Εσείς, τι γνωρίζετε για το Facebook; (μέρος 2ο)

συνέχεια από το 1ο μέρος

Οι «πρώην» έγιναν «απέναντι» 

Είναι εκπληκτικό το πώς μιλούν εκ των υστέρων για τον Ζάκερμπεργκ και το δημιούργημά του άνθρωποι που συνεργάστηκαν μαζί του. Ο Σον Πάρκερ, ιδρυτής του θρυλικού Napster και ταγός του Ζάκερμπεργκ στη Σίλικον Βάλεϊ, χαρακτήρισε το Facebook «βρόχο ανατροφοδότησης της κοινωνικής επικύρωσης», που εκμεταλλεύεται σκόπιμα «μια ευπάθεια στην ανθρώπινη ψυχολογία». Ξέρουν, λέει, πώς να κρατούν τους χρήστες αγκιστρωμένους στη βάση της λογικής «πώς μπορούμε να καταναλώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο από τον χρόνο σας και τη συνειδητή προσοχή σας;».

«Σας δίνουμε μια μικρή δόση ντοπαμίνης, μια στο τόσο, επειδή κάποιος έκανε like ή άφησε σχόλιο σε μια φωτογραφία σας ή σε μια ανάρτησή σας, κι αυτό σας κάνει να συνεισφέρετε με περισσότερο περιεχόμενο». 

Στην ίδια κατεύθυνση, αλλά περισσότερο οξύς, ο Chamath Palihapitiya, κέρδισε το πρωτοσέλιδο της «Daily Mail», χαρακτηρίζοντας το Facebook «μ...», και στη συνέχεια, φορώντας το καπέλο του... διανοούμενου, έκανε λόγο για «διάλυση του κοινωνικού ιστού και διάβρωση των θεμελίων της κοινωνίας», μέσω του φαύλου κύκλου της βραχυπρόθεσμης, εύθραυστης δημοφιλίας.

Ποιος είναι ο κύριος με το ονοματεπώνυμο-γλωσσοδέτη; Πρόκειται για τον πρώην αντιπρόεδρο του Facebook, στο τμήμα ανάπτυξης των χρηστών, ο οποίος χρησιμοποίησε κι αυτός (τυχαίο;) τη λέξη ντοπαμίνη, ισχυριζόμενος ότι «Δεν το συνειδητοποιείτε, αλλά σας προγραμματίζουν. “Ποιο είναι το επόμενο πράγμα που πρέπει να κάνω τώρα, γιατί το χρειάζομαι ξανά;”. Ομως τώρα πρέπει να αποφασίσετε πόσα είστε διατεθειμένοι να παραχωρήσετε, πόση από τη διανοητική σας ανεξαρτησία». Και με ισχυρή δόση εκ των υστέρων και εκ του ασφαλούς αυτοκριτικής, επεσήμανε με νόημα: «Οργανώνουμε τη ζωή μας γύρω από αυτή τη θεωρούμενη αίσθηση της τελειότητας, επειδή παίρνουμε ως ανταμοιβή αυτά τα πρόσκαιρα σήματα -καρδούλες και like-, το ταυτίζουμε αυτό με κάποια αξία, το ταυτίζουμε με την αλήθεια».

«Κανένα πρόβλημα» απαντά το Facebook.

Από την πλευρά τους... ψυχολόγοι και επικοινωνιολόγοι του Ζάκερμπεργκ αντιλέγουν ότι «οι πληροφορίες προορίζονται να διευκολύνουν τους επαγγελματίες του μάρκετινγκ να κατανοήσουν πώς εκφράζονται οι άνθρωποι» και πως «καθώς μεγαλώνουμε, καταλαβαίνουμε ότι αυξάνονται και οι ευθύνες μας».

Καλούν μάλιστα τους χρήστες να περνάνε τον χρόνο τους στο Facebook με... «ουσιαστικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις» και όχι «καταναλώνοντας παθητικά πληροφορίες» που μπορεί «να κάνουν τους ανθρώπους να νιώσουν χειρότερα», ψυχικά και σωματικά. Ούτως ειπείν, το φάρμακο για το κακό Facebook είναι το... περισσότερο καλό Facebook.

