Εσείς, τι γνωρίζετε για το Facebook; (μέρος 3ο)

συνέχεια από το 2ο μέρος

Πολεμική για το παρασκήνιο των λογαριασμών

Ωστόσο το πρόβλημα υφίσταται σε δύο τουλάχιστον επίπεδα. Αυτό της διαφάνειας, καθώς πουθενά δεν αναφέρεται τι συμβαίνει «πίσω από τη βιτρίνα», στο παρασκήνιο του λογαριασμού, με την πολιτική ασφαλείας να μην είναι κατανοητή ακόμη κι από δικηγόρους που την έχουν διαβάσει. Οπως και στο επίπεδο του ελέγχου των δεδομένων, του υλικού που, αν και έχει διαγραφεί, τελικά κάπου εξακολουθεί να υπάρχει. Ακόμη και ενός λογαριασμού που έχει «κλείσει», παραμένοντας, όπως υποστηρίζεται, σε «κοινή» θέα, ως… σκελετός στην ντουλάπα.

Αν και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δικαίωσε προ διετίας έναν Αυστριακό φοιτητή Νομικής, ο οποίος προσέφυγε εναντίον της Facebook, αμφισβητώντας ότι προστατεύονται τα προσωπικά του δεδομένα στις ΗΠΑ (το δικαστήριο έκρινε άκυρη τη συμφωνία «Safe Harbor», στο πλαίσιο της οποίας η Facebook και άλλες εταιρείες μπορούν να μεταφέρουν δεδομένα Ευρωπαίων πολιτών στις ΗΠΑ), το θέμα παραμένει και οι πιέσεις προς τη Facebook αυξάνονται. Στις υπάρχουσες πολυεπίπεδες ενστάσεις ήρθε να προστεθεί η αρμόδια Αρχή της Γαλλίας, η οποία ουσιαστικά γνωμάτευσε ότι «οι μεταβιβάσεις δεδομένων συμβαίνουν, εν μέρει, χωρίς τη συναίνεση των χρηστών».

Και στη Γερμανία, ο πρόεδρος του Ομοσπονδιακού Γραφείου της Ρυθμιστικής Αρχής Ανταγωνισμού, έπειτα από διετή έρευνα, αποδεικνύει ότι το Facebook μπορεί να χρησιμοποιεί τη δημοτικότητά του για να «παρενοχλεί» και να πιέζει τους χρήστες να συμφωνούν με τους όρους και τις προϋποθέσεις τις οποίες συχνά δεν καταλαβαίνουν. Ή, όπως πιο ψυχρά το διατύπωσε στον «Φιλελεύθερο» παράγοντας που ασχολείται επί μακρόν με το θέμα, «το Facebook κατορθώνει να αποσπά, εκ θέσεως, υπερβολικά πολλά προσωπικά στοιχεία από τα μέλη του, αφού διαφορετικά τα καταδικάζει στη διαδικτυακή απομόνωση».

Χωρίς να μας διαφεύγει ότι τα δικαστήρια, τόσο στον Καναδά όσο και σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, έχουν αποφανθεί ότι το σύστημα «φωτοδεικτών» του Facebook παραβιάζει το δίκαιο απορρήτου, οπότε η ευρωπαϊκή έκδοση της εφαρμογής πρέπει να βασίζεται σε πιο… αγνές μεθόδους αναγνώρισης.

Το διακύβευμα της διαχείρισης

Κατά πόσο το ίδιο το Facebook μπορεί να ελέγξει όλο το περιεχόμενό του, καθώς «έχει γίνει πολύ μεγάλο, πολύ γρήγορα»; Εχει περισσότερες πληροφορίες «και απ’ όσες έχεις εσύ για τον εαυτό σου», με όγκους που «δεν αφήνουν πάνω από 10 δευτερόλεπτα περιθώριο για κάθε απόφαση». Πολύ περισσότερο όταν, όπως πολύ εύστοχα έγραψε ο «Guardian», προσπαθεί να περιηγηθεί σε ένα «ναρκοπέδιο», με εξ ορισμού θέματα ταμπού, όπως η βία, το μίσος, η τρομοκρατία, η (εκδικητική) πορνογραφία, το σεξουαλικό περιεχόμενο, ο ρατσισμός, η παιδική κακοποίηση, οι ψυχικές ασθένειες, η προστασία από την παρενόχληση, από την παρακολούθηση, οι ψεύτικοι λογαριασμοί. Στον de facto ρόλο του μεγαλύτερου λογοκριτή στον κόσμο. Και ταυτόχρονα, του μεγαλύτερου επενδυτή.

