Η Στενήμαχος θα παραμείνει ώς τον 19ο αιώνα πόλη Ελλήνων αφού φτάνουν τους 10.000 επί συνολικά 12.000 κατοίκων με κυριαρχη θεση στο εμποριο, τις τεχνες, τις Εκκλησιες και τα Μοναστηρια (πολλα απο τα οποια βρισκονται εν ζωη ακομα και σημερα) και την οικονομικη και πολιτιστικη ζωη του τοπου, ωστόσο η ειδική συνθήκη μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας η οποία υπογράφτηκε μαζί με τη Συνθήκη του Νεϊγύ στις 27 Νοεμβρίου 1919 προβλέπει εθελουσία αμοιβαία μετανάστευση των εκατέρωθεν μειονοτήτων η οποία οδηγεί σε ανταλλαγή πληθυσμών. 

Έτσι, Βούλγαροι από διάφορες περιοχές εγκαταστάθηκαν στην Στενημαχο ενώ οι Έλληνες κάτοικοί του έφυγαν για Στενήμαχο Ναούσης (Χωροπάνι με το παλιο ονομα) και Βαρβάρες Βέροιας, για Νέα Στενήμαχο Δράμας, για Κιλκίς, για Νέα Αγχίαλο και για Θέρμη και Τρίλοφο Θεσσαλονίκης. 

Το 1934 η Στενήμαχος ή Στανίμακα στα βουλγάρικα θα μετονομαστεί σε Ασένοβγκραντ, "Πόλη του Ασέν", προς τιμήν του τσάρου Ιβάν Ασέν Β'.Ο Ασέν Β' θα ανακαινίσει το 1231 σχεδόν 40 χρόνια μετά την κατάληψή του από τους σταυροφόρους, ένα παλαιό Βυζαντινο φρούριο πρωτοαναφερόμενο τo 1083 στο καταστατικό της Μονής της Παναγιας του Μπάτσκοβο ως Πέτριτς στην τοποθεσία την οποία είχαν οχυρώσει τον 5ο π.Χ. αιώνα οι Θράκες. Το φρούριο ξαναχτίστηκε επί αυτοκράτορος Ιουστινιανού αποτελώντας ένα από τα σχεδόν 300 φρούρια που ανεγέρθησαν για να προστατεύσουν την Αυτοκρατορία από τις εισβολές των σλαβικών φυλών. Έκτοτε θα ανακατασκευσθεί τον 9ο, τον 11ο και τον 13ο αιώνα. 

Το θέαμα αποζημιώνει τον περιηγητή που θα ανέβει στο κάστρο και θα μπει στην Εκκλησία με τα μεταλλικά μανουάλια και τα σωζόμενα τμήματα των μεσαιωνικών του 14ου αιώνα Αγιογραφιών, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν η Κοίμηση της Θεοτόκου, η Βάπτιση, οι Σαράντα Μάρτυρες της Σεβάστειας, οι Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη. Όλα εξαιρετικά δείγματα της Παλαιολόγειας τέχνης που δίνουν ένα υποβλητικό χρώμα.

Οσο για την απίστευτη θέα απο ψηλά, ο περιηγητής θα καταλάβει αμέσως την στρατηγική θέση του φρουρίου βλέποντας από ψηλά την στενωσιά του ποταμού προτού αυτός βγει στην πεδιάδα, ένα ακόμα σημάδι το πόσο προσεκτικά διάλεγαν οι Βυζαντινοί τα σημεία που έχτιζαν τα κάστρα τους για να προστατέψουν τα αχανή εδάφη τους, άλλωστε μόνο τυχαίο δεν είναι το γεγονός οτι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία είναι η μακροβιότερη στην Ιστορία με 1100+ χρόνια ύπαρξης.

(φωτογραφίες - επιμέλεια κειμένου Γιάννης Κατσέας)