Οι φυλές του Facebook

Ποιο είναι το προφίλ των χρηστών του Facebook; Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα αμερικανικού πανεπιστημίου, οι μεγάλες κατηγορίες χρηστών είναι οι «οικοδόμοι» σχέσεων, οι «προπαγανδιστές», οι «αυτοδιαφημιζόμενοι» και οι «ματάκηδες». Το περιεχόμενο και η συμπεριφορά ενός εκάστου, αλλά και των μικτών σχημάτων, προκύπτει από τους εύστοχους χαρακτηρισμούς-τίτλους. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Ελληνες ενεργοί χρήστες ξεπερνούν πλέον τα 5,2 εκατομμύρια (4,7 μέσω κινητού), με τα 4,3 εκατ. να «μπαίνουν» στο Facebook καθημερινά και τα ποσοστά να αυξάνονται ραγδαία. Από ανάλογη έρευνα για το προφίλ των Ελλήνων χρηστών που πραγματοποίησε προσφάτως η «Athens Voice», μεταξύ άλλων, προκύπτει ότι η συντριπτική πλειονότητα «μπαίνει» πολλές φορές καθημερινά για να μαθαίνει τα νέα της ημέρας, για να βλέπει τι κάνουν οι φίλοι και... για να σχολιάζει.

Ακόμη πιο αξιοσημείωτο, ωστόσο, είναι ότι οι Ελληνες χρήστες, πλειοψηφικά, παραδέχονται ότι οι «φίλοι» τους έχουν διαφορετική συμπεριφορά εντός και εκτός Facebook! Με εντυπωσιακότερο εύρημα ότι 2 στους 3 εκφράζουν ανησυχία για το ότι το Facebook μπορεί να έχει πρόσβαση στα προσωπικά τους δεδομένα! Συνεχίζοντας, ωστόσο, την καθημερινή, άκοπη χρήση...

Πλανήτης Facebook 

Το ηλεκτρονικό πλανητικό χωριό, ένα τεράστιο παιχνίδι ρόλων σε απευθείας σύνδεση, βρίσκεται σε εξέλιξη. Με χαρακτηριστικά στοιχεία που βολεύουν, όχι μόνο τους «μεγάλους παίκτες», αλλά, αναντίρρητα, και πολλούς από εμάς. Το ίδιο μας το καβούκι. Μια πραγματική ανάγκη έγινε μόδα και μια μόδα, όπως όλα δείχνουν, μετατράπηκε σε πραγματική ανάγκη. Το μοίρασμα (των μηνυμάτων), κοινό σε όλες τις θρησκείες, προσομοιάζει πλέον σε θρησκεία. Αξίες μεταμφιέζονται, μεταλλάσσονται σε κλικ και σε like.

Δύο από τα ισχυρότερα, κρυφά χαρακτηριστικά του ανθρώπου, ο ναρκισσισμός και η ανασφάλεια, βρήκαν τον καλύτερο τρόπο έκφρασης (ακόμη κι αυτοί που απεχθάνονται το Facebook, το κάνουν βάσει των ίδιων συναισθημάτων). Και η ανθρώπινη προσοχή μετατράπηκε σε προϊόν.

Ο κόσμος κινείται πλέον γύρω από το Εγώ, που νιώθει σημαντικό και ασφαλές, καθώς περιβάλλεται από «φίλους». Ο εθισμός, κυρίως μεταξύ των νέων, της συντριπτικής πλειονότητας των χρηστών, αγιάτρευτος, καθότι αυτοτροφοδοτούμενος. Με τις έννοιες της φιλίας, της παρέας, του φλερτ, της ευχής, του έρωτα να έχουν... ψηφιοποιηθεί, σε μια εποχή κατά την οποία οι κοινωνικοί δεσμοί έχουν διαρραγεί. Βάζοντας στο χρονοντούλαπο την προσπάθεια, την στοχοθεσία, το ίδιο το ρίσκο. Τα «κρυφά ημερολόγια» νικήθηκαν, κατά κράτος, από τους «τοίχους» και τις «σελίδες», όπου τα πάντα είναι φανερά, σε όλους. Εντεύθεν και εκείθεν.