Κι όμως, ουδείς γνωρίζει ποιοι και πώς διαχειρίζονται τις σχετικές αναρτήσεις και τα σχόλια. Οπως μάλιστα αποκάλυψε η «Süddeutsche Zeitung», αρκετοί από τους εσωτερικούς «επόπτες περιεχομένου» (Content moderators), κυρίως σε χώρες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου, αλλά και στη Γερμανία, παραδέχθηκαν ότι δουλεύουν χωρίς σταθερές και συγκεκριμένες κατευθύνσεις και κανόνες, υπό τρομερή πίεση (έχουν μόνο 8 δευτερόλεπτα για να αποφασίσουν αν θα διαγράψουν μια ανάρτηση ή ένα βίντεο και να «ελέγξουν» έως 4.000 φωτογραφίες). Διαχειριζόμενοι κυρίως «σοκαριστικό περιεχόμενο» και «απολαμβάνοντας» ελαφρώς υψηλότερο μισθό από τον κατώτατο, σε αντίθεση με τα πλουσιοπάροχα αμειβόμενα στελέχη στις ΗΠΑ... Εχοντας υπογράψει, δε, προηγουμένως, όπως και οι συνάδελφοί τους στα... κεντρικά, ειδικές συμβάσεις εχεμύθειας, με την ποινή της απόλυσης να επικρέμαται στην αντίθετη περίπτωση.

Φυσικά, όταν το Facebook καλείται επισήμως να δώσει απαντήσεις, περιορίζεται να δηλώσει: «Δεν σχολιάζουμε τέτοια θέματα». Κι όμως, ταυτόχρονα, δηλώνει ανοιχτό στον διάλογο και παραπέμπει στην Ιρλανδική Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Παίζει πάντα «εντός έδρας» δηλαδή...

Στην Ελλάδα παρακολουθούν ότι μας παρακολουθούν, αλλά ευτυχώς ενεργούν οι άλλοι;

Στην Ελλάδα, η ίδια η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα δηλώνει ότι συμμετέχει στις σχετικές συζητήσεις που διεξάγονται πανευρωπαϊκά, ενημερώνεται από τις... ομολόγους της. Ομως, «οι αρχές προστασίας δεδομένων οι οποίες διεξάγουν σχετικούς ελέγχους ανήκουν σε χώρες της Ε.Ε. στις οποίες το Facebook έχει εγκαταστάσεις. Ως εκ τούτου, δεν δύναται να διεξάγει σχετική έρευνα ή διοικητικό έλεγχο, διότι το Facebook δεν διαθέτει εγκαταστάσεις στην Ελλάδα….

Και το αρμόδιο υπουργείο, το Δικαιοσύνης, τι κάνει; Μα παραπέμπει στην ανωτέρω Ανεξάρτητη Αρχή!

Τίποτε περισσότερο, τίποτε λιγότερο… Ολα αυτά αλλάζουν από τον Μάιο του 2018, οπότε και αναμένεται η εφαρμογή σχετικού κανονισμού της Ε.Ε. για τα προσωπικά δεδομένα. Κι αυτό αποτελεί μια κάποια ελπίδα...

Τα επόμενα βήματα του Μαρκ 

Πλέον, το Facebook καλείται να αντιμετωπίσει προκλήσεις σε πολλά μέτωπα. Το Κογκρέσο, για την εμπλοκή της Ρωσίας στις αμερικανικές εκλογές, ακτιβιστές υπέρ των προσωπικών δεδομένων, αλλά και... εντός των τειχών της Σίλικον Βάλεϊ, όπου αρκετοί πιστεύουν ότι η άκρως επιθετική στρατηγική εξαγορών, τα λεφτά που ρίχνει στο τραπέζι, αλλά και η ευκολία με την οποία αντιγράφει προϊόντα «πνίγει» το τοτέμ της καινοτομίας. Παρόλα αυτά, όποιος παρακολουθήσει, διαχρονικά, ακόμη και τις δημόσιες τοποθετήσεις του Ζάκερμπεργκ, μπορεί με σχετική ευκολία να προβλέψει και τα επόμενα βήματα.

Πέραν των οικονομικών κερδών. 

Παρά το γεγονός ότι στο πολυβραβευμένο «The Social Network» ο κινηματογραφικός του εαυτός κατηγορείται από συμφοιτήτριά του ότι έχει «ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή», ο ίδιος απαντά ότι «υπάρχει διαφορά μεταξύ πώρωσης και κινήτρου» κι ότι στις προθέσεις του είναι να δημιουργήσει μια μηχανή ανάλογη με του Τιούρινγκ, ώστε «να συγκρίνει ανθρώπους», ώστε «να μεταφέρουμε σε αυτή όλη την κοινωνική εμπειρία της καθημερινότητάς μας».

Στην πραγματικότητα, αν και στην πρώτη του συνέντευξη ίδρωνε απέναντι στις δύσκολες ερωτήσεις των δημοσιογράφων αναφορικά με τη δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων χωρίς συγκατάθεση, στη δεύτερη, σε πλήρη αντιπερισπασμό, λένε οι αντίπαλοί του, εξήγγειλε, σε ώρα υψηλής τηλεθέασης και καταχειροκροτούμενος, τη δωρεά 100 εκατ. δολαρίων για τη δημιουργία ενός οργανισμού χρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσης. Αποδεικνύοντας ότι αυτοί που τον αποκαλούν «νευρικό και ανασφαλή», αγνοούν το αυτονόητο. Καθότι ένας νευρικός και ανασφαλής δεν θα γινόταν ποτέ ο 5ος πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου.

Το «όραμα» και τα εργαλεία

Αγνοούν ότι, όπως όλα δείχνουν, στο πίσω μέρος του μυαλού του υπάρχει κάτι παραπάνω από τη συγκέντρωση χρημάτων. «Ενα όραμα». Με τον ίδιο να παραδέχεται ότι παίρνει αποφάσεις, όχι για το τι θα συμβεί στα επόμενα δύο-τρία χρόνια, αλλά αποφάσεις «που να μετατρέπουν κάθε ανθρώπινη εμπειρία».

Λέγεται ότι στο μισθολόγιό του βρίσκονται μερικοί από τους καλύτερους επιστήμονες, ακαδημαϊκούς, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις παγκοσμίως. Ενώ τεχνολογικά μεγαθήρια, όπως το Messenger, το Instagram και το WhatsApp, έχασαν, για χάρη του, την οικονομική τους ανεξαρτησία, «εν μιά νυκτί». Στη βάση τού «ελάτε μαζί μας ή σας εξαγοράζουμε». Ή, όπως πιο τεχνοκρατικά το τοποθετούν στον «Φιλελεύθερο» νομικοί με τεράστια πείρα, «σε μια καραμπινάτη περίπτωση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης» και «εξαφάνισης του ανταγωνισμού».

Παράλληλα, πριν από λίγο καιρό, είχε προκληθεί σάλος με την ανάρτηση στην οποία δημοσιοποιούσε την πρόθεσή του να δημιουργήσει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης για... το έξυπνο σπίτι. Θα μπορούμε, δηλαδή, να «ελέγχουμε» (και ποιοι μαζί με εμάς;) ολόκληρο το σπίτι μας χάρη στον εφευρετικό νου του Μr Facebook!

Πάντως, ο Ζάκερμπεργκ, ο οποίος, εξ ορισμού μπήκε στον πολιτικό στίβο μέσω της υπόθεσης της ενδεχόμενης ανάμειξης της Ρωσίας στις αμερικανικές εκλογές (αν δεν ήταν εξ αρχής, έτσι κι αλλιώς, αφού πολλοί έλεγαν ότι λειτουργούσε ανέκαθεν ως κυβέρνηση παρά ως εταιρεία), δεν αφήνει κανέναν να μπει στο «δικό του σπίτι» και κυρίως στο Κτίριο 8.

Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, εκτός της τεχνητής νοημοσύνης, βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη έρευνες πάνω στην εικονική πραγματικότητα και την τεχνολογία σάρωσης του εγκεφάλου, πρότζεκτ του οποίου ηγείται νευροεπιστήμονας του Πανεπιστημίου John Hopkins που πρόσφατα κατασκεύασε ένα προσθετικό χέρι, το οποίο κινείται με τη δύναμη της σκέψης.

Ταυτόχρονα, ο «μεγάλος Μαρκ» πραγματοποιεί επισκέψεις ανά τις ΗΠΑ, κατά τη διάρκεια των οποίων φωτογραφίζεται με αγρότες, εργάτες, ιερείς, ακόμα και με τοξικοεξαρτημένα άτομα. Χωρίς να παραλείπει να κάνει ανοίγματα στα παιδιά και στους γονείς, όπως δείχνει η δημιουργία του νέου Messenger Kids, που ουσιαστικά θα αποτελέσει «προθάλαμο» για το Facebook.

Ο σύγχρονος Μέγας Αλέξανδρος…

Το επόμενο, το μετέωρο (;) βήμα, μέσω του σχεδίου Internet.org, είναι να «ενώσει» τα υπόλοιπα 2/3 του πληθυσμού της Γης που δεν έχει πρόσβαση στο ίντερνετ. Είναι ενδεικτικό ότι στο προωθητικό spot για τη διαφήμιση της πρωτοβουλίας ακούγεται η φωνή του Κένεντι από την ομιλία του για τη Στρατηγική της Ειρήνης το ’63. Στο πλαίσιο της μεγαλεπήβολης εκστρατείας, πέρα από τις συμφωνίες με τοπικούς παρόχους, ώστε η πρόσβαση να είναι ελεύθερη και δωρεάν (!), αυξάνει τα ταξίδια του σε χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα -ο ίδιος εδώ και χρόνια κάνει μία ώρα την ημέρα κινέζικα. Και όπως εκμυστηρεύεται σε συνεργάτες του, με την κατάλληλη τεχνολογία, η σύνδεση των 4,3 δισ. ανθρώπων χωρίς ίντερνετ θα μπορούσε να είναι μια «ανεκτή επένδυση». Και όσο και αν φαίνεται περίεργο, το να δημιουργήσεις δίκτυο στη Σαχάρα, με drones και δορυφόρους, αποτελεί μόνον το 15% του εγχειρήματος! Το υπόλοιπο, που αφορά τη δημιουργία ενός απλού 2 G δικτύου, αποτελεί ήδη «ώριμο φρούτο»…

Ολα αυτά, προδήλως, αποδεικνύουν ότι ο Ζάκερμπεργκ δεν ενδιαφέρεται μόνο για το χρήμα, το status, αλλά, κυρίως (;), για κάτι πιο βαθύ. Οπως τότε, στα 9 του, όταν είχε ήδη φτιάξει μια ηλεκτρονική παραλλαγή του παιχνιδιού Risk (το «παιχνίδι της παγκόσμιας κυριαρχίας», όπως αναγράφεται στον υπότιτλό του!), μοιάζει να θέλει να αναλάβει το ρίσκο να αλλάξει τον κόσμο -αν δεν το έχει ήδη κάνει. Αυτή είναι, ίσως, η διαφορά του από άλλους, όπως ο Τζομπς και ο Γκέιτς. Δεν διαχειρίζεται ένα κομμάτι εφευρετικότητας. Διαχειρίζεται, ή θέλει να διαχειριστεί, εξ ολοκλήρου, τη ζωή και την ανθρωπότητα. Μάλλον πρέπει να αρχίσει να διαβάζει την ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αν και η Ιστορία δεν γράφεται πάντα με τον ίδιο τρόπο.

Το Ιερό Δισκοπότηρο της διαφήμισης 

Το Facebook, το Ιερό Δισκοπότηρο των δεδομένων, άλλαξε και τον τρόπο που πραγματοποιούνται οι διαφημίσεις, αλλά κυρίως την αποτελεσματικότητά τους. Προσφέροντας στους διαφημιστές ένα πρωτόγνωρο, ασύγκριτο εργαλείο με το οποίο μπορούν να έχουν πρωτοφανή δεδομένα σε όγκο και σε ακρίβεια για τη συμπεριφορά των καταναλωτών, των εν δυνάμει πελατών. Εκανε την αντιστοίχιση της διαφήμισης με την προσωπικότητα.