Με τους πιο αισιόδοξους να μιλούν για τη δημιουργία μιας διαφορετικής, πιο «ανοιχτής κουλτούρας», που όμως έχει ως χαρακτηριστικό την αλλαγή της σχέσης ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο. Tην ανεκτικότητα απέναντι στην ιδέα της χρησιμοποίησης, της καταστρατήγησης (;) των προσωπικών δεδομένων. Και την «απάντηση», «δεν με νοιάζει», «και τι έγινε», «so what» ελληνιστί, να κερδίζει εξ αρχής τη… μάχη.

Οπως και τη μάχη στην πολιτική, τις ίδιες τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Κάτι που με δραματικό τρόπο απέδειξε παλιότερα η Αραβική Ανοιξη και πιστοποιεί, σήμερα, το ίδιο το Facebook, αναγνωρίζοντας ότι μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2015, πάνω από 146 εκατομμύρια χρήστες είδαν τα «μηνύματα» που εξέπεμπαν ρωσικές πηγές και αφορούσαν στις αμερικανικές εκλογές.

Είμαι στο Facebook, άρα υπάρχω...

Βρέθηκα και σήμερα με την κόρη μου. Στο αγαπημένο της καφέ. Της αρέσει να διαβάζουμε μαζί. Κι εμένα το ίδιο. Αν και δυσκολεύομαι να την παρακολουθήσω. Οχι μόνο στην ύλη του σχολείου. Κυρίως στον τρόπο που ανταλλάσσει με τους συμμαθητές της πληροφορίες (ακόμα και) για τα μαθήματα, μέσω Facebook.

Με το κινητό, «μπαίνει» στη σελίδα της ομάδας της τάξης. Ανταλλάσσουν ερωτήσεις, διαβάζουν ηλεκτρονικά. Είμαι «εκτός έδρας», χάσμα γενεών. Χάνομαι στις σκέψεις μου. Απέναντι και μέσα στην εποχή της αυτοέκθεσης.

Είναι, μονολογώ, η πρώτη φορά στην Ιστορία όπου άνθρωποι από όλο τον κόσμο συγκατατέθηκαν, μέσω της «κοινωνικής δικτύωσης», σε ένα νέο… κοινωνικό συμβόλαιο. Στο να δώσουν, από τον καναπέ τους, δωρεάν, εύκολα, συγκεντρωτικά και μαζικά, τα προσωπικά τους στοιχεία, για το παρόν και για το παρελθόν, το σώμα και το είναι τους, και κρίσιμες πληροφορίες για τους γύρω τους, προκειμένου να γίνουν «φίλοι» με πλήθη γνωστών κι αγνώστων. Οταν οι πραγματικές πόρτες ανοίγουν πιο δύσκολα από ποτέ και τα πραγματικά παράθυρα κλείνουν ερμητικά απέναντι στον φόβο του εγκληματία και του ξένου.

«Κοίτα πόσα like μού έκαναν» συνεχίζει η αγαπημένη μου έφηβη. Χαμογελώ. Μήπως στην εικονική κοινωνική σφαίρα ο καθένας, σε ένα παιχνίδι εντυπώσεων και προσέλκυσης της προσοχής, στην προέκταση των ρεάλιτι, δημιουργεί αρκετές φορές έναν στερεοτυπικό, αν όχι ψεύτικο, εαυτό, χρησιμοποιώντας τον καλύτερο δυνατό φωτισμό; Καθημερινές επιδείξεις ατομικιστικής αλαζονείας, προσωπικής υπεροχής και επιτυχίας, ομορφιάς, εγωισμού, δειλίας (;), αποξένωσης διά της επικοινωνίας, επικοινωνίας διά της αποξένωσης. Με το βασικό σενάριο, σε μια λογική συνεχούς αυτοεπιβεβαίωσης, να αλλάζει την έννοια της ευθύνης, των συνεπειών των πράξεων, οι οποίες, χωρίς τις περισσότερες φορές να αμφισβητούνται από τον Αλλον, τον «φίλο», μπορεί να διαιωνίζονται επ’ άπειρον.

Το συλλογικό Εγώ 

Εκεί όπου η έκφραση μπερδεύεται με την έκθεση και το κουτσομπολιό με την ενημέρωση, ο καθένας μπορεί να πει την ιστορία του και να τη σκηνοθετήσει, βάσει ή εν όψει των αντιδράσεων των «φίλων» του. Να δώσει αξία στην προσωπική άποψη, παρά τις προειδοποιήσεις για την προσωπική ασφάλεια και τα δεδομένα. Δίνοντας τα κλειδιά στον Θυροφύλακα, στον Θεματοφύλακα της ιδιωτικής ζωής.

«Κοίτα». Τα πάντα καταγράφονται και προβάλλονται. Με… αντικειμενικούς αλγόριθμους. Αρα είναι εδώ, υπάρχουν. Και δεν υπάρχουν αν δεν είναι στο Facebook. Κι αυτό δεν το βλέπει, δεν το λέει, μόνον το Εγώ. Το βλέπει και το επιβεβαιώνει ο συμμαθητής, ο «φίλος», ο Αλλος, σε πληθυντικό αριθμό μάλιστα. Πολύ περισσότερο που παίρνει θέση, εκφράζοντας τα συναισθήματά του. Δημιουργώντας όμως ταυτόχρονα, σε μεγάλο βαθμό, έναν κόσμο συλλογικής κυνικότητας, ανομολόγητης, ωστόσο ιδιοτελούς, ψευδούς αμοιβαιότητας, κατ’ άλλους μια πρωτοφανή εξάρτηση, πηγή και συνεπαγωγή πλήθους καταναγκαστικών συμπεριφορών και ελέγχων, πολλές φορές δε κι επιθετικότητας.

Τα δεδομένα που δεν είναι και τόσο προσωπικά…

«Πώς θα σου φαίνονταν, ρωτώ, αν κάποιος στο σούπερ μάρκετ σού ζητούσε τον αριθμό του τηλεφώνου σου, πού ήσουν χθες το βράδυ στις 8 ή να του διαβάσεις τα τελευταία σου 5 μηνύματα;». Σιωπή. «Γιατί αυτό που θα αρνιόσουν να δώσεις σε έναν άγνωστο, το «δίνεις», και μάλιστα οικειοθελώς, στο Facebook;». «Ετσι κάνουν όλοι»... Σύμφωνα με μελετητές του φαινομένου, εδώ και χρόνια, βρισκόμαστε μπροστά στη μεγαλύτερη επιχείρηση συγκέντρωσης προσωπικής πληροφορίας και δεδομένων, εξειδικευμένης και παραμετροποιημένης.

Ακόμα και «καθεστωτικοί» γράφουν στους «Sunday Times»: «Αυτό που κάνει το Facebook είναι να σας παρακολουθεί και στη συνέχεια να χρησιμοποιεί όσα μαθαίνει για εσάς και τη συμπεριφορά σας προκειμένου να πωλεί διαφημίσεις. (...) Αυτό σημαίνει ότι, πολύ περισσότερο από τη διαφήμιση, η δουλειά του Facebook είναι η παρακολούθηση. Το Facebook, για την ακρίβεια, είναι η μεγαλύτερη επιχείρηση παρακολούθησης στην Ιστορία της ανθρωπότητας». Οι ζωές των άλλων. Στην Ανατολική Γερμανία δεν είχαν καταφέρει να παρακολουθούν τους πάντες. Τώρα φαίνεται ότι αυτό επετεύχθη, καθώς πολιτικά πιστεύω, εκδηλώσεις και σεξουαλικές προτιμήσεις καταγράφονται και παραμένουν αρχειοθετημένα.

Ουδείς βεβαίως από τους ασχολούμενους με το θέμα λησμονεί ότι ο Ζάκερμπεργκ, ως φοιτητής του Χάρβαρντ ακόμη, είχε κατηγορηθεί, και τιμωρηθεί, από την περιώνυμη σχολή για σκόπιμη παραβίαση ασφάλειας, κλοπή πνευματικών και ατομικών δικαιωμάτων. Το αναγνώρισε, ζήτησε συγγνώμη, τυπικά το διόρθωσε και το Facebook μοιάζει να λειτουργεί απολύτως νόμιμα, καθώς ενημερώνει για τους όρους χρήσης του, ζητώντας τη συγκατάθεση, ακόμα και για τις εφαρμογές τρίτων εταιρειών, στις οποίες επίσης δίνουμε προσωπικά δεδομένα. Εχοντας, προηγουμένως, αποδεχθεί ότι το αναρτώμενο περιεχόμενο αποτελεί πνευματικό δικαίωμα της εταιρείας.

συνεχίζεται στο 3ο μέρος

liberal.gr 
το είδαμε ΕΔΩ