Πλέον υπάρχει απάντηση στο αέναο ερώτημα «πώς θα εντοπίσουμε και θα κινητοποιήσουμε ένα στοχευμένο κοινό», στην «ψυχολογική στόχευση» και τις προεκτάσεις της. Και η απάντηση δόθηκε με… στοιχεία. Στοιχεία με τη σύμφωνη γνώμη των χρηστών. Προσωπικά δεδομένα, οικογενειακή κατάσταση, προσωποποιημένη στατιστική, διευθύνσεις, ονόματα, τηλέφωνα, δημογραφικά, γεωγραφικά, προτιμήσεις κάθε είδους, καταναλωτικές έως και ερωτικές. Την ίδια ώρα, «μεγάλος παίκτης» της ελληνικής διαφημιστικής αγοράς, με σπουδές στην Ψυχολογία, υπογραμμίζει ότι το Facebook έχει αρχίσει να προσφέρει ομάδες στόχων βασισμένες σε «ψυχομετρικά» στοιχεία και είναι ικανό να εντοπίσει, για παράδειγμα, εφήβους στις πιο ευάλωτες στιγμές τους και να διακρίνει πότε νιώθουν «ανασφαλείς», «άχρηστοι», «ηττημένοι» και «αγχωμένοι».

Ετσι, πολύ ευκολότερα, με τη σωστή ανάμειξη στοιχείων όπως η ηλικία, η γεωγραφία, μουσικές, κινηματογραφικές ή άλλες προτιμήσεις, επιτυγχάνεται το… ιδανικό επικοινωνιακό μίγμα. «Η “αναλογία κλικ προς αριθμό εμφανίσεων”, ουδέποτε ψεύδεται» μας λέει χαρακτηριστικά.

Η χαμένη αθωότητα των like

Αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι ότι κάνοντας like αποδέχεσαι και την αποστολή μηνυμάτων, διαφημιστικών ή άλλων, τόσο προς εσένα όσο και στους φίλους σου. Ενα «από στόμα σε στόμα» σε παγκόσμια κλίμακα. Σαν να έγινε η ανακάλυψη της φωτιάς online. Και το ζήτημα είναι κατά πόσον είναι νόμιμη (και ηθική) η μετατροπή ενός like, ενός «μου αρέσει», σε ένα «θέλω τη διαφήμιση» από τρίτους.

Την απάντηση έδωσε πρόσφατα η βελγική Δικαιοσύνη που επέβαλε στο Facebook πρόστιμο ύψους 250.000 ευρώ την ημέρα, με την κατηγορία ότι παραβιάζει την ευρωπαϊκή νομοθεσία περί προστασίας προσωπικών δεδομένων, κυρίως μέσω των likes. Αυτό συμβαίνει ακόμα και όταν ένας χρήστης του Facebook «κλικάρει» σε μία σελίδα, η οποία διαθέτει την επιλογή like στο Facebook -ακόμα και όταν o χρήστης δεν κάνει like. Στη συνέχεια, επιτρέπει τη χρήση των δεδομένων τους για τη δημιουργία στοχευμένης διαφήμισης. 

Αυτό που εντυπωσιάζει είναι και τα αποτελέσματα έρευνας του Κέιμπριτζ στα like 15.000 ατόμων. Προέκυψε ότι πέρα από την προσωπικότητα, τη διάθεσή κάποιου, σε βάθος ημερών, μηνών ή ετών, μπορούν να προκύψουν οι σεξουαλικές προτιμήσεις, ακόμα και οι τάσεις, π.χ. για παιδοφιλία, επιθετικότητα και άλλα, χωρίς να γίνει καμία άμεση αναφορά. Φανταστείτε τι δεδομένα μπορεί να αντλήσει το Facebook από δισεκατομμύρια χρήστες ανά τον κόσμο... 

* Αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Φιλελεύθερος», Αριθμός φύλλου 28, Τρίτη 2 Ιανουαρίου 2018.

liberal.gr 
το είδαμε ΕΔΩ